Παγκόσμια Ημέρα Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων: Η αθέατη πραγματικότητα στα προσφυγικά καμπς
Με αφορμή τη σημερινή Παγκόσμια Ημέρα Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (10 Δεκεμβρίου), η Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο (RSA) παρουσιάζει μια επικαιροποιημένη εικόνα των συνθηκών που επικρατούν στα προσφυγικά καμπς της ενδοχώρας. Η αποτύπωση αναδεικνύει τα συστηματικά κενά στη στέγαση και στις συνθήκες διαμονής, την ανεπαρκή ή ανύπαρκτη πρόσβαση σε υπηρεσίες (όπως η διερμηνεία, οι μεταφορές και η κοινωνική υποστήριξη ευάλωτων προσώπων), τη συνεχιζόμενη μη παροχή του νόμιμου οικονομικού επιδόματος και την έλλειψη βασικών αγαθών. Πρόκειται για ελλείψεις που αφήνουν χιλιάδες ανθρώπους χωρίς αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης.
«Για τα πάντα πρέπει να βρεις λύση μόνη σου – αν μπορείς.
Όμως, χωρίς χρήματα δεν μπορείς να κάνεις τίποτα και δεν έχεις τίποτα.
Μόνο άυπνες νύχτες, γεμάτες ανησυχία.»
Laila*,
44 ετών από τη Συρία,
μονογονέας 3 παιδιών,
διαμένει στην «παλιά δομή» Μαλακάσας
Στο σύστημα των καμπς, συνεχίζουμε να παρατηρούμε μία γενικευμένη έλλειψη πρόσβασης των αιτουσών/ούντων άσυλο σε συνθήκες υποδοχής, λόγω της συνδυαστικής επίδρασης της μη παροχής οικονομικής στήριξης (μηνιαίου βοηθήματος), των πλημμελών συνθηκών στέγασης, των ανεπαρκών υπηρεσιών διερμηνείας και ιατρικής και ψυχοκοινωνικής υποστήριξης, καθώς και της απουσίας διασύνδεσης των απομονωμένων καμπς με υπηρεσίες αστικού ιστού. Οι παράγοντες αυτοί διαμορφώνουν μία εικόνα των καμπς ως «κλειστού συστήματος», στο οποίο οι άνθρωποι που ζητούν – και κατά πλειοψηφία δικαιούνται και λαμβάνουν – διεθνή προστασία στην Ελλάδα στερούνται αξιοπρεπούς διαβίωσης και αδυνατούν να αποκτήσουν τα απαραίτητα μέσα για την ένταξή τους στην κοινότητα.
Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 26 Σεπτεμβρίου 2024 1
Περιεχόμενα
Συνθήκες στέγασης
Τα τελευταία επίσημα στοιχεία του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου κάνουν λόγο για 22.427 διαμένουσες/οντες στα καμπς της Υπηρεσίας Υποδοχής και Ταυτοποίησης (ΥπΥΤ) ανά την επικράτεια, των οποίων η συνολική πραγματική χωρητικότητα κυμαινόταν στις 33.423 θέσεις φιλοξενίας στα μέσα του 2025.
Οι συνθήκες στέγασης στα καμπς, ωστόσο, παραμένουν ακατάλληλες λόγω των διαρκών ζητημάτων πλημμελούς συντήρησης των υποδομών. Στο Κέντρο Υποδοχής και Ταυτοποίησης (ΚΥΤ) Μαλακάσας, άνθρωποι στεγάζονται σε κοντέινερ με έντονη παρουσία εντόμων όπως κατσαρίδες, χωρίς φωτισμό και χωρίς τρεχούμενο νερό. Κοιμούνται σε κρεβάτια χωρίς σεντόνια και κουβέρτες, καθώς δεν τους έχουν παρασχεθεί σχετικά είδη. Άνθρωποι που παρέμειναν στο ΚΥΤ για δύο μήνες μέχρι την περαιτέρω μετακίνησή τους σε έτερη δομή της ΥπΥΤ περιγράφουν ότι δεν είχαν ποτέ πρόσβαση σε ζεστό νερό.
