Κρήτη – Γαύδος 2025: Τετραπλασιασμός αφίξεων προσφύγων και απουσία κρατικού σχεδιασμού
Στατιστικά αφίξεων για το 2025, αναστολή ασύλου, ανυπαρξία υποδομών υποδοχής, μετακύλιση ευθυνών στις τοπικές αρχές και ποινικοποίηση των προσφύγων/ισσών
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
Εισαγωγή
To 2025 τετραπλασιάστηκαν οι αφίξεις στην Κρήτη και τη Γαύδο σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά, ενώ η Κρήτη ήταν η κύρια πύλη εισόδου για τους πρόσφυγες και προσφύγισσες στην Ελλάδα. Ωστόσο, δεν καταγράφηκε καμία βελτίωση σε υποδομές και υπηρεσίες και, παρά τις διαρκείς εξαγγελίες των τελευταίων χρόνων, δε δημιουργήθηκε καμία νέα δομή για την υποδοχή. Χιλιάδες άνθρωποι που έχρηζαν διεθνούς προστασίας συνέχιζαν να μεταφέρονται σε πρόχειρους ακατάλληλους χώρους, με στέρηση των βασικών δικαιωμάτων τους, απουσία ουσιαστικής ενημέρωσης και νομικής στήριξης, και την ποινικοποίηση ενός μεγάλου αριθμού από αυτούς με την κατηγορία της διακίνησης.
Επιπλέον, από τις 14 Ιουλίου έως τις 14 Οκτωβρίου 2025, η Ελλάδα ανέστειλε την πρόσβαση στο άσυλο για όλους τους πρόσφυγες και προσφύγισσες που έφτασαν στη χώρα μέσω της Βόρειας Αφρικής, θέτοντας περίπου 2.000 ανθρώπους υπό κράτηση χωρίς προοπτική και προστασία, και με ξεκάθαρη παραβίαση των δικαιωμάτων τους. Παράλληλα, ιδιαίτερα αυξημένος ήταν και ο αριθμός τον ναυαγίων στην περιοχή το 2025 με δεκάδες νεκρούς/ες και αγνοούμενους/ες.
Στοιχεία αφίξεων σε Κρήτη και Γαύδο το 2025
Τον περασμένο Ιούλιο δημοσιεύσαμε τα στοιχεία για τις αφίξεις σε Κρήτη και Γαύδο για το πρώτο εξάμηνο του 2025, τα οποία έδειχναν ήδη μία κατακόρυφη αύξηση με 7.336 αφιχθέντες/είσες. Και το δεύτερο εξάμηνο καταγράφεται εκ νέου αύξηση των αφίξεων στα δύο νησιά, παρά την εφαρμογή της τρίμηνης αναστολής ασύλου σε άτομα που έφταναν από την Βόρεια Αφρική.
Στην παρούσα δημοσίευση παρουσιάζουμε τα συνολικά στοιχεία για τις αφίξεις προσφύγων και προσφυγισσών στην Κρήτη και τη Γαύδο καθ’ όλη τη διάρκεια του 2025, με βάση τη δική μας συλλογή και επεξεργασία δεδομένων. Η καταγραφή περιλαμβάνει όλα τα περιστατικά που σημειώθηκαν στην περιοχή το συγκεκριμένο διάστημα και βασίζεται σε διασταύρωση πληροφοριών από επίσημες ανακοινώσεις του Ελληνικού Λιμενικού, ανακοινώσεις τοπικών αρχών, καθώς και δημοσιεύματα τοπικών και πανελλαδικών μέσων ενημέρωσης.
Όλα τα περιστατικά που περιλαμβάνονται έχουν επιβεβαιωθεί μέσα από σχετικές ανακοινώσεις του Λιμενικού.
Σύμφωνα με τα στοιχεία αυτά,
πρόσφυγες και προσφύγισσες έφτασαν το 2025 στην Κρήτη και τη Γαύδο,
διαφορετικά περιστατικά.
Στα γραφήματα που ακολουθούν αποτυπώνονται οι αφίξεις ανά τόπο εντοπισμού και ανά μήνα, ο αριθμός των περιστατικών σε μηνιαία βάση, καθώς και οι εθνικότητες των νεοαφιχθέντων προσφύγων και προσφυγισσών.
