Τρία χρόνια μετά το ναυάγιο στην Πύλο: Το βάρος της επιβίωσης
Καλαμάτα, Ιούνιος 2023
Φωτογραφία: Μαρία Σιδηροπούλου
Τρία χρόνια πριν, τη νύχτα της 13ης Ιουνίου 2023, περισσότεροι από 600 άνθρωποι πνίγηκαν ανοιχτά της Πύλου, ενώ το Ελληνικό Λιμενικό παρακολουθούσε για 15 ώρες και 30 λεπτά, χωρίς να προχωρήσει σε επιχείρηση διάσωσης. Μιλήσαμε με τρεις επιζώντες που σήμερα ζουν στη Γερμανία. Τι έχει απομείνει από εκείνη τη νύχτα που άλλαξε για πάντα τη ζωή τους;
Ο Firas*, o Anwar*, και ο Karam* συγκαταλέγονται στους μόλις 104 ανθρώπους που επέζησαν του ναυαγίου της Πύλου. Και οι τρεις κατάγονται από τη Συρία, ζουν σήμερα στη Γερμανία και υποστηρίζονται από την PRO ASYL.
Στον Firas έχει χορηγηθεί καθεστώς επικουρικής προστασίας. Ωστόσο, μετά την αναστολή του δικαιώματος της οικογενειακής επανένωσης από τη γερμανική ομοσπονδιακή κυβέρνηση πέρυσι, εξακολουθεί να βρίσκεται μακριά από τη σύζυγο και τα τρία παιδιά του. Ο Anwar παραμένει εγκλωβισμένος στη διαδικασία ασύλου σχεδόν τρία χρόνια μετά την άφιξή του στη Γερμανία. Η αίτηση ασύλου του Karam απορρίφθηκε πρόσφατα και πλέον αντιμετωπίζει τον κίνδυνο επιστροφής στη Συρία.
Και οι τρεις, μαζί με πολλούς ακόμη επιζώντες στην Ελλάδα, έχουν καταθέσει μήνυση κατά του Ελληνικού Λιμενικού.
Η αρμόδια εισαγγελική αρχή έχει ασκήσει ποινική δίωξη για σοβαρά αδικήματα κατά 21 στελεχών του Λιμενικού, μεταξύ των οποίων ανώτεροι αξιωματικοί και δύο πρώην αρχηγοί του Σώματος. Τουλάχιστον είκοσι από τους εξήντα δύο επιζώντες που συμμετέχουν στην ποινική διαδικασία, εκπροσωπούνται από δικηγόρους της RSA (Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο).
Η συζήτηση με τους Firas*, Anwar* και Karam* πραγματοποιήθηκε από την Agnes Lisa Wegner για την PRO ASYL και δημοσιεύτηκε αρχικά στα γερμανικά στον ιστότοπο της PRO ASYL στις 12 Ιουνίου 2026, για την επέτειο τριών χρόνων από το ναυάγιο στην Πύλο.
Η RSA δημοσίευσε, με αφορμή την επέτειο, ένα επικαιροποιημένο χρονολόγιο των εξελίξεων από την ημέρα του ναυαγίου έως σήμερα. Το χρονολόγιο αποτυπώνει τα ευρήματα των ανεξάρτητων ερευνών, τις τοποθετήσεις θεσμικών φορέων, τις μαρτυρίες και το σημερινό καθεστώς των επιζώντων, καθώς και την πορεία της ποινικής διαδικασίας που βρίσκεται σε εξέλιξη.
Έχουν περάσει πλέον τρία χρόνια από την τραγωδία από την οποία επιζήσατε. Πώς είστε σήμερα;
Firas: Η ανάμνηση είναι πάντα η ίδια. Είτε είναι Ιανουάριος, είτε Φεβρουάριος, είτε οποιοσδήποτε άλλος μήνας, τα ξαναζώ όλα ξανά και ξανά. Το ταξίδι από τη Συρία στην Αίγυπτο και μετά εκείνη τη φρικτή καταστροφή. Τον Ιούνιο όμως είναι ακόμη πιο δύσκολο.
Anwar: Κι εγώ νιώθω ότι όσο πλησιάζει η μέρα, όλα γίνονται πιο έντονα. Εκείνη την ημέρα με κατακλύζουν πολύ σκοτεινές σκέψεις. Δεν μπορείς να ξεχάσεις ένα τέτοιο βίωμα.
