Κρήτη - Γαύδος: 8.552 αφίξεις το πρώτο εξάμηνο του 2026 - Χωρίς λύση παραμένει το ζήτημα της ασφαλούς διαμονής
Στατιστικά αφίξεων για το πρώτο εξάμηνο του 2026, απουσία κατάλληλων δομών υποδοχής, ενίσχυση του ξενοφοβικού κλίματος, πολιτικές αποτροπής σε συνεργασία με τη Λιβύη και ποινικοποίηση των προσφύγων/ισσών
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
Εισαγωγή
Το πρώτο εξάμηνο του 2026 οι αφίξεις προσφύγων/ισσών στην Κρήτη και τη Γαύδο έφτασαν τις 8.552, συνεχίζοντας τη ραγδαία αύξηση που καταγράφεται τα τελευταία δύο σχεδόν χρόνια. Στα μέσα Ιουνίου, η ηγεσία του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου παραδέχθηκε ότι η Κρήτη αποτελεί πλέον τη βασική πύλη εισόδου στην Ελλάδα, καθώς το 70% περίπου των αφίξεων κατευθύνεται πλέον προς τα εκεί. Παρά την παραδοχή αυτή, οι βελτιώσεις στις πρόχειρες υποδομές του νησιού παραμένουν ελάχιστες και αφορούν μόνο αυτονόητες παρεμβάσεις, όπως η τοποθέτηση κρεβατιών στην προσωρινή δομή της Αγυιάς στα Χανιά· έως τα τέλη Ιουνίου παρέμενε σε πλήρες αδιέξοδο η δημιουργία αντίστοιχης δομής στο Ηράκλειο, λόγω έντονων αντιδράσεων κατοίκων και τοπικών παραγόντων. Οι συνθήκες διαμονής στους χώρους που φιλοξενούν νεοαφιχθέντες/είσες παραμένουν επισφαλείς. Ο ξενοφοβικός λόγος που έχει χρησιμοποιήσει η κυβέρνηση τα τελευταία χρόνια έχει πλέον υιοθετηθεί από σημαντική μερίδα της τοπικής κοινωνίας, ενώ ο επιχειρηματικός κόσμος προτάσσει την οικονομική ζημιά που εκτιμά ότι θα προκαλέσει μία δομή, αδιαφορώντας για το ανθρωπιστικό πρόβλημα που έχει προκύψει.
Πέρα από τις συνθήκες διαμονής, το εξάμηνο σημαδεύτηκε από νέα θανατηφόρα περιστατικά στη θαλάσσια οδό προς την Κρήτη και τη Γαύδο, από μεταφορές εκατοντάδων ατόμων προς τις προσφυγικές δομές του Ανατολικού Αιγαίου που προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις των τοπικών αρχών, από την εντατικοποίηση πολιτικών αποτροπής σε συνεργασία με τις λιβυκές αρχές, καθώς και από την ποινικοποίηση των προσφύγων/ισσών, συνεχιζόμενες συλλήψεις και παρατεταμένη διοικητική κράτηση σε συνθήκες που παραβιάζουν θεμελιώδη δικαιώματα.
Φυσικά, καμία αύξηση αφίξεων δεν θα μπορούσε να δικαιολογήσει πολιτικές που παραβιάζουν θεμελιώδη δικαιώματα. Στην προκειμένη περίπτωση, πάντως, ο αριθμός των 8.552 αφίξεων στην Κρήτη μέσα στο πρώτο εξάμηνο απέχει πολύ από το να συνιστά κάποιο πρωτοφανές μέγεθος: οι συνολικές αφίξεις στην Ελλάδα το 2025 ήταν 52.180, και παρουσίασαν ήδη μείωση περίπου 16% σε σχέση με το 2024 (62.053). Παρ’ όλα αυτά, τον Ιούλιο του 2025 η ελληνική κυβέρνηση επέβαλε αναστολή του δικαιώματος στο άσυλο (14 Ιουλίου – 14 Οκτωβρίου), ειδικά για τις αφίξεις μέσω Βόρειας Αφρικής στην Κρήτη και τη Γαύδο· ένα μέτρο που συνιστούσε κατάφωρη παραβίαση θεμελιωδών κανόνων του εθνικού, ευρωπαϊκού και διεθνούς δικαίου, και οδήγησε περίπου 2.000 ανθρώπους σε παρατεταμένη και αυθαίρετη κράτηση. Πολιτικές αυτού του τύπου λειτουργούν, πρωτίστως, σπέρνοντας ηθικό πανικό, ενισχύοντας το ξενοφοβικό κλίμα και παραβιάζοντας δικαιώματα, σε πλήρη αναντιστοιχία με τα πραγματικά στοιχεία, τα οποία δεν υποδεικνύουν καμία «κρίση» ανάλογου μεγέθους.