Για τις ανάγκες της παρούσας δημοσίευσης, απευθύναμε ερώτημα προς το Ελληνικό Λιμενικό σχετικά με τα επίσημα στοιχεία αφίξεων σε Κρήτη και Γαύδο για το 2025. Σύμφωνα με την απάντηση που λάβαμε στις 22 Ιανουαρίου 2026, ο αριθμός των αφίξεων ανέρχεται σε 19.799 άτομα, έναντι 20.187 που καταγράψαμε εμείς για το ίδιο διάστημα, όλα διασταυρωμένα από ανακοινώσεις του Λιμενικού. Η απόκλιση αυτή ενδέχεται να οφείλεται στο γεγονός ότι το Λιμενικό δεν συμπεριλαμβάνει στα στοιχεία του άτομα που κατηγορούνται ως διακινητές, όπως μας έχει διευκρινιστεί σε προηγούμενη σχετική επικοινωνία. Παράλληλα, απευθύναμε ερώτημα και στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (FRONTEX) σχετικά με τη δραστηριοποίησή του στην Κρήτη, ο οποίος δεν μας έδωσε στοιχεία.
Ως προς τις εθνικότητες των νεοαφιχθέντων, με βάση τα στοιχεία του Λιμενικού, οι τρεις κύριες χώρες καταγωγής των ανθρώπων που έφτασαν σε Γαύδο και Κρήτη το 2025 ήταν το Σουδάν (37,3%), η Αίγυπτος (37,1%) και το Μπαγκλαντές (18,6%).
Τέλος, σύμφωνα με τις ανακοινώσεις του Λιμενικού, καθ’ όλη τη διάρκεια του 2025 η πλειονότητα των πλοιαρίων αναχωρούσε από την Ανατολική Λιβύη, κυρίως από την περιοχή του Τομπρούκ.
Με βάση τα στοιχεία που μας έδωσε το Λιμενικό στην απάντησή του, το 99,40% των προσφύγων που έφτασαν σε Κρήτη και Γαύδο το 2025 αναχώρησαν από τη Λιβύη.
Ανάμεσα στους νεοαφιχθέντες καταγράφονται συστηματικά ιδιαίτερα ευάλωτες περιπτώσεις που χρήζουν αυξημένης προστασίας, όπως βρέφη, έγκυες γυναίκες και άτομα με σοβαρά προβλήματα υγείας. Ενδεικτικά, στις 26 Δεκεμβρίου καταγράφηκε η άφιξη μωρού 18 μηνών από το Σουδάν, το οποίο χρειάστηκε να νοσηλευτεί σε μονάδα εντατικής θεραπείας, ενώ σε άλλα περιστατικά άνθρωποι δεν επέζησαν από τις συνθήκες του επικίνδυνου ταξιδιού που συχνά οδηγούν σε υποθερμία, αφυδάτωση και έντονη εξάντληση, όπως δύο πρόσφυγες από το Μπαγκλαντές που απεβίωσαν στο νοσοκομείο μετά από διάσωση στις 23 Νοεμβρίου, νότια της Ιεράπετρας.
Επιπλέον, καθ’ όλη τη διάρκεια του 2025 (και ιδίως κατά το δεύτερο εξάμηνο) καταγράφηκε σημαντική αύξηση των ναυαγίων στην περιοχή της Κρήτης και της Γαύδου, με δεκάδες ανθρώπους να χάνουν τη ζωή τους και δεκάδες ακόμη να παραμένουν αγνοούμενοι έως και σήμερα. Τα περιστατικά αυτά αναδεικνύουν με τον πιο δραματικό τρόπο τους κινδύνους της θαλάσσιας διαδρομής από τη Βόρεια Αφρική και το βαρύ ανθρώπινο κόστος της απουσίας ασφαλών και νόμιμων οδών. Η RSA θα παραθέσει αναλυτικά τα στοιχεία των ναυαγίων για το σύνολο του 2025 σε επόμενη δημοσίευση.
Βίντεο: πρόσφυγες φωνάζουν βοήθεια λίγες στιγμές πριν την ανατροπή και τον θάνατο τουλάχιστον 6 εξ αυτών
Βίντεο που εξασφάλισε το ΚΡΗΤΗ TV από το θανατηφόρο περιστατικό της 11/11/2025.
15 ν.μ Νότια της Γαύδου, πρόσφυγες στοιβαγμένοι σε μια βάρκα φωνάζουν “βοήθεια”.
Λίγο αργότερα η βάρκα ανατράπηκε κατά την προσέγγιση σκάφους της Frontex με αποτέλεσμα 6 άνθρωποι να ανασυρθούν νεκροί από τη θάλασσα και άλλοι τουλάχιστον 8 να αγνοούνται.
Συγκεκριμένα, σύμφωνα με την αρχική ανακοίνωση του Λιμενικού (πριν ολοκληρωθεί η επιχείρηση έρευνας για αγνοούμενους), όταν το σκάφος της Frontex προσέγγισε τη βάρκα “…για την περισυλλογή των επιβαινόντων της, υπήρξε μετακίνηση αυτών προς την αριστερή πλευρά της, με αποτέλεσμα την εισροή υδάτων και την ανατροπή της.“, “Συνολικά, περισυλλέγησαν πενήντα πέντε (55) αλλοδαποί (51 άντρες, 1 γυναίκα και 3 ανήλικοι) και ανασύρθηκαν τρεις (03) σοροί (2 άνδρες και 1 γυναίκα).”