Karam: Για μένα η επέτειος δεν έχει ιδιαίτερη σημασία, γιατί περνάω το ίδιο κάθε μήνα, στις 14. Δεν μου αρέσει πια ο αριθμός 14. Κάθε φορά που τον βλέπω κάπου, νιώθω χάλια.
Όταν μιλάμε για αυτή την τραγωδία που βρίσκεται πλέον πίσω σας...
Firas: Δεν βρίσκεται πίσω μου! Είναι πάντα μαζί μου. Το κουβαλάω μέσα μου κάθε στιγμή. Όποτε μένω μόνος, αυτές οι εικόνες και οι ήχοι επιστρέφουν. Τόσο κατά τη διάρκεια της μέρας όσο και τη νύχτα. Προσπαθώ συνεχώς να βγαίνω έξω και να μη μένω μόνος.
Anwar: Πριν από λίγες ημέρες ήμουν με κάποιους φίλους. Ένας από αυτούς ήταν περίεργος και με ρώτησε πώς συνέβη το ναυάγιο. Άρχισα λοιπόν να διηγούμαι την ιστορία. Σοκαρίστηκα όταν συνειδητοποίησα ότι ο πόνος παραμένει ακριβώς ο ίδιος. Ήθελα μόνο να κλάψω.
Karam: Μένω χωρίς λόγια ξανά και ξανά. Ακόμη και όταν ήμουν στον ψυχολόγο, δεν μπορούσα πραγματικά να εκφράσω όσα ένιωθα. Δεν βρίσκω τις λέξεις. Έχω τόσα πολλά μέσα μου, αλλά δεν μπορώ να τα βάλω σε λόγια. Κι έπειτα, όταν αρχίζω να μιλάω γι’ αυτά, μπορώ να μιλάω επί ώρες για κάτι που στην πραγματικότητα κράτησε μόνο λίγα δευτερόλεπτα.
Ήσασταν πάνω στο πλοίο, στο Adriana, για πέντε ημέρες. Τι είναι αυτό που έχει χαραχτεί πιο έντονα στη μνήμη σας;
Karam: Όταν σκέφτομαι εκείνη τη μέρα, θυμάμαι τους τόσους πολλούς άνδρες που ήταν εκεί. Πέρασα πέντε ημέρες μαζί τους πάνω σε εκείνο το πλοίο. Φίλους, ξαδέλφια… Και όλοι τους πέθαναν μπροστά στα μάτια μου. Όταν το πλοίο ανατράπηκε, με παρέσυρε προς τα κάτω κι έτσι στην αρχή δεν μπορούσα να βγω στην επιφάνεια. Με κάθε γουλιά νερού που έμπαινε στο στόμα μου, σκεφτόμουν: «Τώρα θα πεθάνω!». Μέχρι που κατάφερα τελικά να πάρω μια βαθιά ανάσα και να κρατηθώ στην επιφάνεια.
Και τότε είδα τα πτώματα να επιπλέουν. Εξακόσιοι άνθρωποι. Ήταν τόσο μεγάλο το σοκ, που σκέφτηκα πως θα προτιμούσα να είχα πεθάνει κι εγώ. Δεν έβλεπα πια ανθρώπους, μόνο νεκρά σώματα. Ήταν τόσο κοντά μου. Έβλεπα τα πρόσωπά τους και έψαχνα ανάμεσά τους τους φίλους μου. Όμως ήταν ήδη πολύ σκοτεινά και δεν μπορούσα να τους αναγνωρίσω. Όπως όλοι οι άλλοι, φώναζα όσο πιο δυνατά μπορούσα. Ξανά και ξανά ένιωθα κάποιον να με τραβάει προς τα κάτω. Γι’ αυτό έπρεπε να κολυμπήσω όσο πιο μακριά γινόταν από τους υπόλοιπους.