Η RSA παρακολουθεί συστηματικά τις εξελίξεις στην Κρήτη και τη Γαύδο, και δημοσιεύει ανά εξάμηνο επικαιροποιημένα στοιχεία για τις αφίξεις, τις συνθήκες υποδοχής και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι πρόσφυγες και προσφύγισσες εκεί. Οι πιο πρόσφατες σχετικές δημοσιεύσεις είναι διαθέσιμες εδώ: Κρήτη 2025: Τετραπλασιασμός αφίξεων προσφύγων και απουσία κρατικού σχεδιασμού και Κρήτη – Γαύδος: 7.336 αφίξεις προσφύγων το πρώτο εξάμηνο του 2025, απουσία διαχειριστικού σχεδίου
Στοιχεία αφίξεων για το πρώτο εξάμηνο του 2026
Για την παρούσα δημοσίευση, απευθύναμε ερώτημα προς το Ελληνικό Λιμενικό σχετικά με τα στοιχεία αφίξεων σε Κρήτη και Γαύδο, για το διάστημα από 1/1/2026 έως 30/6/2026 (συνολικοί αριθμοί, εθνικότητες, φύλα, ανηλικότητα).
Σύμφωνα με τα στοιχεία που μας παρείχε το Λιμενικό, οι αφίξεις για το διάστημα αυτό ανέρχονται σε
άτομα
περιστατικά.
Η πλειονότητα εξ αυτών έφτασαν στο Ηράκλειο (3.850 άτομα), ακολουθούν τα Χανιά (2.859), η Ιεράπετρα (928), το Ρέθυμνο (896), ενώ στα στοιχεία υπολογίζεται και ένα περιστατικό στην Καλαμάτα (19 άτομα), καθώς εντοπίστηκε στη θαλάσσια περιοχή 68 ν.μ νοτιοδυτικά του Ακρωτηρίου Ταίναρου και η εκκίνηση ήταν από τα παράλια της Λιβύης.
Η πλειοψηφία των ατόμων προέρχονταν από το Μπαγκλαντές (3.536), το Σουδάν (3.159), την Αίγυπτο (1.049), Νότιο Σουδάν (346), Ερυθραία (135) κ.α.
Ιδιαίτερα υψηλός είναι ο αριθμός των ανηλίκων που έφτασαν στην Κρήτη και τη Γαύδο αυτό το διάστημα (780 άτομα), που κατάγονται κυρίως από Αίγυπτο (362), Σουδάν (182), Μπαγκλαντές (113), Νότιο Σουδάν (58) κ.α.
Ανάμεσα στους νεοαφιχθέντες/είσες βρίσκονται συχνά γυναίκες, βρέφη αλλά και θύματα βίας και βασανιστηρίων. Όπως μας τόνισε σε συνέντευξή μας μαζί του ο Μανώλης Παπαδάκης, πρόεδρος του Περιφερειακού Τμήματος Ιεράπετρας του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού, «υπήρξαν νεοαφιχθέντες με σημάδια από ξυλοδαρμό και συγκεκριμένα από μαστίγιο και γκλοπ, κάτι που επιβεβαίωσε ο γιατρός του Ερυθρού Σταυρού. Επίσης υπάρχουν περιπτώσεις υποθερμίας τον χειμώνα αλλά και αφυδάτωσης σε ενήλικες και βρέφη, ενώ μεταξύ των δερματολογικών προβλημάτων έχουν καταγραφεί και περιπτώσεις με εγκαύματα όταν οι επιβαίνοντες στις βάρκες κάθονται κοντά στα ντεπόζιτα της βενζίνης.»
Το πρώτο εξάμηνο του 2026 σημειώθηκαν και πάλι περιστατικά πολύνεκρων ναυαγίων, καθώς και θάνατοι ανθρώπων που δεν επέζησαν από τις συνθήκες του επικίνδυνου ταξιδιού. Ταυτόχρονα, υπάρχουν και αγνοούμενοι/ες, τους/τις οποίους/ες αναζητούν απεγνωσμένα οι οικείοι τους, χωρίς να μπορούν να συνδεθούν με κάποιο συγκεκριμένο καταγεγραμμένο ναυάγιο. Τον Φεβρουάριο 2026, ένα ναυτικό δυστύχημα στους Καλούς Λιμένες είχε ως αποτέλεσμα τρεις νεκρούς και 25 αγνοούμενους/ες. Τον Μάρτιο, διασωθέντες σε ναυάγιο έξω από την Ιεράπετρα δήλωσαν ότι είκοσι δύο άτομα έχασαν τη ζωή τους λόγω των κακουχιών κατά τη διάρκεια του ταξιδιού, και, κατόπιν εντολής των διακινητών, πέταξαν τις σορούς στη θάλασσα. Τον Ιούνιο ένας άνδρας φέρεται να έχασε τη ζωή του όταν, ύστερα από επεισόδιο που σημειώθηκε εν πλω, κατέληξε στη θάλασσα. Τον ίδιο μήνα ένας 30χρονος άνδρας από το Μπαγκλαντές που νοσηλευόταν στο Νοσοκομείο Χανίων μετά από επιχείρηση διάσωσης, έχασε τελικά τη ζωή του. Ακολουθεί βίντεο από επιχείρηση διάσωσης:
Απουσία κρατικού σχεδιασμού και παραβίαση της νομοθεσίας για την υποδοχή και ταυτοποίηση
Παρά τη συνεχιζόμενη αύξηση των αφίξεων στην Κρήτη, το κράτος εξακολουθεί, δύο χρόνια τώρα, να μην έχει προχωρήσει στη δημιουργία οργανωμένων και κατάλληλων δομών υποδοχής και φιλοξενίας. Η δημιουργία τέτοιων δομών συζητείται και αναβάλλεται, με επανειλημμένες δεσμεύσεις από την ηγεσία του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου που δεν έχουν υλοποιηθεί και χωρίς την αναγκαία κοινωνική συναίνεση.