Ακόμα, “Οι καιρικές συνθήκες που επικρατούσαν ήταν δυσμενείς με δυτικούς ανέμους εντάσεως 6-7 BF, με ύψος κύματος 3 μέτρων.“
Τρίμηνη αναστολή ασύλου για τις αφίξεις σε Κρήτη και Γαύδο
Από τις 14 Ιουλίου έως τις 14 Οκτωβρίου 2025, η Ελλάδα ανέστειλε την πρόσβαση στο άσυλο για όλους τους πρόσφυγες και προσφύγισσες που εισήλθαν στη χώρα μέσω της Βόρειας Αφρικής, μέτρο που στην πράξη αφορούσε τις αφίξεις στην Κρήτη και τη Γαύδο. Η τρίμηνη αυτή αναστολή, που επιβλήθηκε με νομοθετική ρύθμιση κατά παράβαση θεμελιωδών κανόνων του εθνικού, ευρωπαϊκού και διεθνούς δικαίου, δεν οδήγησε σε συνολική μείωση των αφίξεων, παρά τους σχετικούς κυβερνητικούς ισχυρισμούς. Αντίθετα, οι αφίξεις στο δεύτερο εξάμηνο του 2025 αυξήθηκαν περαιτέρω, επιβεβαιώνοντας ότι η αναστολή του δικαιώματος στο άσυλο δεν λειτουργεί αποτρεπτικά και ιδιαίτερα σε ανθρώπους που αναζητούν ασφαλές περιβάλλον.
Η αναστολή του ασύλου αποτέλεσε τη συνέχεια μιας σειράς εξαγγελιών πολιτικών «αποτροπής» που καταγράφηκαν ήδη από το πρώτο εξάμηνο του 2025. Η αποστολή ελληνικών φρεγατών νότια της Κρήτης, ως υποτιθέμενο αποτρεπτικό μέτρο, συνιστά χαρακτηριστικό παράδειγμα πρακτικής που όχι μόνο στερείται διαφάνειας και αποτίμησης αποτελεσματικότητας, αλλά και παραβιάζει θεμελιώδεις υποχρεώσεις διάσωσης και προστασίας προσφύγων. Αντί για την εφαρμογή των προβλέψεων της νομοθεσίας για υποδοχή και άσυλο, οι αρχές επέλεξαν τη θεσμοθέτηση ενός καθεστώτος εξαίρεσης σε βάρος των ατομικών δικαιωμάτων.
Το μέτρο της αναστολής ασύλου, όπως παρουσιάσαμε σε εκτενή δημοσίευσή μας, είχε άμεσες και σοβαρές επιπτώσεις στα δικαιώματα των ανθρώπων που έφτασαν στην Κρήτη και τη Γαύδο, οδηγώντας περίπου 2.000 άτομα σε παρατεταμένη και αδικαιολόγητη κράτηση, χωρίς πρόσβαση στη διαδικασία ασύλου και χωρίς ουσιαστικές εγγυήσεις προστασίας. Κατά τη διάρκεια της εφαρμογής του, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου παρενέβη δύο φορές (14/08/2025, 29/08/2025) με έκδοση αποφάσεων ασφαλιστικών μέτρων, απαγορεύοντας απελάσεις ανθρώπων που στερήθηκαν το δικαίωμα να ζητήσουν διεθνή προστασία, χωρίς ωστόσο η πρακτική αυτή να ανακοπεί στο σύνολο της, καθώς εξαιρέθηκαν μόνο πολίτες του Σουδάν και της Ερυθραίας από τα μέσα Σεπτεμβρίου.
Επισημαίνουμε ακόμη μία φορά ότι αντί της αναστολής του ασύλου και της εγκαθίδρυσης ενός καθεστώτος εξαίρεσης, οι αρμόδιες αρχές όφειλαν να εφαρμόσουν τις ρητές προβλέψεις της νομοθεσίας για άμεσες διαδικασίες υποδοχής και ταυτοποίησης των νεοαφιχθέντων στην Κρήτη. Η συνεχιζόμενη απουσία σχεδιασμού και στοιχειωδών υποδομών δεν μπορεί να υποκαθίσταται από μέτρα που καταστρατηγούν το δικαίωμα στο άσυλο και υπονομεύουν το κράτος δικαίου.