«Εκεί έμεινα δύο μήνες. Τα πράγματα ήταν πιο δύσκολα εκεί. Μέναμε σε ένα κοντέινερ με 8 άτομα, 4 σε κάθε δωμάτιο. Το μπάνιο και η κουζίνα δεν δούλευε. Μόνο το air condition. Μας έδωσαν ρούχα μόνο όταν φτάσαμε, μία φανέλα, ένα παντελόνι και μία ζακέτα που ήταν πολύ μικρή και την έδωσα σε κάποιον άλλο. Δεν μας έδωσαν καθόλου εσώρουχα. Σαπούνι και σαμπουάν μας έδωσαν μόνο μια φορά, όταν φτάσαμε. Δεν είχαμε χαρτί υγείας. Στο κοντέινερ που μέναμε δεν είχε ζεστό νερό, ούτε είχαμε σεντόνια και κουβέρτες, ενώ είχε κατσαρίδες και έντομα»
Nasir*,
καταγράφηκε στο ΚΥΤ Μαλακάσας
«Εκεί έμεινα δύο μήνες. Τα πράγματα ήταν πιο δύσκολα εκεί. Μέναμε σε ένα κοντέινερ με 8 άτομα, 4 σε κάθε δωμάτιο. Το μπάνιο και η κουζίνα δεν δούλευε. Μόνο το air condition. Μας έδωσαν ρούχα μόνο όταν φτάσαμε, μία φανέλα, ένα παντελόνι και μία ζακέτα που ήταν πολύ μικρή και την έδωσα σε κάποιον άλλο. Δεν μας έδωσαν καθόλου εσώρουχα. Σαπούνι και σαμπουάν μας έδωσαν μόνο μια φορά, όταν φτάσαμε. Δεν είχαμε χαρτί υγείας. Στο κοντέινερ που μέναμε δεν είχε ζεστό νερό, ούτε είχαμε σεντόνια και κουβέρτες, ενώ είχε κατσαρίδες και έντομα»
Nasir*,
καταγράφηκε στο ΚΥΤ Μαλακάσας
Καμπ Μαλακάσας, 2025
Κρίσιμες συνθήκες αναφέρονται και σε άλλα καμπς της ενδοχώρας:
«Όταν ήρθαμε στο καμπ δεν είχαμε τίποτα. Τον πρώτο μήνα μοιραζόμασταν ένα κοντέινερ με μια άλλη οικογένεια τεσσάρων ατόμων. Δεν είχαμε κουβέρτες, μαξιλάρια, πετσέτες, σαπούνι, τίποτα. Μόνο παντού κατσαρίδες. Μέχρι σήμερα δεν έχω καταφέρει να τις ξεφορτωθώ… Έπρεπε να βρούμε μόνες μας ό,τι χρειαζόμασταν, ζητώντας από άλλους πρόσφυγες και προσφύγισσες που έφευγαν από το καμπ να μας δώσουν ό,τι δεν μπορούσαν να πάρουν μαζί τους, ή ζητώντας βοήθεια από μικρές ανθρωπιστικές οργανώσεις έξω από το καμπ. Επίσης, αν κάτι χαλάσει μέσα στο κοντέινερ – όπως το ψυγείο ή ο κλιματισμός/θέρμανση, θα περιμένεις μήνες μέχρι να το φτιάξουν ή να το αντικαταστήσουν.»
Laila*,
44 ετών από τη Συρία, μονογονέας 3 παιδιών,
διαμένει στην «παλιά δομή» Μαλακάσας που λειτουργεί σε κοντινή απόσταση από το ΚΥΤ
Καμπ Ριτσώνας, 2025
«Υπάρχουν κατσαρίδες παντού που τρέχουν πάνω-κάτω στους τοίχους του δωματίου μας, οπότε δεν μπορούμε να κρατήσουμε τρόφιμα περισσότερο από μία μέρα. Μας έδωσαν μία φορά ένα σαμπουάν αλλά δεν μας έχουν δώσει καθόλου είδη υγιεινής ή καθαριστικά. Οι τουαλέτες, που είναι κοινόχρηστες, είναι βρώμικες. Κάποιες φορές δεν υπάρχει νερό στα μπάνια. Πολλές γυναίκες παθαίνουν ουρολοιμώξεις. Πολλοί άνθρωποι έχουν δερματικά προβλήματα επίσης. Δεν έχουμε τίποτα εκτός από ένα δωμάτιο με τρία κρεβάτια και ένα ψυγείο μέσα. Τώρα που έρχεται ο χειμώνας και κάνει κρύο, δεν έχουμε ρούχα, οπότε μένουμε κυρίως μέσα. Είπα στο καμπ ότι χρειάζομαι ρούχα για το παιδί μου. Επειδή είναι άρρωστη και αδύναμη, αρρωσταίνει πολύ γρήγορα. Αλλά μου είπαν ότι δεν έχουν ρούχα στο μέγεθός της.»