Το τρέχον εξάμηνο στα Χανιά προχώρησε η μετατροπή του πρώην εκθεσιακού κέντρου της Αγυιάς σε προσωρινή δομή που θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως Περιφερειακή Υπηρεσία Υποδοχής και Ταυτοποίησης (ΠΥΥΤ). Η σύμβαση παραχώρησης του ακινήτου υπεγράφη στις 16 Μαρτίου 2026. Το καθεστώς του χώρου, ωστόσο, παρέμεινε ασαφές: στην προκήρυξη για την κατασκευή περίφραξης τύπου ΝΑΤΟ γύρω από τον χώρο (με συρματοπλέγματα τύπου λεπίδας – κονσερτίνα) το Υπουργείο αρχικά έκανε λόγο για «δομή», ενώ σε ορθή επανάληψη λίγες ημέρες αργότερα το χαρακτήρισε «προσωρινή δομή». Η αντιδήμαρχος Χανίων Ελένη Ζερβουδάκη τόνισε ότι η Αγυιά παραμένει προσωρινός χώρος φιλοξενίας και ότι οι εργασίες σε καμία περίπτωση δεν υποκαθιστούν αυτή την προσωρινότητα. Ο δε Αντιπεριφερειάρχης Χανίων Νίκος Καλογερής δήλωνε στις αρχές Φεβρουαρίου ότι είχαν ζητήσει «να βρεθεί λύση για να ξεμπλοκάρει και να αποδεσμευτεί το ακίνητο, για το οποίο έχουν εγκριθεί οι μελέτες, είναι έτοιμο προς ένταξη για χρηματοδότηση, είναι ο μοναδικός χώρος που είχαμε για εκθέσεις στα Χανιά, για να προβάλλουμε τα τοπικα προϊόντα».
Ως τα τέλη Ιουνίου, η αρμόδια Υπηρεσία Υποδοχής και Ταυτοποίησης στην προσωρινή αυτή δομή της Αγυιάς δεν είχε ακόμη στελεχωθεί πλήρως, με αποτέλεσμα να μη διασφαλίζεται ο άμεσος εντοπισμός των ευάλωτων ατόμων. «Βρισκόμαστε ακόμα σε μεταβατικό στάδιο, καθώς οι διοικητικοί υπάλληλοι του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου έχουν έρθει αλλά με περιορισμένες αρμοδιότητες. Η πρώτη καταγραφή πραγματοποιείται από το προσωπικό του Λιμενικού Σώματος. Το Υπουργείο έχει διαθέσει διερμηνείς για τρεις γλώσσες», μας είπε η αντιδήμαρχος Κοινωνικής Πολιτικής του Δήμου Χανίων Ελένη Ζερβουδάκη. Ο Υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης, σε επίσκεψή του στην Αγυιά στα μέσα Ιουνίου, ανέφερε ότι η προσωρινή δομή λειτουργεί υποδειγματικά και ότι πραγματοποιείται κανονικά η καταγραφή και ο διαχωρισμός των αφιχθέντων/εισών: όσοι/όσες δεν πληρούν τις προϋποθέσεις ασύλου οδηγούνται σε κλειστές δομές, ενώ όσοι/όσες έχουν προσφυγικό προφίλ εντάσσονται στη διαδικασία ασύλου.