Απουσία δομής και σχεδίου - Σημαντικές ελλείψεις σε υπηρεσίες
Παρά τον τετραπλασιασμό των αφίξεων στην Κρήτη το 2025, οι αρμόδιες αρχές εξακολούθησαν να αποτυγχάνουν να εφαρμόσουν τις ρητές προβλέψεις της νομοθεσίας για την άμεση υποδοχή και ταυτοποίηση των νεοαφιχθέντων. Στο νησί ακόμη και σήμερα δεν λειτουργεί δομή της Υπηρεσίας Υποδοχής και Ταυτοποίησης (Κέντρο Υποδοχής και Ταυτοποίησης), ούτε έχει προβλεφθεί κινητό κλιμάκιο για τη διενέργεια των απολύτως αναγκαίων και επείγουσων διαδικασιών πρώτης υποδοχής, με αποτέλεσμα την πλήρη απουσία συστηματικού εντοπισμού ευαλωτότητας και την καθυστέρηση ή και ματαίωση βασικών εγγυήσεων προστασίας.
Παράλληλα, καταγράφονται σοβαρές ελλείψεις σε κατάλληλη διερμηνεία και ουσιαστική ενημέρωση των προσφύγων και προσφυγισσών για τα δικαιώματά τους και τις διαδικασίες που τους αφορούν.
Η έλλειψη βιώσιμου σχεδιασμού δεν αποτελεί νέο φαινόμενο, αλλά διαχρονική επιλογή, η οποία το 2025 οδήγησε σε περαιτέρω αορατότητα των ανθρώπων που φτάνουν στην Κρήτη και στη συστηματική στέρηση της ελευθερίας τους, χωρίς να αναζητούνται βιώσιμες και νόμιμες λύσεις υποδοχής. Η οργάνωση Θάλασσα Αλληλεγγύης, που δραστηριοποιείται στο Ηράκλειο, μας είπε για την κατάσταση, σε συνομιλία μας μαζί τους: «Οι άνθρωποι είναι αόρατοι. Τα ΜΜΕ δημοσιεύουν διεκπεραιωτικά τις αφίξεις τους, και δίνεται παραπάνω αναφορά στα ναυάγια με νεκρούς, ή στις δυσκολίες στην διαχείριση από λιμενικό σώμα και τοπικές αρχές. Εδώ και ένα χρόνο δεν άλλαξε κάτι παρόλο που τετραπλασιάστηκαν οι αφίξεις. Δεν αναζητούνται λύσεις αλλά συνεχίζεται ο εγκλωβισμός των ανθρώπων και η στέρηση της ελευθερίας τους».
Επισφαλείς συνθήκες διαμονής - Χρήση ακατάλληλων χώρων
Ως άμεσο αποτέλεσμα της απουσίας δομής και σχεδίου, καθ’ όλη τη διάρκεια του 2025 οι νεοαφιχθέντες/είσες στην Κρήτη διέμεναν σε προσωρινούς, άτυπους και ακατάλληλους χώρους, υπό αναξιοπρεπείς συνθήκες και χωρίς στοιχειώδεις υποδομές. Παρά τις επανειλημμένες εξαγγελίες και υποσχέσεις για δημιουργία οργανωμένης δομής προσωρινής φιλοξενίας στην Κρήτη, καμία ουσιαστική βελτίωση δεν καταγράφηκε.
Στα Χανιά, το πρώην εκθεσιακό κέντρο στην Αγυιά συνέχισε να χρησιμοποιείται ως χώρος κράτησης εκατοντάδων ανθρώπων, παρά τις σοβαρές προειδοποιήσεις για τους υγειονομικούς κινδύνους και τους κινδύνους ασφαλείας. Λόγω της κατάστασης, οι υγειονομικοί των Τοπικών Μονάδων Υγείας και ο Ερυθρός Σταυρός αποχώρησαν για λίγες μέρες από τον χώρο. Ο χώρος στην Αγυιά δεν είναι πιστοποιημένος, και είναι εμφανώς ακατάλληλος και επικίνδυνος, όπως σημειώνεται πρόσφατα ακόμα και από την Ένωση Προσωπικού Λιμενικού Σώματος Δυτικής Κρήτης. Στις 15 Σεπτεμβρίου 2025, περισσότεροι από 1.100 άνθρωποι κρατούνταν εκεί, με εκατοντάδες να παραμένουν για εβδομάδες, μέχρι και ένα μήνα, σε συνθήκες συνωστισμού, χωρίς προαυλισμό, με ελάχιστες χημικές τουαλέτες και πρόχειρα ντους, ενώ καταγράφηκαν περιστατικά δερματικών λοιμώξεων και σοβαρές εντάσεις. Μετά την εφαρμογή της αναστολής ασύλου, απαγορεύτηκε η πρόσβαση στον χώρο της Αγυιάς στο Κοινωνικό Στέκι-Στέκι Μεταναστών Χανίων, με αποτέλεσμα να μην μπορούν να διανείμουν είδη πρώτης ανάγκης που είχαν συλλέξει.