Feruza*,
προσφύγισσα που μένει στο καμπ των Οινοφύτων
Καμπ Ριτσώνας, 2025
Κρίσιμες συνθήκες αναφέρονται και σε άλλα καμπς της ενδοχώρας:
«Όταν ήρθαμε στο καμπ δεν είχαμε τίποτα. Τον πρώτο μήνα μοιραζόμασταν ένα κοντέινερ με μια άλλη οικογένεια τεσσάρων ατόμων. Δεν είχαμε κουβέρτες, μαξιλάρια, πετσέτες, σαπούνι, τίποτα. Μόνο παντού κατσαρίδες. Μέχρι σήμερα δεν έχω καταφέρει να τις ξεφορτωθώ… Έπρεπε να βρούμε μόνες μας ό,τι χρειαζόμασταν, ζητώντας από άλλους πρόσφυγες και προσφύγισσες που έφευγαν από το καμπ να μας δώσουν ό,τι δεν μπορούσαν να πάρουν μαζί τους, ή ζητώντας βοήθεια από μικρές ανθρωπιστικές οργανώσεις έξω από το καμπ. Επίσης, αν κάτι χαλάσει μέσα στο κοντέινερ – όπως το ψυγείο ή ο κλιματισμός/θέρμανση, θα περιμένεις μήνες μέχρι να το φτιάξουν ή να το αντικαταστήσουν.»
Laila*,
44 ετών από τη Συρία, μονογονέας 3 παιδιών,
διαμένει στην «παλιά δομή» Μαλακάσας που λειτουργεί σε κοντινή απόσταση από το ΚΥΤ
«Υπάρχουν κατσαρίδες παντού που τρέχουν πάνω-κάτω στους τοίχους του δωματίου μας, οπότε δεν μπορούμε να κρατήσουμε τρόφιμα περισσότερο από μία μέρα. Μας έδωσαν μία φορά ένα σαμπουάν αλλά δεν μας έχουν δώσει καθόλου είδη υγιεινής ή καθαριστικά. Οι τουαλέτες, που είναι κοινόχρηστες, είναι βρώμικες. Κάποιες φορές δεν υπάρχει νερό στα μπάνια. Πολλές γυναίκες παθαίνουν ουρολοιμώξεις. Πολλοί άνθρωποι έχουν δερματικά προβλήματα επίσης. Δεν έχουμε τίποτα εκτός από ένα δωμάτιο με τρία κρεβάτια και ένα ψυγείο μέσα. Τώρα που έρχεται ο χειμώνας και κάνει κρύο, δεν έχουμε ρούχα, οπότε μένουμε κυρίως μέσα. Είπα στο καμπ ότι χρειάζομαι ρούχα για το παιδί μου. Επειδή είναι άρρωστη και αδύναμη, αρρωσταίνει πολύ γρήγορα. Αλλά μου είπαν ότι δεν έχουν ρούχα στο μέγεθός της»
Feruza*,
προσφύγισσα που μένει στο καμπ των Οινοφύτων.
Παράλληλα, άνθρωποι που ζητούν προστασία στην Ελλάδα έχουν παραμείνει εκτός συνθηκών υποδοχής μολονότι έχουν αιτηθεί στέγαση από τις ελληνικές αρχές. Ενδεικτικά, αιτούντες άσυλο από την Υεμένη οι οποίοι υπέστησαν αυθαίρετη διοικητική κράτηση στο ΠΡΟΚΕΚΑ Αμυγδαλέζας κατά τη διάρκεια της εφαρμογής της παράνομης τρίμηνης αναστολής ασύλου από τα μέσα Ιουλίου του 2025, αφέθηκαν ελεύθεροι στα μέσα Οκτωβρίου χωρίς να τους παρασχεθούν συνθήκες υποδοχής, με οδηγία να εμφανιστούν στο Περιφερειακό Γραφείο Ασύλου Αττικής της Υπηρεσίας Ασύλου. Όταν ζήτησαν συνθήκες υποδοχής κατά την προσέλευσή τους στην «Κατεχάκη», ενημερώθηκαν από την Υπηρεσία Ασύλου ότι δεν υπάρχουν διαθέσιμες θέσεις φιλοξενίας για τη στέγασή τους.