Στο Ηράκλειο, η αντίστοιχη προσπάθεια παραμένει σε πλήρες αδιέξοδο, παρά τις σχετικές δεσμεύσεις του Υπουργείου. Μέχρι σήμερα δεν έχει βρεθεί χώρος για τη δημιουργία προσωρινής δομής, καθώς κάθε πρόταση έχει προσκρούσει σε ισχυρές αντιδράσεις κατοίκων και επιχειρηματιών, κυρίως από τον κλάδο του τουρισμού. Πρόσφατα, το Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου ανακοίνωσε ότι θα μετατρέψει τις αποθήκες Σκουλούδη, στους Αθανάτους, σε χώρο προσωρινής φιλοξενίας, και επιμένει σε αυτή την επιλογή παρά τις αντιδράσεις των κατοίκων και την αυτοψία της Πολεοδομίας που ανέδειξε σοβαρά ζητήματα. Θα πρόκειται για δομή κλειστού τύπου υπό συνεχή φύλαξη, όπου οι διαμένοντες/ουσες δεν θα προαυλίζονται, ενώ θα παραμένουν σε de facto κράτηση κατά την παραμονή τους εκεί, διάρκειας θεωρητικά μίας έως τριών ημερών. Παράλληλα, στις 16 Ιουνίου απορρίφθηκε συναινετικά η αίτηση προσωρινής διαταγής που είχε καταθέσει ο Οργανισμός Λιμένος Ηρακλείου κατά του Λιμεναρχείου Ηρακλείου, ζητώντας την άμεση εκκένωση του χώρου του «Παλιού Ψυγείου»· η αίτηση ασφαλιστικών μέτρων θα συζητηθεί στις 24 Ιουλίου, ενώ το Υπουργείο διαβεβαιώνει ότι έως τότε θα έχουν ολοκληρωθεί οι εργασίες στον χώρο Σκουλούδη. Σε ψήφισμά του στις 23 Μαρτίου 2026, το Δημοτικό Συμβούλιο Ηρακλείου είχε διατυπώσει τη θέση ότι η τοπική κοινωνία και η αυτοδιοίκηση δεν μπορούν απλώς να ενημερώνονται για αποφάσεις που έχουν ήδη ληφθεί, αλλά πρέπει να έχουν ουσιαστικό λόγο στην επιλογή χώρου.
Οι αρχές, λοιπόν, εξακολουθούν να αποτυγχάνουν να εφαρμόσουν τις ρητές προβλέψεις της νομοθεσίας, η οποία υπαγορεύει ότι οι νεοαφιχθέντες/είσες πρέπει άμεσα μετά την άφιξή τους και με ευθύνη των αστυνομικών ή λιμενικών αρχών, να οδηγούνται σε διαδικασίες υποδοχής και ταυτοποίησης.
Αναξιοπρεπείς συνθήκες σε ακατάλληλους προσωρινούς χώρους διαμονής
Στα Χανιά, στον προσωρινό χώρο διαμονής του πρώην εκθεσιακού κέντρου της Αγυιάς, έγιναν παρεμβάσεις στα τέλη Μαρτίου από το Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου. Στάλθηκαν περίπου πεντακόσιες πενήντα κουκέτες και στρώματα, μία κινητή κλινική και οικίσκοι για να στεγαστούν, μεταξύ άλλων, διοικητικές υπηρεσίες των Υπουργείων Μετανάστευσης και Ασύλου και Ναυτιλίας. Σχεδιάζεται επίσης διαμερισματοποίηση του χώρου, εγκατάσταση ντουζ με θερμαινόμενο νερό και δυνατότητα προαυλισμού. Στα τέλη Ιουνίου διέμεναν 163 άτομα στην Αγυιά, με διαθέσιμα κρεβάτια για περίπου 350. Η κινητή κλινική λειτουργεί και ο Ερυθρός Σταυρός καλείται όποτε προκύψει ανάγκη. Ο Δήμος Χανίων παρέχει σίτιση, υπόδηση, ένδυση και τουαλέτες, και προσπαθεί να καλύψει κάθε άλλη ανάγκη που προκύπτει, σύμφωνα με την αντιδήμαρχο Κοινωνικής Πολιτικής Ελένη Ζερβουδάκη. Σύμφωνα με την ίδια, τα άτομα με χαμηλό προσφυγικό προφίλ μεταφέρονται στις δομές των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου.
Στο Ρέθυμνο, οι νεοαφιχθέντες/είσες που έφτασαν αυτό το εξάμηνο στα νότια του νομού μεταφέρθηκαν στο κτίριο του παλιού Λιμεναρχείου, στην πόλη του Ρεθύμνου. Σύμφωνα με τον Αντιδήμαρχο Κλιματικής Αλλαγής και Πολιτικής Προστασίας Γιώργο Σκορδίλη σε συνέντευξή μας μαζί του, οι αφίξεις στο νομό από τις αρχές του έτους έως τις αρχές Ιουνίου σημείωσαν αύξηση 100% σε σχέση με το αντίστοιχο διάστημα πέρυσι. Ο χώρος έχει χωρητικότητα 90-120 ατόμων. Στον χώρο του παλιού Λιμεναρχείου υπάρχει τουαλέτα, με πρόσθετες χημικές τουαλέτες όποτε προκύπτει ανάγκη, όχι όμως ντους. Δεν υπάρχουν κρεβάτια, παρά μόνο στρώματα και κουβέρτες. Η σίτιση καλύπτεται από τους Δήμους Ρεθύμνου και Αγίου Βασιλείου, ενώ ο Δήμος Ρεθύμνου παρέχει και είδη προσωπικής υγιεινής. Οι νεοαφιχθέντες/είσες παραμένουν εκεί συνήθως 2-3 ημέρες πριν μεταφερθούν εκτός Κρήτης. Ο Ερυθρός Σταυρός παρέχει πρώτες βοήθειες, ρουχισμό και υποδήματα, ενώ τη διερμηνεία αναλαμβάνει η κοινωνική υπηρεσία του Δήμου Ρεθύμνου.