Στο Ρέθυμνο η κατάσταση ήταν επίσης ιδιαίτερα δύσκολη. Ενδεικτικά, στις αρχές του δεύτερου εξαμήνου του 2025, 442 διασωθέντες αναγκάστηκαν να διανυκτερεύσουν για τρεις ημέρες στο λιμάνι, σε εξωτερικό χώρο και υπό συνθήκες καύσωνα. Στα τέλη Δεκεμβρίου, μετά από μια μαζική επιχείρηση διάσωσης, πάνω από 530 άτομα μεταφέρθηκαν στο κτίριο της Κιτρένωσης, ένα εγκαταλελειμμένο κτίριο που αποτελεί έναν από τους πλέον ακατάλληλους χώρους για διαμονή στην Κρήτη και στο οποίο έχουν καταγραφεί δάπεδα καλυμμένα με κοπριά και σκουπίδια.
Στο Ηράκλειο, στο «Παλιό Ψυγείο» του λιμανιού διέμενε επανειλημμένα αριθμός ανθρώπων πολλαπλάσιος της χωρητικότητάς του, χωρίς ντους, χωρίς στρώματα και με ανθρώπους να κοιμούνται στο πάτωμα. Στην Ιεράπετρα, οι νεοαφιχθέντες μεταφέρονταν διαδοχικά σε διάφορα κτίρια (κλειστό σχολικό γυμναστήριο Ιεράπετρας, πρώην Δημοτικό Σχολείο στο χωριό Μύθοι, πρώην δημοτικό σχολείο Καλογέρων, Ένωση Αγροτικών Συνεταιρισμών Ιεράπετρας), με το βάρος της σίτισης και της μεταφοράς να επωμίζεται σε μεγάλο βαθμό η τοπική αυτοδιοίκηση και η ανθρωπιστική συνδρομή του Ερυθρού Σταυρού και αλληλέγγυων. Όπως αναφέρει ο Ερυθρός Σταυρός, οι πρόσφυγες φτάνουν στην Ιεράπετρα συχνά βρεγμένοι και καμένοι από τον ήλιο.
Οι συνθήκες αυτές δεν αποτελούν προσωρινή δυσλειτουργία, αλλά το προβλέψιμο αποτέλεσμα της συστηματικής απουσίας κρατικής διαχείρισης για την υποδοχή των προσφύγων και προσφυγισσών στην Κρήτη, με σοβαρές επιπτώσεις στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια και τη δημόσια υγεία.
Σφοδρή κριτική από την τοπική αυτοδιοίκηση και σοβαρές επισημάνσεις του Λιμενικού Σώματος
Οι παραπάνω συνθήκες αποτέλεσαν αντικείμενο επανειλημμένων δημόσιων παρεμβάσεων και έντονης κριτικής από εκπροσώπους της τοπικής αυτοδιοίκησης, καθώς οι δήμοι και η Περιφέρεια κλήθηκαν να διαχειριστούν τις συνέπειες της κρατικής απουσίας, χωρίς σαφές θεσμικό πλαίσιο, επαρκείς πόρους ή υποδομές. Επανειλημμένα υπογράμμισαν ότι η ευθύνη της υποδοχής και της προσωρινής διαμονής μετακυλίεται σε αυτούς, παρά το γεγονός ότι δεν τους αναλογεί ούτε θεσμικά ούτε πρακτικά. Για τη σίτιση των νεοαφιχθέντων, σε όλους τους νομούς μεριμνούν οι τοπικές αρχές.
Στα Χανιά, η Αντιδήμαρχος Κοινωνικής Πολιτικής Ελένη Ζερβουδάκη ανέδειξε τόσο τις ανεπαρκείς υποδομές όσο και τις επιπτώσεις των κεντρικών πολιτικών επιλογών. Σε συνέντευξή της μαζί μας, μας υπογράμμισε ότι τα νέα μέτρα που κατέστησαν κρατούμενους όσους έφταναν από τη Βόρεια Αφρική δημιούργησαν πρόσθετη πίεση στον Δήμο, χωρίς να ανακόψουν τις αφίξεις. Για τις συνθήκες διαμονής στα Χανιά μας είπε ότι «οι εγκαταστάσεις χρειάζονται βελτίωση. Το Υπουργείο έχει πει ότι θα φροντίσει για αυτό. Παραμένουμε στα παλιά. Υπάρχουν 11 χημικές τουαλέτες, η μία εκ των οποίων γυναικεία. Και δύο ντους με λάστιχο».
