Δέκα χρόνια από τη Συμφωνία ΕΕ–Τουρκίας: Ενάντια σε συμφωνίες με τρίτες χώρες

Κοινό Δελτίο Τύπου

Η Συμφωνία ΕΕ-Τουρκίας της 18ης Μαρτίου 2016 είχε καταστροφικές συνέπειες για τα ανθρώπινα δικαιώματα δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων που αναζητούν προστασία. Η Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο (RSA) και η γερμανική PRO ASYL προειδοποιούν για νέες προσπάθειες σύναψης αντίστοιχων, βαθιά προβληματικών συμφωνιών με χώρες εκτός ΕΕ, με στόχο την απομάκρυνση αιτούντων/ουσών άσυλο προς αυτές.

«Η εμπειρία από τη Συμφωνία ΕΕ-Τουρκίας θα έπρεπε να αποτελέσει μάθημα για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη: τέτοιες συμφωνίες παραβιάζουν τη Σύμβαση της Γενεύης για τους Πρόσφυγες και την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, προκαλούν ανυπολόγιστο ανθρώπινο πόνο σε ανθρώπους που δικαιούνται προστασία στην Ευρώπη και, στην πράξη, δεν λειτουργούν καν», δήλωσε η Wiebke Judith, υπεύθυνη νομικής πολιτικής της PRO ASYL. «Το γεγονός ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της ΕΕ άνοιξαν πρόσφατα τον δρόμο για την απομάκρυνση αιτούντων άσυλο σε χώρες με τις οποίες δεν έχουν καμία σύνδεση είναι σκανδαλώδες και αντίθετο στα ανθρώπινα δικαιώματα. Κάθε προσπάθεια σύναψης συμφωνιών με τρίτες χώρες με στόχο να ‘ξεφορτωθεί’ η Ευρώπη τους πρόσφυγες πρέπει να απορριφθεί.»

«Στα δέκα χρόνια της αδιέξοδης πολιτικής των ασφαλών τρίτων χωρών, η Ελλάδα χαρακτηρίζει μη ασφαλείς χώρες ως ασφαλείς για πρόσφυγες, παραβλέπει αποδεικτικά στοιχεία παραβιάσεων, παρακάμπτει τις αποφάσεις των ίδιων των δικαστηρίων της, χωρίς λογοδοσία» σχολίασε ο Μίνως Μουζουράκης, δικηγόρος και υπεύθυνος προάσπισης δικαιωμάτων στην RSA. «Παρακαταθήκη της Συμφωνίας ΕΕ-Τουρκίας είναι δύο μόνο πράγματα: ο ανθρώπινος πόνος και η κατάρρευση του κράτους δικαίου. Πρέπει να επιμείνουμε ώστε η ΕΕ να πράξει καλύτερα – και αυτό θα κάνουμε.»

Καταστροφικός απολογισμός για τα ανθρώπινα δικαιώματα – και στις δύο πλευρές του Αιγαίου

Η Συμφωνία ΕΕ-Τουρκίας, που υπογράφηκε στις 18 Μαρτίου 2016, θεωρείται η πρώτη απόπειρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης να απομακρύνει αιτούντες/ούσες άσυλο σε μια υποτιθέμενα «ασφαλή τρίτη χώρα» εκτός ΕΕ, ακόμη και πριν εξεταστούν επί της ουσίας οι αιτήσεις ασύλου τους. Βάσει της συμφωνίας, όλοι οι νεοαφιχθέντες στα ελληνικά νησιά θα έπρεπε να επιστρέφονται απευθείας στην Τουρκία. Στην πράξη, όμως, μόνο 2.253 άτομα απομακρύνθηκαν στο πλαίσιο της συμφωνίας, ενώ από τον Μάρτιο του 2020 η Τουρκία δεν δέχεται πλέον επιστροφές.

Στην Ελλάδα, η συμφωνία οδήγησε στον εγκλωβισμό δεκάδων χιλιάδων αιτούντων άσυλο για χρόνια σε άθλιες συνθήκες στα νησιά. Εμβληματική είναι η περίπτωση του καταυλισμού της Μόριας στη Λέσβο, όπου κατά περιόδους ζούσαν περισσότεροι από 12.000 άνθρωποι σε συνθήκες που θύμιζαν παραγκούπολη. Παρότι οι επιστροφές στην Τουρκία είχαν καταστεί από νωρίς αδύνατες, η ελληνική Υπηρεσία Ασύλου συνέχιζε να στερεί από τους αιτούντες και τις αιτούσες άσυλο την ουσιαστική εξέταση των αιτήσεών τους. Μόνο μετά από απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης τον Οκτώβριο του 2024, την οποία εξασφάλισαν δικηγόροι της RSA από κοινού με δικηγόρους από το Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες (ΕΣΠ), σταμάτησε η παραπομπή στην Τουρκία και επανεκκίνησε η κανονική διαδικασία ασύλου.

Σε αντάλλαγμα για την αποδοχή επιστροφών από τα ελληνικά νησιά, η ΕΕ έχει διαθέσει στην Τουρκία συνολικά 12,5 δισεκατομμύρια ευρώ από το 2011 για τη στήριξη και την υποδοχή προσφύγων. Από αυτά, 878 εκατομμύρια κατευθύνθηκαν στη λεγόμενη διαχείριση συνόρων και μετανάστευσης. Λειτουργώντας ως «φύλακας» της ΕΕ, η τουρκική κυβέρνηση αξιοποίησε τα κονδύλια αυτά για να δημιουργήσει ένα εκτεταμένο σύστημα κράτησης και απελάσεων και να σφραγίσει τα σύνορά της με τη Συρία και το Ιράν. Ειδικές αστυνομικές μονάδες εντοπίζουν πρόσφυγες σε κινητά σημεία ελέγχου και προχωρούν σε μαζικές κρατήσεις. Συχνές είναι οι αναφορές για απάνθρωπες συνθήκες, κακομεταχείριση και περιπτώσεις εξαναγκασμού σε «εθελοντική» επιστροφή. Η Τουρκία προχωρά επίσης σε μαζικές απελάσεις προς χώρες όπως η Συρία και το Αφγανιστάν.