Κρίσιμες υπηρεσίες σε μόνιμη διακοπή
Οικονομικό βοήθημα
Το μηνιαίο οικονομικό βοήθημα που υποχρεούται να παρέχει το ελληνικό κράτος στις/στους αιτούσες/ούντες άσυλο για την κάλυψη των καθημερινών εξόδων τους παραμένει ακόμη «στο κενό». Θυμίζουμε ότι η καταβολή του βοηθήματος, ύψους 75 ευρώ ανά ενήλικο άτομο το μήνα, είχε διακοπεί για επτά μήνες το 2024. Από τα τέλη Μαρτίου του 2025, μάλιστα, όταν ολοκληρώθηκε το πρόγραμμα υλοποίησης του οικονομικού βοηθήματος που χρηματοδοτήθηκε από το Ταμείο Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης (ΤΑΜΕ) της ΕΕ, δεν έχει καταβληθεί καμία δόση του βοηθήματος στο σύνολο του πληθυσμού, ούτε έχει εκδοθεί ή αναμένεται σύντομα νέα πρόσκληση του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου για τη συνέχισή του.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Υπουργείο αναφέρεται σε εκκρεμείς διαδικασίες λήψης πολιτικών αποφάσεων σχετικά με την επιλογή του φορέα με τον οποίο θα αναζητηθεί μελλοντική συνεργασία ως προς την υλοποίηση της καταβολής του βοηθήματος, χωρίς ωστόσο να έχουν υποδειχθεί συγκεκριμένα μέτρα για την αποκατάσταση της υπηρεσίας αυτής στο μέλλον2
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι οι δεκάδες χιλιάδες αιτούσες/ούντες άσυλο που διαμένουν στα καμπς της χώρας δεν έχουν λάβει για τους τελευταίους εννιά μήνες – και δεν αναμένεται να λάβουν στο άμεσο διάστημα – ούτε ένα ευρώ για την κάλυψη στοιχειωδών εξόδων διαβίωσής τους, όπως φάρμακα ή αναγκαίες μετακινήσεις.
Υπηρεσίες μεταφορών
«Για να πάμε στο εξειδικευμένο παιδιατρικό νοσοκομείο στην Αθήνα πρέπει να περπατήσουμε 30 λεπτά και μετά να πάρουμε το τρένο. Το εισιτήριο κοστίζει 4,90 ευρώ η κάθε διαδρομή για ένα άτομο. Αυτό σημαίνει ότι χρειαζόμαστε 19,60 ευρώ κάθε φορά που πηγαίνουμε στο νοσοκομείο. Αλλά δεν πήραμε ποτέ καθόλου χρήματα από το ελληνικό κράτος. Αναγκαστήκαμε να δανειστούμε χρήματα από άλλους για να πληρώσουμε τη μεταφορά στο νοσοκομείο τις λίγες φορές που δεν είχαμε άλλη επιλογή, και έπρεπε οπωσδήποτε να πάμε.»
Feruza*,
από το Αφγανιστάν, μητέρα παιδιού ενός έτους με σοβαρά προβλήματα υγείας και η ίδια με διαβήτη, διαμένουν στο καμπ των Οινοφύτων
Σε αντίστοιχη αναστολή παραμένουν και οι μεταφορές διαμενουσών/όντων από τα καμπς στα αστικά κέντρα για αναγκαίες ενέργειες όπως ιατρικά ραντεβού ή καταγραφές και συνεντεύξεις στην Υπηρεσία Ασύλου, καθώς εξακολουθεί να μη λειτουργεί το σχετικό πρόγραμμα της ΥπΥΤ, χρηματοδοτούμενο επίσης από το ΤΑΜΕ. Αντίστοιχα, δεν καλύπτονται από την ΥπΥΤ ούτε οι μετακινήσεις των διαμενουσών/όντων από τα καμπς σε υπηρεσίες της Ελληνικής Αστυνομίας όπως το Τμήμα Αλλοδαπών Αττικής για την κατάθεση δικαιολογητικών και λήψη δακτυλικών αποτυπωμάτων για την έκδοση άδειας διαμονής ή ταξιδιωτικού εγγράφου, ή στην Υπηρεσία Ασύλου για την παραλαβή αυτών. Οι άνθρωποι που λαμβάνουν άσυλο καλούνται να καλύψουν τα έξοδα αυτά με ίδια μέσα, παρά το γεγονός δεν τους έχει καταβληθεί το μηνιαίο οικονομικό βοήθημα που δικαιούνταν κατά τη διάρκεια της διαδικασίας ασύλου.
Διερμηνεία
Οι δομές της ΥπΥΤ εξακολουθούν να λειτουργούν χωρίς κρατικές υπηρεσίες διερμηνείας, με το διαρκές ζήτημα της αποκατάστασης των διερμηνέων της οργάνωσης ΜΕΤΑδραση στις υπηρεσίες του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου να μην έχει επιλυθεί, παρουσιάζοντας επαναλαμβανόμενα κενά από το 2023 έως σήμερα. Οι ανάγκες των καμπς, όπως και της Υπηρεσίας Ασύλου, καλύπτονται ακόμη μέσω έκτακτης συνδρομής προσωπικού του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για το Άσυλο (EUAA).
Οι σοβαρές συστημικές ανεπάρκειες του συστήματος υποδοχής, σε συνδυασμό με την απουσία επαρκούς πολιτικής δέσμευσης και χρηματοδότησης, παράγουν συσσωρευμένα εμπόδια που στερούν από τις/τους διαμένοντες στα καμπς κρίσιμα δικαιώματα και υπηρεσίες. Παρά το γεγονός ότι το προσωπικό των δομών (τουλάχιστον σε πολλά καμπς όπου διαμένουν άνθρωποι που εκπροσωπούμε) δρα με συνέπεια, διάθεση συνεργασίας και συχνά πέραν των προβλεπόμενων αρμοδιοτήτων του, η θετική αυτή συμβολή δεν αρκεί για να καλύψει τα κενά που απορρέουν από τις συστημικές ελλείψεις.
Χωρίς εναλλακτική τα ευάλωτα πρόσωπα
«Μας έδωσαν μια ειδική δίαιτα για το παιδί. Μας είπαν να της δίνουμε μόνο μαλακή τροφή μαζί με το γάλα. Αλλά έχουμε μόνο το φαγητό που παίρνουμε από το καμπ. Δεν είναι δυνατό να έχουμε ειδική δίαιτα.»
Feruza*,
από το Αφγανιστάν, μητέρα παιδιού ενός έτους με σοβαρά προβλήματα υγείας και η ίδια με διαβήτη
Σχεδόν 9.000 άνθρωποι καταγράφηκαν ως ευάλωτα πρόσωπα σε διαδικασίες υποδοχής και ταυτοποίησης τους πρώτους εννέα μήνες του 2025, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της ΥπΥΤ. Οι κυριότερες κατηγορίες ευάλωτων ατόμων που εντοπίστηκαν στη διάρκεια του έτους είναι τα θύματα βασανιστηρίων και βίας, τα ασυνόδευτα παιδιά και οι μονογονεϊκές οικογένειες:
Ωστόσο, τα προσφυγικά καμπς εξακολουθούν να είναι η μόνη μορφή στέγασης που παρέχεται σε αιτούσες/ούντες άσυλο, πλην ασυνόδευτων παιδιών.
Το Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου επαναλαμβάνει συστηματικά ότι «το σύνολο των διαμενόντων που ανήκαν σε ευάλωτες ομάδες, έλαβαν ειδικές συνθήκες». Ουδέποτε, ωστόσο, έχει διευκρινιστεί μέχρι σήμερα από τις αρχές το πώς ακριβώς διακρίνονται οι «ειδικές συνθήκες υποδοχής» που (πρέπει να) λαμβάνουν οι ευάλωτοι άνθρωποι που τοποθετούνται στα καμπς από τις γενικές συνθήκες που παρέχονται στον υπόλοιπο πληθυσμό εντός των ίδιων χώρων. Κατά την εμπειρία μας, η απουσία εναλλακτικών μορφών στέγασης συνεπάγεται μεταχείριση των ατόμων αυτών π.χ. επιζωσών/ώντων βασανιστηρίων ή βίας, η οποία δεν μπορεί να διαφοροποιηθεί ουσιωδώς από τις γενικές συνθήκες που επικρατούν στα καμπς.