Αντίστοιχες διαπιστώσεις διατυπώθηκαν και στο Ρέθυμνο. Ο Δήμαρχος Αγίου Βασιλείου Γιάννης Ταταράκης, μας είπε ότι οι προσωρινές λύσεις που εφαρμόστηκαν δεν πληρούν στοιχειώδεις προδιαγραφές αξιοπρέπειας: «Η Κιτρένωση δεν είναι λύση, δεν είναι ανθρώπινες οι συνθήκες διαβίωσης. Πρέπει να υπάρξουν άμεσα δύο προσωρινοί χώροι φιλοξενίας». Ο ίδιος σε ανακοίνωσή του μετά την τηλεδιάσκεψη της 16ης Οκτωβρίου 2025 με τον αρμόδιο Υπουργό, όπου τέθηκαν τα ζητήματα των δομών και της συνολικής διαχείρισης, τόνιζε ότι «Ο χρόνος που μεσολάβησε δεν αξιοποιήθηκε στον βαθμό που απαιτούσε η σοβαρότητα του προβλήματος… Η θέση μας είναι σαφής: απαιτούνται συγκεκριμένες αποφάσεις, σαφές επιχειρησιακό σχέδιο, συγκεκριμένες οδηγίες προς τους Δήμους, οικονομικοί πόροι και μέσα, αλλά και έγκαιρη εφαρμογή αυτών, ώστε η διαχείριση και η συναίνεση να είναι αποτέλεσμα σχεδιασμού και όχι προϊόν αντιμετώπισης μια συγκυριακής κρίσης». Στις αρχές Ιουλίου 2025, με αφορμή τη διανυκτέρευση εκατοντάδων προσφύγων στο εμπορικό λιμάνι του Ρεθύμνου, ο δήμαρχος Ρεθύμνου και πρόεδρος της Περιφερειακής Ένωσης Δήμων (ΠΕΔ) Κρήτης, Γιώργος Μαρινάκης, υπογράμμισε ότι υπήρχαν διαθέσιμοι χώροι, οι οποίοι αποκλείστηκαν κατόπιν παρεμβάσεων, τονίζοντας παράλληλα ότι η ευθύνη εξεύρεσης χώρων φιλοξενίας δεν ανήκει στους δήμους. Δήλωσε ότι η κυβέρνηση έχει τη δυνατότητα ακόμα και να επιτάξει ιδιωτικούς χώρους, καταβάλλοντας αποζημίωση, ενώ επεσήμανε ότι: «Με αυτό που γίνεται τώρα, μετακυλύουν τις ευθύνες στην αυτοδιοίκηση και μας έχουν κάνει σάκο του μποξ, ενώ μας βάζουν να μαλώνουμε μεταξύ μας».
Στο Ηράκλειο, ο πρώην Αντιδήμαρχος Κοινωνικής Πολιτικής Γιώργος Τσαγκαράκης μας περιέγραψε μια εικόνα πλήρους ανεπάρκειας των χώρων προσωρινής διαμονής: «Η κατάσταση στον χώρο του Παλιού Ψυγείου στο λιμάνι του Ηρακλείου είναι τραγική. Η χωρητικότητα είναι για 70 άτομα. Δεν υπάρχουν στρώματα. Τους δίνονται κουβέρτες. Εμείς δίνουμε φάρμακα και ρούχα και προσπαθούμε να βρεθεί νέος χώρος.»
Στην Ιεράπετρα, ο Αντιδήμαρχος Αγροτικής Παραγωγής και Πολιτικής Προστασίας Νεκτάριος Παπαδάκης μας υπογράμμισε ότι η έλλειψη υποδομών και κρατικής στήριξης αποτελεί κοινό πρόβλημα για όλους τους δήμους: «Όλοι οι δήμοι δυσκολεύονται, δεν υπάρχουν κατάλληλοι χώροι. Έχουμε κάνει αίτημα για οικονομική στήριξη στο Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου αλλά δεν έχουν ανταποκριθεί. Η μοναδική στήριξη είναι εκείνη από τον Ερυθρό Σταυρό, που παρέχει υγειονομική κάλυψη και ό,τι χρειαστεί, καθώς και από κόσμο που φέρνει ρούχα.»