Anwar: Εγώ σκέφτομαι πάντα ένα παιδί. [Χαμογελά και σταματά για λίγο.] Θα παρατηρήσετε ότι πού και πού χαμογελώ ενώ αφηγούμαι αυτή την ιστορία. Το κάνω για να μην κλάψω. Τα δύο πρώτα χρόνια έκλαιγα κάθε φορά που μιλούσα γι’ αυτό: Όταν το πλοίο ανατράπηκε, η πίεση του νερού με εκτόξευσε προς τα πάνω· αυτό με βοήθησε πολύ. Κατάφερα να πιαστώ από κάτι. Τότε είδα ένα παιδί, περίπου δέκα ετών, ένα αγόρι. Μου φώναζε, παρακαλώντας με να το βοηθήσω. Επειδή δεν μπορούσα να το φτάσω, έβγαλα το πουλόβερ μου και του το πέταξα για να το τραβήξω πιο κοντά μου. Και τα καταφέραμε· ήρθε δίπλα μου. Εκείνη ακριβώς τη στιγμή το πλοίο βυθίστηκε ξαφνικά. Έχασα το αγόρι. Τον έψαχνα, αλλά δεν μπόρεσα να το βρω. Αργότερα, μέσα στη μικρή λέμβο του Λιμενικού, συνέχιζα να το ψάχνω. Δεν το ξαναείδα ποτέ. Μου ήταν ξεκάθαρο ότι είχε πεθάνει.
Karam: Κάτι παρόμοιο συνέβη και σε μένα. Ένα παιδί πέθανε κοντά μου. Ήταν ίσως δώδεκα ή δεκατριών ετών και φώναζε πολύ δυνατά. Δεν μπορούσα να το βοηθήσω, γιατί ο ώμος μου ήταν σοβαρά τραυματισμένος. Κατάλαβα ότι το παιδί είχε πεθάνει όταν το νερό άρχισε να αφρίζει· και η φωνή του ξαφνικά σώπασε.
Πώς ζείτε με αυτές τις αναμνήσεις;
Anwar: Στην αρχή ένιωθα ενοχές. Σκεφτόμουν συνεχώς ότι δεν είχα προσπαθήσει αρκετά. Δεν έπρεπε να τα είχα καταφέρει; Δεν μπορούσα να σώσω εκείνο το αγόρι; Και γιατί επέζησα εγώ, ανάμεσα σε τόσους ανθρώπους;
Firas: Το ακούω αυτό συνέχεια: «Γιατί επέζησε αυτός ενώ πέθανε ο άλλος;». Η θεία μου και όλοι όσοι/ες γνωρίζει έχουν διακόψει κάθε επαφή μαζί μου, επειδή ο γιος της πέθανε σε εκείνο το ταξίδι. Με κατηγορούν. Αυτό κάνει τα πράγματα ακόμη πιο δύσκολα για μένα. Κάποιες φορές σκέφτομαι ότι ίσως έχουν δίκιο. Αλλά στην πραγματικότητα δεν θα μπορούσα να είχα αλλάξει τίποτα. Ήταν η θάλασσα.
Karam: Αυτό είναι το χειρότερο. Οι 600 άνθρωποι που πέθαναν· δεν είναι απλώς ένας αριθμός. Είναι 600 διαφορετικές ιστορίες. Ο καθένας και η καθεμία άφησε πίσω ανθρώπους που έχασαν κάποιο αγαπημένο τους πρόσωπο.
Anwar: Εγώ το βλέπω έτσι: Είμαι βαθιά ευγνώμων στον Θεό που με έσωσε εκείνη την ημέρα, ενώ τόσοι άλλοι έχασαν τη ζωή τους. Προσπαθώ πάντα, και ιδιαίτερα αυτή την ημέρα, να μιλώ με ανθρώπους που σκέφτονται να ακολουθήσουν αυτή τη διαδρομή. Να τους εξηγήσω πόσο επικίνδυνη είναι και ότι δεν πρέπει να το κάνουν. Τότε δεν το είχα συνειδητοποιήσει: δεν καταλάβαινα ότι έθετα τη ζωή μου σε κίνδυνο.
Αυτό ακούγεται σαν αποστολή ζωής;
Anwar: Ναι, απολύτως. Ο Θεός μου δεν με έσωσε για να απολαμβάνω απλά τη ζωή μου, αλλά για να μπορούν άλλοι άνθρωποι να διδαχθούν από τη δική μου εμπειρία – από όλες τις πλευρές.