Μέχρι σήμερα, τρία χρόνια μετά τις εξαγγελίες του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, δεν έχει υλοποιηθεί το πρόγραμμα «Στήριξις» για την αποκατάσταση 500 θέσεων φιλοξενίας σε διαμερίσματα για ευάλωτα πρόσωπα, ούτε έχει εκδοθεί σχετική πρόσκληση.
Όπως μας είπε χαρακτηριστικά η Laila*, 44 χρονών από τη Συρία, μονογονέας τριών παιδιών:
«Επέζησα από βασανιστήρια και βία σε όλες τις πιθανές μορφές. Φύγαμε από τη Συρία λόγω απειλών κατά της ζωής μας. Πονάει το σώμα μου και η ψυχή μου. Όλες και όλοι μας χρειαζόμαστε ψυχολόγο – και τα παιδιά μου, αλλά όχι τώρα, όχι σε αυτή την κατάσταση, με αυτές τις συνθήκες διαβίωσης. Αυτή τη στιγμή δεν μπορώ να διαχειριστώ και την ανάγκη επιβίωσης και το τραύμα ταυτόχρονα. Όταν είχα τη συνέντευξη ασύλου μου, αρρώστησα για επτά μέρες μετά, επειδή έπρεπε να τα θυμηθώ όλα πάλι. Ωστόσο, δεν υπάρχει ψυχολόγος στο καμπ και δεν μπορούμε να πάμε στα νοσοκομεία στην Αθήνα.»
Laila*,
44 χρονών από τη Συρία, μονογονέας τριών παιδιών
Πώς μπορούν να διεκδικήσουν οι άνθρωποι συνθήκες υποδοχής;
Οι αιτούσες/ούντες άσυλο δεν έχουν αποτελεσματικά μέσα δικαστικής διεκδίκησης αξιοπρεπών συνθηκών υποδοχής στη χώρα, όπως επιβεβαιώνει η Επιτροπή Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης, αρμόδια για την παρακολούθηση της συμμόρφωσης του κράτους με τις συνεχείς καταδικαστικές αποφάσεις που εκδίδει σχετικά το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ).
Η Επιτροπή Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης υπογραμμίζει, επίσης, ότι ούτε ο Υπεύθυνος Θεμελιωδών Δικαιωμάτων (ΥΘΔ) που έχει συσταθεί εντός του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου είναι αποτελεσματικό μέσο προστασίας. Οι ακατάλληλες συνθήκες υποδοχής των αιτουσών/ούντων άσυλο αποτελούν το κατ’ εξοχήν αντικείμενο των καταγγελιών που υποβάλλονται στον ΥΘΔ στη διετή λειτουργία του μηχανισμού καταγγελιών. Κατόπιν προκαταρκτικού ελέγχου, ο ΥΘΔ οφείλει να διαβιβάζει τις παραδεκτές καταγγελίες στην Εθνική Αρχή Διαφάνειας (ΕΑΔ) ή σε άλλη αρμόδια αρχή, για να εξεταστούν. Στην πράξη, όμως, η συντριπτική πλειοψηφία των παραδεκτών καταγγελιών σε βάρος υπηρεσιών του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου διαβιβάζονται από τον ΥΘΔ για περαιτέρω εξέταση εντός του ίδιου Υπουργείου.
12 από τις συνολικά 19 παραδεκτές καταγγελίες έχουν διαβιβαστεί στη Γενική Γραμματεία Υποδοχής Αιτούντων Άσυλο.3 Οι καταγγελίες αυτές φαίνεται να κλείνουν με την παραλαβή της απάντησης της Γενικής Γραμματείας, χωρίς να γίνεται ουσιαστική διαπίστωση της παραβίασης ανθρώπινων δικαιωμάτων και χωρίς να επιλύεται το καταγγελλόμενο ζήτημα. Ενδεικτικό παράδειγμα αποτελούν οι καταγγελίες αιτουσών/ούντων άσυλο για μη καταβολή του οικονομικού βοηθήματος, στις οποίες η Γενική Γραμματεία Υποδοχής Αιτούντων Άσυλο απαντά ότι «καταβάλλεται κάθε δυνατή προσπάθεια προς την κατεύθυνση της μη παραβίασης των θεμελιωδών δικαιωμάτων των αιτούντων διεθνή προστασία μέσω της διασφάλισης βασικών υλικών συνθηκών διαβίωσης και επισημαίνει ότι όποιες καθυστερήσεις παρατηρούνται στην καταβολή του οικονομικού βοηθήματος οφείλονται αποκλειστικά σε τεχνικά προβλήματα ή/και σε εξωτερικούς παράγοντες, με την Υπηρεσία να έχει λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα για την αντιμετώπιση της κατάστασης προς στήριξη του συνόλου των αιτούντων διεθνή προστασία»,4 χωρίς καμία διευκρίνιση για την αποκατάσταση της καταβολής του βοηθήματος.
Η ευρωπαϊκή διάσταση και οι «επιστροφές Δουβλίνου»
Οι δυσλειτουργίες στο σύστημα υποδοχής της χώρας αποτελούν ζήτημα με σημαντική ευρωπαϊκή διάσταση, καθώς η Ελλάδα δέχεται χιλιάδες αιτήματα ετησίως για επιστροφές αιτουσών/ούντων από άλλα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) βάσει του Κανονισμού του Δουβλίνου. Μόνο το 2024, οι ελληνικές αρχές έλαβαν 17.163 εισερχόμενα αιτήματα σε διαδικασίες Δουβλίνου. Η συντριπτική πλειοψηφία των αιτημάτων αφορούν ανθρώπους που ζήτησαν άσυλο στην Ελλάδα και στη συνέχεια μετέβησαν σε άλλη χώρα της ΕΕ, των οποίων τα αιτήματα προστασίας πρέπει να εξεταστούν από την Ελλάδα σύμφωνα με τον Κανονισμό του Δουβλίνου.
Τον περασμένο μήνα, δημοσιεύτηκε ο πρώτος «κύκλος διαχείρισης του ασύλου και της μετανάστευσης» σε επίπεδο ΕΕ, όπως ανακοινώθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σύμφωνα με τον Κανονισμό διαχείρισης του ασύλου και της μετανάστευσης, που διαδέχεται τον Κανονισμό του Δουβλίνου. Στον «κύκλο διαχείρισης του ασύλου και της μετανάστευσης» ορίζονται, μεταξύ άλλων, τα κράτη μέλη της ΕΕ που δικαιούνται μέτρα αλληλεγγύης από άλλα κράτη π.χ. μετεγκατάσταση αιτουσών/ούντων άσυλο, οικονομική βοήθεια, τεχνική υποστήριξη, τα οποία αποφασίζονται από το Συμβούλιο της ΕΕ. Στις διαπραγματεύσεις προ της δημοσίευσης του «κύκλου», μία σειρά από κυβερνήσεις επεσήμαναν την παρατεταμένη μη συμμόρφωση της Ελλάδας με την υποχρέωση αποδοχής εισερχόμενων μεταφορών αιτουσών/ούντων άσυλο από άλλα κράτη βάσει του Κανονισμού του Δουβλίνου και τον συνακόλουθο κίνδυνο αποκλεισμού της από τα μέτρα αλληλεγγύης που προβλέπει το Νέο Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο για τις χώρες που χαρακτηρίζονται ως «υπό μεταναστευτική πίεση». Ήδη από τον Απρίλιο του 2025, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ζητήσει επαναφορά των «επιστροφών Δουβλίνου» στην Ελλάδα όπως ισχύουν για τις υπόλοιπες χώρες της ΕΕ, παρά τις συνεχείς εκκλήσεις της Κομισιόν προς τις ελληνικές αρχές για να αντιμετωπιστούν τα «σοβαρά κενά σε υπηρεσίες λόγω των διακοπών στις συμφωνίες-πλαίσιο (π.χ. διερμηνεία, μετακινήσεις, και οικονομικό βοήθημα)».5 Αναμένεται, επομένως, να αυξηθούν οι περιπτώσεις των αιτουσών/ούντων που θα κληθούν να αναζητήσουν συνθήκες υποδοχής στα καμπς μετά από αναγκαστική «επιστροφή Δουβλίνου» στην Ελλάδα.
Συμπερασματικές παρατηρήσεις
«Την ημέρα που πήραμε τις αποφάσεις ασύλου μας, ρώτησα αν μπορούν να μας βοηθήσουν στο καμπ να βρούμε σπίτι ή δουλειά. Μας είπαν: ‘Όχι, πρέπει να βρείτε άκρη μόνοι σας’. Σύντομα θα μας κόψουν και την παροχή τροφής, και μετά θα βρεθούμε στον δρόμο.»
Feruza*,
από το Αφγανιστάν, μητέρα παιδιού ενός έτους με σοβαρά προβλήματα υγείας και η ίδια με διαβήτη
Με βάση τα στοιχεία που παρατίθενται στην παρούσα ανάλυση, καθίσταται σαφές ότι το σημερινό μοντέλο υποδοχής δεν καλύπτει τις ελάχιστες προδιαγραφές που θέτει η νομοθεσία και δεν ανταποκρίνεται, τελικά, στον σκοπό του: την προστασία και την αξιοπρεπή διαβίωση των ανθρώπων που φτάνουν στην Ελλάδα για να ζητήσουν άσυλο. Αντίθετα, χαρακτηρίζεται από μία γενικευμένη έλλειψη πρόσβασης των αιτούντων άσυλο σε συνθήκες υποδοχής, με τη συνδυαστική επίδραση της ανεπαρκούς στελέχωσης των καμπς, της μη παροχής οικονομικού βοηθήματος, της ελλιπούς διασύνδεσης των καμπς με υπηρεσίες αστικού ιστού, της συστηματικής διακοπής βασικών υπηρεσιών και της απουσίας μέτρων για την υποστήριξη της (προ) ένταξης όσων λαμβάνουν καθεστώς διεθνούς προστασίας.
Η υιοθέτηση ενός αποκεντρωμένου συστήματος υποδοχής εντός αστικού ιστού, όπως έχει δοκιμαστεί και υλοποιηθεί και στο παρελθόν μέσω του προγράμματος ESTIA, αξιοποιώντας τις διαθέσιμες ενωσιακές και εθνικές χρηματοδοτικές δυνατότητες και τη συμμετοχή της τοπικής αυτοδιοίκησης ανά την ελληνική επικράτεια, αποτελεί αναγκαίο βήμα για τη μετάβαση σε ένα πλαίσιο που θα είναι αποτελεσματικό και θα σέβεται τα ανθρώπινα δικαιώματα.
*Τα ονόματα έχουν αλλάξει για λόγους προστασίας της ασφάλειας και της ιδιωτικής ζωής.
- Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2nd Meeting of the HOME-Greece Steering Committee on the Pact, Ares(2024)7686884, 26 Σεπτεμβρίου 2024.
- Πρακτικά Συνάντησης του CEAS Sub-Working Group της Ομάδας Εργασίας για τη Νομική Βοήθεια στο Άσυλο (LAWG), 17 Νοεμβρίου 2025, Θέμα 1.5.
- Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου, Ενημερωτικό Σημείωμα Υπεύθυνου Θεμελιωδών Δικαιωμάτων προς την Ειδική Επιτροπή για τη Συμμόρφωση με τα Θεμελιώδη Δικαιώματα, 26 Αυγούστου 2025.
- Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου, Ενημέρωση επί της απάντησης της Γενικής Γραμματείας Υποδοχής Αιτούντων Άσυλο κατόπιν διαβίβασης της υπ’ αριθμ. 5940/05.05.2025 καταγγελίας, 9625/2025, 31 Ιουλίου 2025, Ενημέρωση επί της απάντησης της Γενικής Γραμματείας Υποδοχής Αιτούντων Άσυλο κατόπιν διαβίβασης της υπ’ αριθμ. 5574/28.04.2025 καταγγελίας, 9623/2025, 31 Ιουλίου 2025.
- Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Mission Report: Technical visit to Samos and Athens – September 2024, Ares(2024)6443981, 11 Σεπτεμβρίου 2024.