Την ίδια εικόνα κρατικής απουσίας επιβεβαίωσαν, από διαφορετική θεσμική θέση, και εκπρόσωποι του Λιμενικού Σώματος στην Κρήτη. «Το Υπουργείο Μετανάστευσης είναι ένα κενό, μόνο μια ταμπέλα. Δεν βλέπουμε τίποτα στην πράξη,» τόνιζε χαρακτηριστικά στα τέλη Δεκεμβρίου 2025 ο Πρόεδρος της Ένωσης Λιμενικών Δυτικής Κρήτης, Βασίλης Κατσικανδαράκης. Ο Γιώργος Σφακιανάκης, Πρόεδρος της Ένωσης Προσωπικού Λιμενικών Ανατολικής Κρήτης, επεσήμανε σε τοπικά μέσα την προχειρότητα στον σχεδιασμό αντιμετώπισης του μεταναστευτικού, χαρακτηρίζοντας αδιανόητο το γεγονός ότι οι λιμενικοί καλούνται να διαχειρίζονται ταυτόχρονα διασώσεις, μεταφορές και φύλαξη των νεοαφιχθέντων, χωρίς επαρκή υποστήριξη ή σαφές πλαίσιο αρμοδιοτήτων. Σε πρόσφατη ανακοίνωσή της, και η Ένωση Προσωπικού Λιμενικού Σώματος Δυτικής Κρήτης επισημαίνει ότι τα στελέχη του Λιμενικού καλούνται να διαχειριστούν, πέρα από τα καθήκοντα διάσωσης και φύλαξης, και ζητήματα σίτισης, μεταφοράς και βασικής φροντίδας ανθρώπων, χωρίς την υποστήριξη αρμόδιων κρατικών δομών. Όπως τονίζεται, ο υπερπληθυσμός, η έλλειψη υγειονομικής μέριμνας και η ακαταλληλότητα των χώρων προσωρινής παραμονής, ιδίως στην Αγυιά, δημιουργούν σοβαρούς κινδύνους τόσο για την υγεία και την ασφάλεια του προσωπικού όσο και των ίδιων των προσφύγων.
Αύξηση της ξενοφοβίας
Κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2025, το κοινωνικό κλίμα στην Κρήτη εμφανίστηκε ιδιαίτερα τεταμένο, με αύξηση ξενοφοβικών εκφράσεων και δημόσιων παρεμβάσεων, γεγονός που οδήγησε εθελοντές/ριες και συλλογικότητες σε εκκλήσεις για αποκλιμάκωση της ρητορικής μίσους. Τον Ιούλιο, ομάδα πολιτών απηύθυνε δημόσιο κάλεσμα για συγκέντρωση στις 12 Ιουλίου μπροστά από τη Δημοτική Αγορά Χανίων, με σύνθημα «Όχι στον εποικισμό, όχι στην παράνομη μετανάστευση». Άμεση υπήρξε η αντίδραση του αντιρατσιστικού κινήματος της πόλης, το οποίο οργάνωσε συγκέντρωση στο ίδιο σημείο δύο ώρες νωρίτερα, με αποτέλεσμα η αρχική κινητοποίηση να μεταφερθεί τελικά στην πλατεία της Σούδας, εκτός αστικού ιστού, με περιορισμένη συμμετοχή. Στα τέλη Σεπτεμβρίου, δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα κάλεσμα για την ίδρυση «συλλόγου κατά της παράνομης μετανάστευσης». Παράλληλα, έντονες ήταν οι αντιδράσεις φορέων του τουρισμού της Κρήτης στους κυβερνητικούς σχεδιασμούς για τη δημιουργία μόνιμων δομών στο νησί, συμβάλλοντας περαιτέρω στη διαμόρφωση ενός κλίματος καχυποψίας και στοχοποίησης.
Ποινικοποίηση της ανθρώπινης μετακίνησης και της προσφυγιάς
Ο αυξημένος αριθμός αφίξεων πλοιαρίων από τη Λιβύη προς την Κρήτη έχει οδηγήσει, τον τελευταίο χρόνο, σε εκτεταμένες και παράνομες ποινικές διώξεις με την κατηγορία της «διακίνησης», κυρίως κατά προσφύγων από το Σουδάν και την Αίγυπτο, ανάμεσά τους και δεκάδων ανηλίκων, ακόμη και 15 ετών. Οι διώξεις αυτές ασκούνται σωρηδόν από τις δικαστικές αρχές της Κρήτης και αφορούν πρόσωπα που, κατ’ εξοχήν και εκ πρώτης όψεως, εμπίπτουν στην ιδιότητα του πρόσφυγα. Οι κατηγορούμενοι μεταφέρονται συχνά σε φυλακές της ενδοχώρας, παρά το γεγονός ότι πρόκειται για αιτούντες άσυλο, ενώ οι δίκες διεξάγονται στα δικαστήρια της Κρήτης.