Στο Ηράκλειο, παρά την πλήρη ακαταλληλότητά του, το Παλιό Ψυγείο στο λιμάνι εξακολουθεί να λειτουργεί ως χώρος προσωρινής διαμονής, με δυνατότητα φιλοξενίας 70-80 ατόμων. Οι νεοαφιχθέντες/είσες, ανάμεσά τους γυναίκες, παιδιά και ασυνόδευτοι/ες ανήλικοι/ες, κοιμούνται στο πάτωμα, πάνω σε κούτες, κουβέρτες και λεπτά στρώματα. Στις αρχές Ιουνίου ο αριθμός των διαμενόντων/ουσών ξεπέρασε τους 450, με αποτέλεσμα δεκάδες άτομα να αναγκαστούν να κοιμηθούν εκτός κτιρίου· τα τοπικά ΜΜΕ επισήμαναν μάλιστα ότι υπάρχει κίνδυνος πτώσης σοβάδων. Χαρακτηριστικά, στις αρχές Ιουνίου, 43 νεοαφιχθέντες/είσες που είχαν μεταφερθεί στο λιμάνι Ηρακλείου αναγκάστηκαν να παραμείνουν μέσα στο λεωφορείο που τους είχε μεταφέρει στο Ηράκλειο, ελλείψει διαθέσιμου χώρου φιλοξενίας, και τελικά μεταφέρθηκαν στην Ιεράπετρα. Για να εξυπηρετηθούν οι σχετικές ανάγκες, προστέθηκαν απλώς περισσότερες χημικές τουαλέτες στην είσοδο του χώρου· ντους δεν υπάρχει, ούτε καν μία βρύση, με αποτέλεσμα ακόμα χειρότερες συνθήκες υγιεινής. Σύμφωνα με πληροφορίες και μαρτυρίες, ο χώρος δεν διαθέτει εξαερισμό και η ατμόσφαιρα είναι αποπνικτική. Ξυπόλυτοι πρόσφυγες αναγκάζονταν να ρίχνουν νερό από πλαστικά μπουκάλια στην άσφαλτο για να αντέξουν τα εγκαύματα και να παραμείνουν όρθιοι περιμένοντας τη σειρά τους, έξω από το Παλιό Ψυγείο. Ο Δήμος Ηρακλείου παρέχει εθελοντικά φάρμακα και ρουχισμό· τη σίτιση και τις υπόλοιπες αρμοδιότητες έχει αναλάβει το Λιμενικό. Το Κέντρο Υγείας παρέχει ιατρικές υπηρεσίες, ενώ ο Ερυθρός Σταυρός καλύπτει πρώτες βοήθειες και βοηθά στη διανομή φαγητού.
Βίντεο: Ξυπόλυτοι πρόσφυγες αναγκάζονταν να ρίχνουν νερό από πλαστικά μπουκάλια στην άσφαλτο για να αντέξουν τα εγκαύματα
Εξωτερικό περιεχόμενο από το Instagram
Με τη φόρτωση αυτού του βίντεο, αποδέχεστε την πολιτική απορρήτου του Instagram και επιτρέπετε τη χρήση cookies ανίχνευσης.
Στην Ιεράπετρα, το εξάμηνο αυτό οι νεοαφιχθέντες/είσες μεταφέρονταν στο παλιό σχολείο στους Καλογέρους. Ο χώρος διαθέτει τουαλέτα, με πρόσθετες χημικές τουαλέτες όποτε προκύπτει ανάγκη. Ο Δήμος Ιεράπετρας αναλαμβάνει τη σίτιση, την παροχή ειδών υγιεινής και τα έξοδα μεταφοράς προς το Ηράκλειο. Ο Ερυθρός Σταυρός, πέρα από τις πρώτες βοήθειες, καλύπτει ανάγκες ένδυσης και υπόδησης με τη βοήθεια κατοίκων και τοπικών ομάδων, και παρέχει βοήθεια σε περιπτώσεις που απαιτείται ιατρική εκτίμηση ή μεταφορά στο νοσοκομείο. Οι μη κυβερνητικές οργανώσεις Crete for Life και Α Drop in the Ocean/Σταγόνα επίσης συνεισφέρουν με παροχή ειδών όποτε μπορούν.
Αντιδράσεις πολιτών, σωματείων και επιχειρηματικών κύκλων
Η έλλειψη ουσιαστικής και έγκαιρης ενημέρωσης των τοπικών αρχών και τοπικών κοινωνιών, η αδιαφάνεια και ο ξενοφοβικός δημόσιος λόγος εντείνουν τις αντιδράσεις και οδηγούν σε αδιέξοδο σε όλα τα επίπεδα. Στα Χανιά, οι υπάλληλοι στις υπηρεσίες της Περιφερειακής Ενότητας Χανίων που συστεγάζονται στο συγκρότημα των εγκαταστάσεων της Αγυιάς εξέφρασαν, μέσω του Συλλόγου τους, έντονες αντιδράσεις για τις παρεμβάσεις που έγιναν στο πρώην εκθεσιακό κέντρο τον περασμένο Μάρτιο. Μεταξύ άλλων ανέφεραν ότι δεν τους δόθηκε καμία ουσιαστική ενημέρωση για τον σχεδιασμό που προωθείται στις εγκαταστάσεις και ότι οι εργαζόμενοι/ες της Υπηρεσίας παραμένουν πλήρως «στο σκοτάδι» σχετικά με τις επιπτώσεις που θα έχει μία τέτοια απόφαση στις συνθήκες εργασίες και στην ασφάλειά τους.
Στο Ηράκλειο, οι αντιδράσεις κατοίκων και επιχειρηματιών υπήρξαν έντονες: σημειώθηκαν κινητοποιήσεις, αποκλεισμοί δρόμων και παρεμβάσεις πολιτών στο δημοτικό και το περιφερειακό συμβούλιο. «Δεν δίνουν πληροφορίες ούτε στον Δήμο ούτε στους κατοίκους, και γι’ αυτό υπάρχει αυτή η ένταση· δεν έχουν δημοσιοποιηθεί οι προδιαγραφές, ώστε να γνωρίζουν κάτοικοι και φορείς τι να προτείνουν», όπως μας δήλωσε η Αντιδήμαρχος Κοινωνικής Μέριμνας, Στυλιανή Αρχοντάκη. Στα τέλη Ιουνίου, η Ένωση Εργαζομένων του Βενιζελείου Νοσοκομείου εξέφρασε την αντίθεσή της στη δημιουργία κλειστής δομής νεοαφιχθέντων/εισών στην Κρήτη και στις πολιτικές εγκλωβισμού προσφύγων, επισημαίνοντας μεταξύ άλλων ότι παρακολουθούν «μια οργανωμένη προσπάθεια να μετατραπεί η δικαιολογημένη κοινωνική αγανάκτηση σε φόβο, ρατσισμό και μισαλλοδοξία».
Ο Χάρης Κ. Λαγουδάκης, μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Δικηγορικού Συλλόγου Ηρακλείου, μας δήλωσε σε σχετική μας επικοινωνία μαζί του: «Το προσφυγικό και μεταναστευτικό ζήτημα εξακολουθεί και κατά το 2026 να αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις για την Κρήτη, αναδεικνύοντας τις διαχρονικές ελλείψεις στον κρατικό σχεδιασμό για την υποδοχή και διαχείριση των αυξημένων αφίξεων. Η διασφάλιση αξιοπρεπών συνθηκών προσωρινής φιλοξενίας, η πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας και στις διαδικασίες διεθνούς προστασίας, καθώς και η πλήρης συμμόρφωση με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από το Σύνταγμα, το ενωσιακό και το διεθνές δίκαιο, αποτελούν αναγκαίες προϋποθέσεις για μια αποτελεσματική και ανθρωποκεντρική διαχείριση του ζητήματος. Η αντιμετώπιση των αυξημένων προσφυγικών και μεταναστευτικών ροών απαιτεί συντονισμένη δράση της Πολιτείας και των αρμόδιων αρχών, με σεβασμό στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια και στις θεμελιώδεις αρχές του κράτους δικαίου, ενώ ο δημόσιος διάλογος οφείλει να διεξάγεται με νηφαλιότητα, τεκμηρίωση και υπευθυνότητα, μακριά από ξενοφοβικές και ρατσιστικές αντιλήψεις που δεν συμβάλλουν στην ουσιαστική αντιμετώπιση του φαινομένου.»
Ενίσχυση του ξενοφοβικού κλίματος
Το ξενοφοβικό κλίμα στην Κρήτη εντάθηκε αισθητά αυτό το εξάμηνο, τόσο μέσα από κινητοποίηση στα κοινωνικά δίκτυα και επεισόδια βίας, όσο και μέσα από τη δημόσια ρητορική πολιτικών προσώπων.
Στα μέσα Ιουνίου κυκλοφόρησαν στα κοινωνικά δίκτυα πανομοιότυπες αφίσες με κάλεσμα για διαδήλωση στις 20 Ιουνίου σε Χανιά, Ρέθυμνο και Ηράκλειο, με κεντρικό σύνθημα «Κρητικοί ξυπνήστε! Η Κρήτη δεν αντέχει άλλο!». Στα Χανιά η συγκεκριμένη διαδήλωση τελικά δεν πραγματοποιήθηκε, ενώ στο Ηράκλειο ανταποκρίθηκαν ελάχιστα άτομα στο κάλεσμα· αντίθετα, πραγματοποιήθηκαν αντιφασιστικές συγκεντρώσεις στο Ηράκλειο μία μέρα νωρίτερα και στα Χανιά την ίδια ημέρα. Μία ημέρα πριν τη διαδήλωση, σημειώθηκε επίθεση με βανδαλισμούς στα γραφεία του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ και στα γραφεία της Νέας Αριστεράς στα Χανιά και διασπορά εθνικιστικού υλικού κατά προσφύγων/ισσών, ενώ εντοπίστηκαν ξενοφοβικά συνθήματα σε διάφορα σημεία της πόλης, από μια πρωτοεμφανιζόμενη ομάδα που αυτοαποκαλείται «Defend Chania» και υπογράφει με απεικόνιση πολυβόλου.
