Η κατάσταση του Κράτους Δικαίου στην Ελλάδα σήμερα

Η ελληνική Δικαιοσύνη εξακολουθεί να στερείται της απαραίτητης ανεξαρτησίας, αμεροληψίας και αποτελεσματικότητας στο πλαίσιο της διερεύνησης αυθαιρεσιών και παράνομων ενεργειών των κρατικών λειτουργών. Αυτές οι αδυναμίες καταδεικνύονται με συνέπεια σε ποινικές υποθέσεις που συνεχίζουν να δοκιμάζουν την εμπιστοσύνη του κοινού στα δικαστικό σύστημα που ολοένα φθίνει:

• Το σκάνδαλο των υποκλοπών («Ελληνικό Γουότεργκεϊτ»), ένα χρόνο αφού ο Εισαγγελέας του Αρείου Πάγου απέρριψε το ενδεχόμενο κοινής επιχείρησης παρακολούθησης πολιτών μεταξύ της Εθνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών (ΕΥΠ) και κακόβουλου λογισμικού Predator, εκδικάζεται από το Μονομελές Πλημμελειοδικείο Αθηνών με κατηγορούμενους μόνο 4 ιδιώτες για πλημμελήματα. Πλήθος αποδεικτικών στοιχείων που προέκυψαν κατά τη διάρκεια της δίκης επιβεβαιώνουν την ύπαρξη ενός κοινού κέντρου παρακολούθησης μεταξύ ΕΥΠ και Predator. Η ακροαματική διαδικασία ανέδειξε κρίσιμες ελλείψεις στις ενέργειες των εισαγγελικών αρχών, όπως η παράλειψη κλήτευσης και εξέτασης των ατόμων που φέρονται να διαχειρίζονταν το λογισμικό υποκλοπής Predator ή το «κατέβασμα» των server της Intellexa μετά την αποκάλυψη του σκανδάλου, καθώς και ζητήματα αδικαιολόγητης παρέμβασης και υποδείξεων στην πραγματογνωμοσύνη/τεχνική μελέτη, που υπεβλήθη τρεις ημέρες πριν η έρευνα που αφορά στους κρατικούς αξιωματούχους τεθεί στο αρχείο.

Από την πλευρά της, η EYΠ δεν έχει ακόμα συμμορφωθεί με την απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας που κήρυξε αντισυνταγματική τη νομοθετική διάταξη με βάση την οποία δεν επετράπη στον αρχηγό της αξιωματικής αντιπολίτευσης να ενημερωθεί για την παρακολούθησή του. Η υπόθεση αυτή εκκρεμεί ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ).