Στην Ελλάδα βρίσκεται σε εξέλιξη η δικαστική διαδικασία κατά 21 στελεχών του Ελληνικού Λιμενικού, ορισμένα από τα οποία κατείχαν υψηλόβαθμες θέσεις. Χωρίς να μπούμε σε πολλές λεπτομέρειες, τι ελπίζετε να πετύχετε μέσω της δικαιοσύνης;
Karam: Ελπίζουμε πραγματικά ότι θα τιμωρηθούν. Πρέπει να καταλάβετε κάτι: ήταν ακριβώς δίπλα μας όλη την ώρα. Ωστόσο, εμείς βγάζαμε αναίσθητους ανθρώπους από το νερό, τους ανεβάζαμε στο αναποδογυρισμένο σκάφος και προσπαθούσαμε να τους σώσουμε. Εμείς τους σώζαμε. Εκείνοι απλώς άναβαν τους προβολείς τους και μας παρακολουθούσαν. Και τότε σκέφτηκα: «Τελείωσε. Αν δεν μας σώσουν τώρα, δεν πρόκειται να το κάνουν ούτε σε μία ώρα». Περίμεναν άραγε να πεθάνουν όσο το δυνατόν περισσότεροι από εμάς;
Firas: Και δεν ήταν μόνο το Ελληνικό Λιμενικό. Δεν μπορούμε να κατηγορήσουμε μόνο αυτούς. Και άλλοι φορείς γνώριζαν από νωρίς ότι βρισκόμασταν στη θάλασσα. Τους είχαμε δώσει την τοποθεσία μας και, παρ’ όλα αυτά, κανείς δεν προσπάθησε να μας διασώσει.
Ζείτε στη Γερμανία εδώ και σχεδόν τρία χρόνια. Πώς είναι η ζωή σας σήμερα;
Karam: Δυστυχώς, δεν υπάρχει κάτι θετικό σε αυτή τη ζωή. Ναι, επέζησα από αυτό το ταξίδι, αλλά δεν είμαι ασφαλής. Η αίτηση ασύλου μου απορρίφθηκε ολοκληρωτικά πριν από λίγους μήνες. Και η σύζυγος και το παιδί μου βρίσκονται στη Συρία και δεν τους επιτρέπεται να έρθουν κοντά μου.
Anwar: Ήταν σοκ για μένα. Περίμενα κάτι διαφορετικό. Πίστευα ότι θα μπορούσα να ξαναχτίσω τη ζωή μου. Δεν καταλαβαίνω την πολιτική που ακολουθείται εδώ. Γιατί η Γερμανία κάνει τα πράγματα τόσο δύσκολα για εμάς; Φέρνουν ανθρώπους από άλλες χώρες για να εργαστούν εδώ, ενώ κι εμείς προερχόμαστε από χώρες που μαστίζονται από τον πόλεμο και θα μπορούσαμε επίσης να εργαστούμε. Είμαι εδώ σχεδόν τρία χρόνια. Έμαθα γρήγορα τη γλώσσα για να μπορέσω να βρω δουλειά το συντομότερο δυνατό. Θέλω να ξεκινήσω τη δική μου επιχείρηση· όλα είναι έτοιμα. Αλλά χωρίς άδεια παραμονής τίποτα δεν μπορεί να γίνει. Όλα εξαρτώνται από αυτό το μικρό πλαστικό χαρτί (ΣτΜ: την κάρτα).
Είσαι ο τελευταίος από την ομάδα σου που δεν έχεις λάβει ακόμη απόφαση για την αίτηση ασύλου σου;
Anwar: Ναι, είμαι ο τελευταίος. Ακόμη δεν έχω καμία απάντηση. Νιώθω σαν να βρίσκομαι σε αδιέξοδο.