Σε αντίθεση με το κλίμα αυτό, ο Δικηγορικός Σύλλογος Ηρακλείου, σε σχετική ανακοίνωσή του τόνισε την ανάγκη η δημόσια συζήτηση να διεξάγεται με νηφαλιότητα και μακριά από ξενοφοβικές και ρατσιστικές αντιλήψεις.
Στο ίδιο διάστημα κλιμακώθηκε και η ξενοφοβική ρητορική πολιτικών προσώπων.
Μεταφορές σε νησιά του Ανατολικού Αιγαίου και αντιδράσεις τοπικών αρχών
Το τελευταίο διάστημα πραγματοποιήθηκε μεταφορά μεγάλου αριθμού νεοαφιχθέντων/εισών από την Κρήτη στα Δωδεκάνησα. Στα μέσα Μαΐου πραγματοποιήθηκε μεταγωγή περίπου 450 ατόμων από το Ηράκλειο προς Κω, υπό συνοδεία αστυνομικών και λιμενικών. Ακολούθησαν και άλλες μεταφορές στην Κω και τη Λέρο, προκαλώντας δυσαρέσκεια σε φορείς και κατοίκους της Κω.
Στις αρχές Ιουνίου, περίπου 300 πρόσφυγες/ισσες, μεταξύ των οποίων μικρά παιδιά και ανήλικοι/ες, μεταφέρθηκαν από την Κρήτη στην Κλειστή Δομή της Σάμου με πλωτό σκάφος του Λιμενικού Σώματος. Η μεταφορά αυτή πυροδότησε ισχυρές αντιδράσεις από τις τοπικές αρχές. Ο Δήμαρχος Δυτικής Σάμου Θεμιστοκλής Παπαθεοφάνους, σε επιστολή του προς τον Υπουργό Μετανάστευσης και Ασύλου, χρησιμοποιώντας ξενοφοβικό λόγο, ζήτησε να «επανεξετασθούν οι προτάσεις των αρμοδίων Υπηρεσιών περί διαχείρισης των μεταναστών που εισβάλλουν στην Κρήτη, υποκρύπτοντας τις εκεί αδυναμίες διαχείρισης, ελλιπών δράσεων και οργάνωσης της κατανομής φιλοξενίας προσφύγων». Ο Υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου έχει ανακοινώσει ότι, μέσω διαγωνισμού για την ανάδειξη αναδόχου εταιρείας, θα ναυλωθεί ιδιωτικό πλοίο χωρητικότητας έως 500 επιβατών, το οποίο θα μεταφέρει πρόσφυγες/ισσες από τα Χανιά στην ηπειρωτική Ελλάδα 2-3 φορές την εβδομάδα· αντίστοιχο πλοίο προβλέπεται και για το Ηράκλειο.
Αποτροπές και συνεργασία με το καθεστώς Ανατολικής Λιβύης
Στα τέλη Απριλίου, ο Υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης δήλωνε ότι, λόγω των «καλών συνθηκών», έχουν αποτραπεί πολλαπλάσιες ροές από αυτές που τελικά έφτασαν εκείνο το διάστημα. Στα τέλη Μαΐου ανέφερε ότι «περίπου 500.000 μετανάστες βρίσκονται στη Λιβύη με πρόθεση να περάσουν προς την Ευρώπη», σημειώνοντας ότι μόνο το πρώτο δεκαπενθήμερο του μήνα καταγράφηκαν περίπου 1.200 αφίξεις και 530 αποτροπές, χωρίς ωστόσο να διευκρινίσει με ποιον τρόπο πραγματοποιούνται αυτές οι αποτροπές. Την ίδια περίοδο δήλωνε ότι, σε περίπτωση αύξησης των αφίξεων, θα ληφθούν μέτρα ακόμη πιο σκληρά από την απλή αναστολή ασύλου.
Στις αρχές Ιουνίου, ο Θάνος Πλεύρης δήλωνε: «Σε αντίθεση με το Αιγαίο, στο Λιβυκό πέλαγος, όταν μια βάρκα βρεθεί σε ανοιχτά ύδατα, δεν μπορεί να υπάρξει αποτροπή. Αυτή πρέπει να γίνεται στο σημείο εκκίνησης, από τις λιβυκές αρχές».