• Η (παράνομη) πρόσβαση ανώτερων κρατικών αξιωματούχων σε πληροφορίες που αποκτήθηκαν μέσω παρακολουθήσεων έχει επίσης ανακύψει στο πλαίσιο του σκανδάλου κατάχρησης κονδυλίων του ΟΠΕΚΕΠΕ (Οργανισμός Πληρωμών και Ελέγχου Κοινοτικών Ενισχύσεων Προσανατολισμού και Εγγυήσεων) το οποίο διερευνά η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO). Ο πρώην αναπληρωτής υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης, ο οποίος παραιτήθηκε μετά την αποκάλυψη του σκανδάλου, επιβεβαίωσε ότι πηγές κοντά στο Μέγαρο Μαξίμου τον είχαν ενημερώσει για την υποκλοπή των τηλεφωνικών του συνδιαλέξεων ήδη από τον Ιούνιο του 2024, ένα χρόνο πριν η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία διαβιβάσει τον φάκελο της υπόθεσης στη Βουλή για τη διερεύνηση ποινικών ευθυνών υπουργών. Επιπλέον αναφέρεται ότι στο πλαίσιο των ερευνών της EPPO φαίνεται να έλαβαν χώρα προσπάθειες πολιτικών παρεμβάσεων.
• Το θανατηφόρο σιδηροδρομικό δυστύχημα στα Τέμπη, που στοίχισε τη ζωή σε τουλάχιστον 57 άτομα στις 28 Φεβρουαρίου 2023, οδήγησε τους πολίτες σε ιστορικές διαδηλώσεις διαμαρτυρίας με κύριο αίτημα την απονομή δικαιοσύνης και τη λογοδοσία, οι οποίες αντιμετωπίστηκαν με ακραία και αδικαιολόγητη καταστολή από την αστυνομία. Παράλληλα, η υπόθεση των Τεμπών αποτελεί μια ακόμη περίπτωση όπου η έρευνα εκ μέρους των δικαστικών αρχών αμαυρώθηκε από συστημικές ελλείψεις και ενδείξεις συγκάλυψης και παρέμβασης. Οι έρευνες που πραγματοποιήθηκαν ήταν κατακερματισμένες και διάσπαρτες μεταξύ περισσότερων διαδικασιών, ενώ κρίσιμα αποδεικτικά στοιχεία αποκτήθηκαν ή λήφθηκαν υπόψη με καθυστέρηση ή ανεπαρκώς. Οι επανειλημμένες αιτήσεις των συγγενών για εκταφή των θυμάτων προκειμένου να διενεργηθούν εξετάσεις και να διασαφηνιστούν οι αιτίες θανάτου απορρίφθηκαν αρκετές φορές, για να εγκριθούν τελικά ύστερα από απεργία πείνας του πατέρα ενός θύματος, αλλά με περιορισμένο αντίκτυπο στο φάκελο της κύριας υπόθεσης.
• Η de facto πολιτική των βίαιων αναγκαστικών εξαφανίσεων ανθρώπων που ζητούν  άσυλο («push backs») συνεχίζεται με αμείωτους ρυθμούς, παρά την ιστορική καταδίκη της Ελλάδας από το ΕΔΔΑ το 2025, την αναγνώριση της πρακτικής αυτής από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) και την πληθώρα αποδεικτικών στοιχείων και αντιδράσεων απ’ όλους τους σημαντικούς φορείς προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε εθνικό και διεθνές επίπεδο. Μέχρι σήμερα, καμία υπόθεση «push back» δεν έχει προχωρήσει πέρα από το στάδιο της προκαταρκτικής εξέτασης, ούτε έχει ληφθεί οποιοδήποτε πειθαρχικό μέτρο κατά στελεχών της Αστυνομίας ή του Λιμενικού. Οι εισαγγελείς συνεχίζουν να αρχειοθετούν τις έρευνες και να απορρίπτουν τις καταγγελίες λόγω έλλειψης επαρκών ενδείξεων. Μεταξύ των ελλείψεων που παρατηρούνται στις σχετικές έρευνες, εντάσσεται και το φαινόμενο οι εισαγγελείς να καταφεύγουν σε έναν κυκλικό συλλογισμό, θεωρώντας ότι οι επαναπροωθήσεις δεν μπορούν να αποδοθούν σε κρατικούς αξιωματούχους, επειδή απαγορεύονται από τον νόμο.
• Γενικότερα, τα φαινόμενα αστυνομικής βίας παραμένουν εκτεταμένα, εντασσόμενα σε ένα ευρύτερο πλαίσιο «κουλτούρας ατιμωρησίας» και αποτυχίας απονομής δικαιοσύνης στα θύματα, παρά τις πολλαπλές καταδίκες από το ΕΔΔΑ. Τον Ιανουάριο του 2026, ο Εισαγγελέας αρχειοθέτησε την έρευνα για τον θάνατο του Μοχάμεντ Καμράν στο αστυνομικό τμήμα του Αγίου Παντελεήμονα τον Σεπτέμβριο του 2024, μετά από οκτώ ημέρες κράτησης σε διάφορα αστυνομικά τμήματα της Αθήνας. Παρά τις φωτογραφικές αποδείξεις για εκτεταμένη κακοποίηση και την ιατροδικαστική έκθεση που έδειχνε ότι τα χτυπήματα ήταν συντρέχουσα αιτία θανάτου, ο Εισαγγελέας δεν βρήκε επαρκείς ενδείξεις παράνομης συμπεριφοράς εκ μέρους των αστυνομικών οργάνων. Ο φάκελος της υπόθεσης περιείχε σχεδόν πανομοιότυπες καταθέσεις από αστυνομικούς και δεν υπήρχαν μαρτυρίες από τους συγκρατούμενους του θύματος, οι οποίοι είτε δεν αναζητήθηκαν είτε δεν εξετάστηκαν. Δεν δόθηκε καμία εξήγηση για τον λόγο που οι κάμερες παρακολούθησης στο αστυνομικό τμήμα ήταν εκτός λειτουργίας κατά τη στιγμή του συμβάντος.