Και εσύ, Firas; Σου έχει χορηγηθεί επικουρική προστασία. Νιώθεις ασφαλής;
Firas: Θα έλεγα, ασφάλεια, ναι, την έχω βρει εδώ στη Γερμανία. Αλλά δεν μπορώ να βρω γαλήνη. Μου είχαν πει ότι θα έπρεπε να περιμένω ένα ή δύο χρόνια και μετά η οικογένειά μου θα ερχόταν κοντά μου. Γι’ αυτό ήρθα. Όμως στη συνέχεια ανεστάλη η οικογενειακή επανένωση. Έχουν περάσει τρία χρόνια από τότε που είδα τελευταία φορά τη σύζυγό μου και τα παιδιά μας. Δεν αντέχω να περιμένω άλλο. Αυτό που μου συνέβη ήταν τρομερό. Αν ήταν εδώ, η ζωή μου θα ήταν πιο εύκολη. Χρειάζομαι κάποιον δίπλα μου να με στηρίζει και να με παρηγορεί. Πριν από έναν χρόνο μου χάρισαν ένα γατάκι. Την ονόμασα Zunbol. Το Zunbol είναι αραβικό και σημαίνει «νέα ζωή». Μου κάνει πραγματικά καλό να την έχω μαζί μου. Αν δεν επιτραπεί ξανά σύντομα η οικογενειακή επανένωση, θα αναγκαστώ να επιστρέψω.
Karam: Νιώθω ακριβώς το ίδιο. Το μόνο που θέλω είναι να μπορέσω να ξεκινήσω ξανά τη ζωή μου μαζί με την οικογένειά μου. Όταν τους άφησα, ο γιος μου ήταν ενός έτους, μόλις μάθαινε να περπατά. Και τώρα είναι έξι. Με θλίβει αφάνταστα το ότι δεν μπορώ να είμαι δίπλα του και να ζήσω τα παιδικά του χρόνια μαζί του. Όμως να επιστρέψω στη Συρία, μετά από όλα όσα έχω περάσει, δεν μπορώ να το κάνω αυτό. Ο πόλεμος μπορεί να έχει τελειώσει, αλλά εμείς δεν είμαστε ασφαλείς εκεί.
Ποια είναι σήμερα η σχέση σας με τη Γερμανία και την Ευρώπη;
Anwar: Είναι δύσκολο να απαντήσω. Από τη μία πλευρά, έχω γνωρίσει πολλούς καλούς ανθρώπους, κάποιους πραγματικά υπέροχους υποστηρικτές/ριες, ακόμη και εργαζόμενους/ες στις κοινωνικές υπηρεσίες που μου έχουν φερθεί με μεγάλη καλοσύνη. Πριν από λίγες ημέρες, ένας άνδρας κάθισε δίπλα μου στο τρένο και μου είπε: «Είσαι πολύ ευπρόσδεκτος στη Γερμανία. Ανήκεις εδώ, ακριβώς όπως ανήκω κι εγώ. Αυτή είναι και δική σου χώρα. Να συμμετέχεις στη ζωή εδώ».
Αλλά, φυσικά, νιώθω και το μίσος πολλών ανθρώπων. Μερικές φορές, όταν διαβάζω κάτι στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης – τα σχόλια, για παράδειγμα – σκέφτομαι ότι ίσως θα ήταν καλύτερα να φύγω μόνος μου παρά να με απελάσουν.
Karam: Ξέρεις, δεν περιμένουμε και πολλά. Μπορούμε να φροντίσουμε τους εαυτούς μας μόνοι μας. Ούτε εγώ θέλω να κάθομαι εδώ και να ζω με επιδόματα. Μπορώ να εργαστώ. Θέλω να εργαστώ. Μονάχα αν μου το επέτρεπαν…
Firas: Είμαι πραγματικά απογοητευμένος. Δεν έχω βρει ούτε μία μέρα γαλήνης και ηρεμίας στην Ευρώπη. Μέχρι στιγμής, η παρουσία μου εδώ δεν μου έχει προσφέρει τίποτα καλό. Όπότε, από τη μία πλευρά, είμαι ευγνώμων γιατί με δέχτηκαν. Αλλά από την άλλη, δεν μπορώ να ζήσω χωρίς την οικογένειά μου. Η καταστροφή από την οποία επιζήσαμε δεν έχει κάποια σημασία, καθόλου, εδώ. Περίμενα ότι θα λαμβανόταν υπόψη στις αποφάσεις που λαμβάνονται εδώ στη Γερμανία. Αντί γι’ αυτό, φαίνεται πως κάνει τα πάντα ακόμη πιο περίπλοκα.
* Τα ονόματα των προσώπων έχουν αλλάξει για λόγους προστασίας της ασφάλειας και της ιδιωτικής ζωής.