Αυτή η στρατηγική αποτυπώνεται και επιχειρησιακά. Σύμφωνα με τον πρόεδρο της Ένωσης Προσωπικού Λιμενικών Ανατολικής Κρήτης Γιώργο Σφακιανάκη, εφαρμόζεται νέα στρατηγική για το μεταναστευτικό στην Κρήτη, που περιλαμβάνει αποτροπή πριν από τον απόπλου, στο πλαίσιο στενότερης συνεργασίας της ελληνικής κυβέρνησης με τις λιβυκές και τις αιγυπτιακές αρχές. Όπως ανέφερε ο ίδιος, έχει ήδη ενισχυθεί το Λιβυκό Λιμενικό με δύο σκάφη, ενώ υπάρχει πλέον παρουσία συνδέσμου του Ελληνικού Λιμενικού Σώματος στο Ελληνικό Προξενείο [στη Βεγγάζη]. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, η περιοχή καλύπτεται επιπλέον από μέσα του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (Frontex) με τρία αεροσκάφη και ένα μη επανδρωμένο αεροσκάφος (UAV), και με την άφιξη ενός ακόμη αεροσκάφους να αναμένεται άμεσα, εξασφαλίζοντας 24ωρη επιχειρησιακή κάλυψη σε συνδυασμό με εθνικά και ευρωπαϊκά μέσα.
Ποινικοποίηση προσφύγων και κράτηση σε απαράδεκτες συνθήκες
Οι συλλήψεις ατόμων με την κατηγορία της διακίνησης συνεχίζονται με αμείωτο ρυθμό, ανάμεσά τους και ασυνόδευτα ανήλικα· μέχρι και ένας ανήλικος σε προεφηβική ηλικία: συγκεκριμένα, στις αρχές Ιουνίου συνελήφθη από τις λιμενικές αρχές στη Γαύδο ένας 13χρονος υπήκοος Σουδάν, μετά την άφιξη 42 ατόμων που εντοπίστηκαν σε βάρκα ανοιχτά του νησιού. Σύμφωνα με στοιχεία που παρείχε το Λιμενικό στην Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο (RSA), το πρώτο εξάμηνο του 2026 έγιναν 221 συλλήψεις· ιδιαίτερα υψηλός αριθμός, με την πλειοψηφία των συλληφθέντων/εισών να προέρχεται από το Σουδάν (45) και το Νότιο Σουδάν (151), χώρες που σπαράσσονται από εμφύλιο πόλεμο.
Παράλληλα, ένας άγνωστος αριθμός ατόμων παραμένει υπό διοικητική κράτηση στα κρατητήρια Ηρακλείου, ακόμα και επί μήνες, παραβιάζοντας κάθε ανθρώπινο δικαίωμα. «Σε αυτή τη μορφή κλειστής κράτησης παραμένουν άτομα χωρίς χαρτιά, ακόμα και άτομα που αθωώθηκαν από ποινική κατηγορία αλλά βρίσκονται κρατούμενα διοικητικά· δεν ξεχωρίζουν καν τους ποινικούς από τους διοικητικούς κρατούμενους/κρατούμενες», μας τόνισε μέλος της Θάλασσας Αλληλεγγύης. Στις 18 Ιουνίου, ο Δικηγορικός Σύλλογος Ηρακλείου εξέδωσε ανακοίνωση με την οποία κατέδειξε τις απαράδεκτες συνθήκες στα κρατητήρια και τόνισε την αναγκαιότητα επιτόπιας αυτοψίας.
Στα κρατητήρια Χανίων, τον Μάρτιο, ένας 30χρονος Αιγύπτιος επιχείρησε να δώσει τέλος στη ζωή του, καθώς, ενώ πίστευε ότι αποφυλακίζεται, οδηγήθηκε ξανά σε κράτηση σε αναμονή της εφαρμογής της απέλασής του. Σύμφωνα με το Κοινωνικό Στέκι – Στέκι Μεταναστών, η εισαγγελέας ανέφερε ότι δεν υπήρχε δυνατότητα νομικής παρέμβασης για αποφυλάκιση, καθώς αυτή θα ήταν εφικτή μόνο υπό την προϋπόθεση εφαρμογής της απέλασης.
Χωρίς σταθερή και οργανωμένη λύση υποδοχής και φιλοξενίας, η κατάσταση στην Κρήτη και τη Γαύδο παραμένει σε μεγάλο βαθμό επισφαλής και επικίνδυνη, λόγω των συνθηκών στο νησί που περιγράφονται στο κείμενο (έλλειψη βασικών υποδομών, ξενοφοβικά επεισόδια, αυθαίρετη κράτηση κ.λπ.), ενώ οι συνθήκες διαβίωσης των νεοαφιχθέντων/εισών παραμένουν αναξιοπρεπείς και παραβιάζουν τα θεμελιώδη δικαιώματά τους. Η RSA (Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο) καλεί για μία φορά ακόμη τις αρμόδιες αρχές να διασφαλίσουν:
- Τη διάσωση των ατόμων που κινδυνεύουν στα θαλάσσια σύνορα και στην ελληνική ζώνη έρευνας και διάσωσης (SAR), με την εξασφάλιση των κατάλληλων μέσων.
- Την εφαρμογή της κείμενης νομοθεσίας για τις διαδικασίες υποδοχής και ταυτοποίησης σε αξιοπρεπείς συνθήκες.
- Επαρκείς υπηρεσίες υγειονομικής περίθαλψης και διερμηνείας.
- Τον τερματισμό της ποινικοποίησης των προσφύγων/ισσών και της αυθαίρετης και παρατεταμένης διοικητικής κράτησης.