Στην πράξη, οι κατηγορούμενοι οδηγούνται στο εδώλιο χωρίς πλήρη επίγνωση των κατηγοριών, των πιθανών ποινών και της ίδιας της διαδικασίας. Η πρόσβασή τους σε ουσιαστική διερμηνεία είναι περιορισμένη, ενώ η νομική υπεράσπιση διορίζεται συχνά επί τόπου, με τον συνήγορο να διαθέτει ελάχιστο χρόνο για τη μελέτη της δικογραφίας πριν την εκδίκαση της υπόθεσης. Οι διαδικασίες χαρακτηρίζονται από ταχύτητα και αδιαφάνεια, με πλημμελείς «αναγνωρίσεις», πανομοιότυπες και συχνά μεροληπτικές καταθέσεις μαρτύρων, οι οποίες σε ορισμένες περιπτώσεις λαμβάνονται σε γλώσσα διαφορετική από τη μητρική του μάρτυρα. Ενδεικτικό των σοβαρών πλημμελειών της ακροαματικής διαδικασίας αποτελεί περιστατικό στο Εφετείο Κακουργημάτων Δυτικής Κρήτης, όπου αστυνομικός, μέλος της φρουράς φύλαξης, ορίστηκε ως διερμηνέας αγγλικής γλώσσας. Την ημέρα εκείνη, πλην μιας αθωωτικής απόφασης λόγω προφανούς έλλειψης δικαιοδοσίας σε υπόθεση που υποστήριξε η RSA, όλοι οι υπόλοιποι κατηγορούμενοι του πινακίου καταδικάστηκαν σε πολυετείς ποινές. Στην πλειονότητα των υποθέσεων σε δίκες όλων των τελευταίων μηνών, οι κατηγορούμενοι κρίνονται ένοχοι και καταδικάζονται σε εξοντωτικές ποινές πολυετούς κάθειρξης. Για τη συμπαράσταση στους κατηγορούμενους, έχει δημιουργηθεί ένα ισχυρό κίνημα αλληλεγγύης με τη συμμετοχή Σουδανών προσφύγων.
Δίκες προσφύγων στην Κρήτη μέσα από τα σκίτσα της Louise Truc
κάντε κλικ για να μεγεθύνετε τα σκίτσα
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι οι πρόσφυγες που φτάνουν στην Κρήτη προέρχονται σε ποσοστό 37,3% από το Σουδάν (σύμφωνα με τα παρόντα στοιχεία για το 2025), χώρα που από το 2023 μαστίζεται από ένοπλη σύγκρουση.
Η ανάγκη προστασίας των προσφύγων από το Σουδάν είναι αδιαμφισβήτητη και επιβεβαιώνεται τόσο από τις ίδιες τις ελληνικές και ευρωπαϊκές αρχές όσο και από το γεγονός ότι το ποσοστό αναγνώρισής τους ως προσφύγων στην Ελλάδα προσεγγίζει το 100%.
Σε αυτό το πλαίσιο, άτομα που σε κάποιες περιπτώσεις αναγκάστηκαν να οδηγήσουν τις πλαστικές βάρκες για να σωθούν οι ίδιοι και οι συνεπιβάτες τους αντιμετωπίζονται ως «διακινητές», παρότι πρόκειται για τον μόνο τρόπο για να φτάσουν σε ασφάλεια και να ζητήσουν τη δικαιούμενη προστασία.
Η πρακτική αυτή συνιστά αυθαίρετη και contra legem ποινικοποίηση της άφιξης προσφύγων που φτάνουν μέσω της θάλασσας, κατά παράβαση τόσο της εθνικής νομοθεσίας όσο και διεθνών διατάξεων υπερνομοθετικής ισχύος. Το άρθρο 31 παρ. 1 της Σύμβασης της Γενεύης του 1951 επιβάλλει στα κράτη την υποχρέωση να μην επιβάλλουν ποινικές κυρώσεις σε πρόσφυγες λόγω παράνομης εισόδου ή διαμονής τους. Παρ’ όλα αυτά, στην Κρήτη παρατηρείται μια συστηματική πρακτική ποινικής μεταχείρισης προσφύγων, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η ιδιότητά τους ως προσφύγων και χωρίς να διασφαλίζονται οι βασικές εγγυήσεις δίκαιης δίκης.
Η κατάσταση αυτή αναδεικνύει μια σοβαρή απόκλιση από τις αρχές της νομιμότητας και του κράτους δικαίου, με βαριές συνέπειες τόσο για τους ίδιους τους πρόσφυγες όσο και για τη συνολική λειτουργία της δικαιοσύνης. Η ευθύνη αυτή βαραίνει πρωτίστως την Πολιτεία και όλους τους/τις λειτουργούς της Δικαιοσύνης· αποτελεί ζήτημα τήρησης της νομιμότητας και προστασίας του κράτους δικαίου, αλλά και ζήτημα θεμελιώδους ανθρωπιάς, που μας αφορά συλλογικά.
Διαβάστε παλαιότερες δημοσιεύσεις με στοιχεία για τις αφίξεις στην Κρήτη από το 2023 μέχρι σήμερα, καθώς και για τις διαχρονικά ακατάλληλες υποδομές και συνθήκες διαμονής στην Κρήτη και τη Γαύδο:
