Οι νέοι “Cartoneros”1 της Αθήνας

Ένα mini ντοκιμαντέρ  σε παραγωγή της Υποστήριξης Προσφύγων στο Αιγαίο (RSA) και του ιδρύματος  PRO ASYL (2022)

Οι δικαιούχοι διεθνούς προστασίας στρέφονται στην συλλογή απορριμμάτων  για να επιβιώσουν

Εκατοντάδες δικαιούχοι διεθνούς προστασίας προσπαθούν να επιβιώσουν στην Ελλάδα στρεφόμενοι στην χωρίς άδεια συλλογή απορριμμάτων στα αστικά κέντρα.

Η έλλειψη αποτελεσματικής πολιτικής ένταξης για τους αναγνωρισμένους πρόσφυγες, οι καθυστερήσεις στην πρώτη έκδοση και ανανέωση των αδειών διαμονής και τα εμπόδια πρόσβασης στο περιορισμένο πρόγραμμα ένταξης για τους αναγνωρισμένους πρόσφυγες (HELIOS) δεν αφήνουν σε πολλούς άλλη επιλογή από το να αναζητούν στερεά απόβλητα, όπως χαρτοκιβώτια, για να τα πουλήσουν σε εταιρείες ανακύκλωσης.

Παίρνοντας τη ζωή τους στα χέρια τους ηλικιωμένοι, γονείς, ανήλικοι και χρόνια πάσχοντες, γυναίκες και άνδρες, διανύουν χιλιόμετρα καθημερινά μόνο και μόνο για να κερδίσουν λίγα ευρώ, που αρκούν απλώς για να θρέψουν τις οικογένειές τους.

Στην Ελλάδα η λήψη καθεστώτος διεθνούς προστασίας μπορεί να είναι μια ευχάριστη είδηση αρχικά, ωστόσο συνοδεύεται από τον κίνδυνο της εξαθλίωσης αμέσως μετά,  την έκθεση στη φτώχεια, την πείνα και την αστεγία.

Mode of transport, Motor vehicle, Cloud, Sky, Tire, Plant, Wheel, Building, Travel, Tree

Ρακοσυλλέκτες… Στην Αθήνα μπορείς να τους δείς καθημερινά στους πολυσύχναστους δρόμους, όπου σπρώχνουν με γυμνά χέρια τα καροτσάκια τους που είναι γεμάτα με «βουνά» στερεών αποβλήτων. Ο ήχος των μεταλλικών καροτσιών τους αναμιγνύεται με τον θόρυβο της πόλης. Ψάχνουν κάθε κάδο απορριμμάτων, σταματούν σε σούπερ μάρκετ και μεγάλα καταστήματα για να μαζέψουν κυρίως χαρτοκιβώτια. Αν κοιτάξεις πιο προσεκτικά, κάθε εβδομάδα μπορείς να δείς ανθρώπους που δεν διαθέτουν χρήματα να μαζεύουν μετά τις  λαϊκές αγορές τα πεταμένα φρούτα και λαχανικά  Και όμως, όλα αυτά τα πρόσωπα και οι ιστορίες παραμένουν ως επί το πλείστον αόρατα.

Συνήθως η συλλογή απορριμμάτων στην Αθήνα, ένα επισφαλές επάγγελμα  περιθωριοποιημένων και φτωχών σε όλο τον κόσμο, γινόταν κυρίως από Ρομά. Ακόμη και σήμερα ψάχνουν για παλιά αντικείμενα προς πώληση και ανακύκλωση γυρνώντας κάθε γωνιά της πρωτεύουσας με τα τρίτροχα οχήματά τους και καλώντας τους ανθρώπους από τα μεγάφωνα να τους δώσουν ό,τι δεν χρειάζονται πια.

Με την οικονομική κρίση και  την πανδημία του Covid-19  να συνεχίζεται και τον αριθμό των νεοεισερχόμενων μεταναστών και προσφύγων να αυξάνεται ταυτόχρονα, το επάγγελμα του “ρακοσυλλέκτη” έχει καταστεί μια οικονομία επιβίωσης για ακόμη περισσότερους ανθρώπους διαφορετικής προέλευσης σε σχέση με το παρελθόν. Μεταξύ αυτών είναι πολλοί άνθρωποι χωρίς χαρτιά, αιτούντες άσυλο και δικαιούχοι διεθνούς προστασίας που προέρχονται από διάφορες χώρες – όπως το Αφγανιστάν, οι οποίοι συλλέγουν κυρίως χαρτοκιβώτια. Είναι οι άνθρωποι που βρίσκονται σε μετακίνηση που αποκλείονται από το οικονομικό βοήθημα (την λεγόμενη Cash-Card), καθώς είτε δεν έχουν ακόμα καταφέρει να αιτηθούν άσυλο, είτε τα αιτήματα τους έχουν απορριφθεί ή έλαβαν καθεστώς διεθνούς προστασίας και διακόπηκε η παροχή μηνιαίων επιδομάτων.

Μια ολόκληρη ημέρα εργασίας για τη συλλογή χαρτοκιβωτίων μπορεί να αποφέρει λιγότερα από 10 ευρώ σε «άσχημες» ημέρες και σε «καλές» ημέρες μπορεί να φτάσει μέχρι και περίπου 20 ευρώ. Όσοι δεν έχουν τη δυνατότητα να αποκτήσουν δικό τους καροτσάκι, το μοιράζονται με συνεργάτες, βοηθούν άλλους που έχουν δικό τους ή συλλέγουν με καροτσάκια σούπερ μάρκετ,  παιδικά καροτσάκια ή οποιοδήποτε άλλο μέσο μεταφοράς βρουν. Άνθρωποι διαφόρων ηλικιών, ακόμη και παιδιά ή ηλικιωμένοι, τραβούν και σπρώχνουν τα καροτσάκια με όλη τη δύναμη του σώματός τους. Τα ρούχα και τα παπούτσια τους είναι βρώμικα και τα χέρια τους ταλαιπωρημένα.  Το καλοκαίρι τα πρόσωπά τους είναι καμένα από τον ήλιο, το χειμώνα σημαδεύονται από το κρύο. Η εργασία με τα απορρίμματα είναι σκληρή, βρώμικη και ανθυγιεινή. Όλοι περιγράφουν ότι τους αρρωσταίνει ή επιδεινώνει τυχόν προϋπάρχοντα προβλήματα υγείας.

Παρά το γεγονός ότι επιτρέπεται να εργάζονται, οι περισσότεροι δικαιούχοι διεθνούς προστασίας μπορούν να βρουν εργασία μόνο ανεπίσημα, δηλαδή στη συγκομιδή, σε εργοτάξια ή σε εργοστάσια παραγωγής προϊόντων. Άλλοι αναζητούν εργασία ως ημερομίσθιοι και άλλοι γίνονται ρακοσυλλέκτες για να  πουλήσουν τα χαρτοκιβώτια τους σε εταιρείες ανακύκλωσης.

Δεν μπορούν εύκολα να εργαστούν αλλού κυρίως γιατί δεν γνωρίζουν την ελληνική γλώσσα, αλλά και λόγω των καθυστερήσεων στην έκδοση αδειών διαμονής και στη διαδικασία ανανέωσης τους.

Ένας άλλος σημαντικός λόγος για τον οποίο καταλήγουν στην συλλογή απορριμμάτων είναι οι περιορισμοί που αντιμετωπίζουν πολλοί πρόσφυγες λόγω της ευαλωτότητάς τους, όπως η ηλικία τους (ανήλικοι και ηλικιωμένοι), η κατάσταση της υγείας τους ή επειδή έχουν εξαρτώμενα μέλη της οικογένειας, μωρά ή χρόνιους ασθενείς που πρέπει να φροντίζουν και τα οποία δεν μπορούν να αφήσουν μόνα τους για μεγάλα χρονικά διαστήματα και σε μακρινές αποστάσεις.

Η συλλογή χαρτοκιβωτίων από τα σκουπίδια όχι μόνο θεωρείται από τους περισσότερους ρακοσυλλέκτες ως αναξιοπρεπής εργασία, αλλά αποτελεί και ένα είδος άτυπης οικονομίας, όπου οι άνθρωποι αυτοί έρχονται αντιμέτωποι με την κατάσχεση των καροτσιών τους και την επιβολή προστίμων από τη δημοτική αστυνομία. Αποφασίζουν να κάνουν αυτήν την εργασία μόνο και μόνο επειδή βρίσκονται ξαφνικά σε κατάσταση έκτακτης ανθρωπιστικής ανάγκης μόλις λάβουν τις θετικές αποφάσεις ασύλου και αναγκάζονται να βρουν μια γρήγορη λύση μόνοι τους – έστω και επώδυνη.

Wali* (38)

Ο Wali* (38 ετών)2 ζει στην Αθήνα με την ενάμιση έτους κόρη του. Κατάγεται από το Αφγανιστάν και έφτασε στη Λέσβο το 2018 μαζί με τη σύζυγό και τα τέσσερα παιδιά τους. Ένα πέμπτο παιδί γεννήθηκε στο νησί.

 Ήρθαν μαζί στην Αθήνα το καλοκαίρι του 2020 μετά από θετική απόφαση ασύλου και την έκδοση των αδειών παραμονής όλων των μελών της οικογένειας εκτός του μωρού και αφού διακόπηκε η χρηματική βοήθεια που λάμβαναν.

Σύντομα βρέθηκαν άστεγοι στην πλατεία Βικτωρίας. Όλα τα παιδιά τους αρρώστησαν. Προκειμένου να τα προστατεύσουν, αποφάσισαν να προσπαθήσουν να φύγουν από την Ελλάδα.

Η σύζυγός του και οι τέσσερις ανήλικοι γιοι του μπόρεσαν να ταξιδέψουν στη Γερμανία και ζήτησαν άσυλο εκεί. Εκείνος παρέμεινε στην Ελλάδα περιμένοντας την έκδοση της άδειας παραμονής του μικρότερου παιδιού τους. Κατά τη διάρκεια της αναμονής έληξαν τα δικά του χαρτιά και ζήτησε την ανανέωσή τους.

Λόγω του ότι δεν είχε έγκυρη άδεια διαμονής δεν μπορούσε να υποβάλει αίτηση στο πρόγραμμα στέγασης Helios. Αναζήτησε καταφύγιο έκτακτης ανάγκης σε έναν καταυλισμό όπου έζησε για μερικούς μήνες με το μωρό του σε μια σκηνή.

Περιμένοντας περισσότερο από ένα χρόνο και δύο μήνες για τη νέα άδεια παραμονής του, αντιμετώπισε πολλά γραφειοκρατικά εμπόδια, χωρίς να μπορεί καν να μπορεί να ανοίξει τραπεζικό λογαριασμό για να βρει δουλειά.

“Έκλαιγε κάθε μέρα ζητώντας το γάλα της μητέρας της. Προσπαθώ να βρω ένα μικρό εισόδημα μόνο και μόνο για να θρέψω τη μικρή μου κόρη. Τρέχω από τη μία οργάνωση στην άλλη για να ζητήσω γάλα και πάνες.

Έμαθα να είμαι μητέρα και πατέρας γι' αυτήν. Αλλά η πραγματικότητα είναι ότι δεν μπορώ να εξασφαλίσω τα προς το ζην ως μόνος γονεάς και τα παιδιά μας χρειάζονται να είμαστε όλοι μαζί.

Προσπαθώ απλώς να επιβιώσω με την κόρη μου στην Ελλάδα μαζεύοντας χαρτοκιβώτια μερικές μέρες την εβδομάδα μέχρι να πάρουμε τα ταξιδιωτικά μας έγγραφα. Στη συνέχεια θα πάμε στην οικογένειά μας στη Γερμανία.

Άρχισα να μαζεύω χαρτοκιβώτια επειδή διεκόπη το επίδομα , δεν μπορούσα να βρω άλλη δουλειά και χρειαζόμασταν χρήματα για φαγητό. Δεν είχα καμία δυνατότητα να μάθω ελληνικά στον καταυλισμό. Δεν μπορούσα καν να πάρω ΑΦΜ.

Από τότε που άρχισε να περπατάει η κόρη μου, την έπαιρνα μερικές φορές για λίγες ώρες μαζί μου για να μαζέψω χαρτόκουτα. Τώρα, την αφήνω κάποιες φορές σε μια φιλική οικογένεια, για να μην την κουράζω.

Χρησιμοποιώ το καροτσάκι της για να βάζω τα χαρτοκιβώτια που βρίσκω. Δεν έχω άλλο καροτσάκι. Δεν είχα ποτέ τα χρήματα να αγοράσω ένα. Κοστίζει περίπου 250 ευρώ”

Ο απελπισμένος πατέρας ένιωθε την έλλειψη υποστήριξης από την Πολιτεία, ενώ προσπαθούσε να φροντίσει μόνος του το μικρό του παιδί:

“Περπατάω από την Κυψέλη προς την Ομόνοια και σταματάω στα μεγάλα σούπερ μάρκετ και σε όλους τους κάδους απορριμμάτων.

Κάποια μαγαζιά έχουν κάνει συμφωνίες με όσους μαζεύουν χαρτοκιβώτια και τους δίνουν λίγα χρήματα με αντάλλαγμα ένα είδους «μονοπώλιο» για τα χαρτοκιβώτια που πετάνε. Άλλα καταστήματα πουλάνε απευθείας τα χαρτοκιβώτια στις εταιρείες ανακύκλωσης.

Υπάρχουν πολλοί σαν εμένα που ψάχνουν για χαρτοκιβώτια. Πρέπει να περπατήσω πολύ και να ψάξω περισσότερο. Όταν τελικά το καροτσάκι γεμίσει με χαρτοκιβώτια τα πηγαίνω σε έναν άλλο συλλέκτη χαρτοκιβωτίων που έχει καροτσάκι και του τα πουλάω.

Βγάζω περίπου 10 ευρώ την ημέρα. Δεν είναι πολλά χρήματα, αλλά καλύτερα από το τίποτα. Δεν μπορώ να δώσω στην κόρη μου ό,τι χρειάζεται με την ανθρωπιστική βοήθεια που συγκεντρώνω περιστασιακά από διάφορες οργανώσεις.

Πρέπει να φροντίσω να παίρνει ό,τι χρειάζεται, ακόμη κι αν είναι μια σκληρή δουλειά.”

Εξηγεί ότι δεν είναι τόσο εύκολο να βρεθούν αρκετά χαρτοκιβώτια:

Mariam* (44) και Osman* (61)

Η Mariam* (44 ετών) και ο Osman*3 (61 ετών)  είναι επίσης από το Αφγανιστάν.

Έφτασαν στην Ελλάδα στα τέλη του 2018 μαζί με τα πέντε παιδιά τους. Μετά από λίγους μήνες στον καταυλισμό της Μόριας στη Λέσβο και περισσότερα από δύο χρόνια στον καταυλισμό της Βόλβης στη Βόρεια Ελλάδα, μεταφέρθηκαν σε διαμέρισμα του προγράμματος ESTIA II στην Αθήνα, όπου ζουν μέχρι σήμερα.

Η μητέρα πάσχει από αναιμία και κατάθλιψη- ο πατέρας πάσχει από καρδιοπάθεια εδώ και δύο σχεδόν δεκαετίες.

Πήραν τις αποφάσεις τους για το άσυλο στις αρχές του 2022.

Τα μηνιαία επιδόματά τους κόπηκαν αμέσως μετά, αλλά και οι ίδιοι δεν έλαβαν χρήματα για τρεις μήνες στα τέλη του περασμένου έτους – όπως όλοι οι άλλοι πρόσφυγες, λόγω της δυσλειτουργίας του συστήματος Cash-Card.

λέει ο Osman που φοβάται ότι σύντομα θα διώξουν την οικογένεια του από το διαμέρισμα που μένει.


“Δεν είχαμε άλλη επιλογή. Στο Αφγανιστάν ήμουν μηχανικός. Τώρα μαζεύω χαρτόκουτες.

Προσπάθησα να βρω δουλειά, αλλά μου είπαν ότι είμαι πολύ μεγάλος και ότι πρέπει να μιλάω ελληνικά. Έτσι μάζεψα κάποια χρήματα και αγοράσαμε ένα καροτσάκι μαζί με κάποιον ακόμη.

Έχω πρόβλημα με την καρδιά μου και η σκληρή και βρώμικη δουλειά με ζορίζει πολύ, αλλά τι να κάνουμε; Πρέπει να ταΐσουμε τα παιδιά μας”

Εκείνη την περίοδο, ένας Αφγανός τους πρότεινε να αρχίσουν να μαζεύουν χαρτοκιβώτια για να επιβιώσουν.

“Στην αρχή ο σύζυγός μου και εγώ πηγαίναμε μαζί για να μαζέψουμε τα χαρτοκιβώτια. Βγαίναμε μόνο τις νύχτες από τις 22μμ έως τις 3πμ τα ξημερώματα. Ντρεπόμασταν μήπως μας δουν να ψάχνουμε τους κάδους απορριμμάτων. Τώρα ο σύζυγός μου το συνήθισε. Λέει ότι η δουλειά δεν είναι ντροπή. Αλλά υποφέρει από τις συνθήκες εργασίας και φοβάται μήπως αντιμετωπίσει προβλήματα με τη δημοτική αστυνομία.

Εγώ ακόμα ντρέπομαι  για να είμαι ειλικρινής. Αλλά θα ερχόμασταν αντιμέτωποι με την πείνα χωρίς αυτό το μικρό εισόδημα. Ο σύζυγός μου δουλεύει  λίγες φορές την εβδομάδα, επειδή τα  προβλήματα με την καρδιά του επιδεινώθηκαν τελευταία. Επίσης, άρχισε να έχει αναπνευστικά προβλήματα από τότε που μαζεύει χαρτοκιβώτια. Δουλεύει μόνο όσο αντέχει”.


Στην αρχή, ήταν πολύ δύσκολο γι' αυτούς να ψάχνουν τους κάδους απορριμμάτων σε δημόσιο χώρο, εξηγεί η σύζυγός του:

Η ταλαιπωρημένη γυναίκα συνεχίζει να περιγράφει τον αγώνα τους για επιβίωση στην ελληνική πρωτεύουσα:

“Τις κακές μέρες ο σύζυγός μου επιστρέφει στο σπίτι μόνο μετά τις 10 το βράδυ.

Μερικές φορές πηγαίνω ακόμα μαζί του και περνάμε από την εβδομαδιαία λαϊκή αγορά όταν έχει τελειώσει, όπου βρίσκουμε χαρτοκιβώτια και πεταμένα φρούτα και λαχανικά. Όταν τελειώσουμε, πηγαίνουμε και πουλάμε ό,τι μαζέψαμε. Μας δίνουν περίπου 10 λεπτά το κιλό. Μπορείτε να φανταστείτε ότι αυτό είναι ίσα-ίσα αρκετό για να θρέψουμε την οικογένειά μας. Πρέπει να ψάξουμε για δωρεές τροφίμων και δωρεάν γεύματα επιπλέον.

Σύντομα, θα μας πουν να φύγουμε από το διαμέρισμά μας. Θα έχουμε πρόβλημα με το δικαστήριο, αν μείνουμε, γιατί η οργάνωση που μας φιλοξενεί στέλνει πρώτα προειδοποιητικές επιστολές και αν μια οικογένεια συνεχίσει να μένει στο σπίτι, παίρνει νομικά μέτρα εναντίον της. Δεν έχουμε χρήματα για φαγητό, πώς θα έχουμε τα χρήματα για να νοικιάσουμε ένα διαμέρισμα;

Δεν μπορούμε να λάβουμε βοήθεια από τη HELIOS, λόγω της έλλειψης χρημάτων για τα πρώτα ενοίκια. Καθημερινά, ζούμε από τη μια μέρα στην άλλη χωρίς να ξέρουμε τι θα συμβεί το επόμενο πρωί”.

Majjid* (44)

Ο Majjid (44 ετών)4 ζει εδώ και τρία χρόνια στην Ελλάδα με τη σύζυγό του και τα τρία ανήλικα παιδιά του.

Κατάγονται από το Αφγανιστάν. Οι δύο γονείς καθώς και το μεγαλύτερο παιδί τους αντιμετωπίζουν ακόμη προβλήματα υγείας από μία έκρηξη βόμβας στην πατρίδα τους.

Η οικογένεια έφτασε το καλοκαίρι του 2019 στη Λέσβο. Πέρασαν στο νησί  περισσότερο από ένα χρόνο, μέχρι να  μεταφερθούν σε ένα διαμέρισμα στην Αθήνα.

Ο πατέρας άρχισε να συλλέγει χαρτοκιβώτια λίγους μήνες πριν η οικογένεια λάβει το καθεστώς του πρόσφυγα, όταν οι κάρτες μετρητών για τους αιτούντες άσυλο διακόπησαν για τρεις μήνες.

Βρέθηκαν ξαφνικά χωρίς καμία βοήθεια από την Πολιτεία.

“”Προσπάθησα να βρω άλλη δουλειά, αλλά δεν μπόρεσα γιατί δεν μιλάω ελληνικά. Η σύζυγός μου και εγώ γραφτήκαμε σε μαθήματα ελληνικών όταν ήρθαμε στην Αθήνα, αλλά μόλις ένα μήνα αφότου επιτέλους ξεκίνησαν, διακόπηκαν ξαφνικά. Μας είπαν να περιμένουμε και θα μας πάρουν τηλέφωνο. Περιμένουμε ακόμη.

Τότε ένας φίλος πρότεινε να αγοράσουμε μαζί ένα καροτσάκι για να μαζεύουμε χαρτοκιβώτια και να μοιραστούμε τα χρήματα. Δεν μπορούσαμε να το αντέξουμε οικονομικά μόνοι μας. Δουλεύουμε 4-5 ημέρες την εβδομάδα είτε κατά τη διάρκεια της ημέρας ξεκινώντας από τις 6 το πρωί είτε κατά τη διάρκεια της νύχτας επιστρέφοντας στις 3 το πρωί. Συνήθως είμαστε έξω για 6-13 ώρες.

Επειδή έχω παιδιά σχολικής ηλικίας, πρέπει να είμαι σπίτι το μεσημέρι. Έχουμε το δικό μας δρομολόγιο μεταξύ του σπιτιού μου και του σπιτιού των συνεργατών μου. Δουλεύουμε όσο χρειάζεται για να μαζέψουμε αρκετά χαρτοκιβώτια.

Όταν τελειώσουμε, πηγαίνουμε και πουλάμε αυτά που μαζέψαμε στην εταιρεία ανακύκλωσης. Εκείνοι ταξινομούν τα χαρτοκιβώτια/χαρτιά που φέρνουμε βάσει της ποιότητάς τους.

Στη συνέχεια, μας δίνουν από  0,2 ως 0,25 λεπτά το κιλό, ανάλογα με την ποιότητα του χαρτιού/χαρτοκιβωτίου. Μετά, μοιραζόμαστε αυτά που βγάλαμε.”

Ο Majjid, ο οποίος  έπρεπε να βρει μια γρήγορη λύση για να ζήσει την οικογένειά του, επισημαίνει:

“Οι άνθρωποι που συλλέγουν χαρτί στο Αφγανιστάν ονομάζονται “Koghazjamkar”, που σημαίνει συλλέκτης χαρτιού. Είναι όλοι τους φτωχοί άνθρωποι. Δεν έχουν χρήματα για να αγοράσουν ξύλα ή αέριο για να μαγειρέψουν φαγητό για τις οικογένειές τους. Δεν έχουν χρήματα για να ζεστάνουν τα σπίτια τους το χειμώνα. Μερικές φορές πωλούν τα χαρτιά σε εστιατόρια και σπίτια που τα χρησιμοποιούν για να ανάψουν φωτιά και να μαγειρέψουν.

Τώρα έχω γίνει ένας  “Kartonjamkar”,  ένας συλλέκτης χαρτοκιβωτίων στην Ευρώπη. Τι μπορώ να κάνω; Όταν εργάζομαι, φέρνω στο σπίτι μόνο τόσα χρήματα ώστε να φάμε κάτι εκείνη την ημέρα. Την επόμενη μέρα, πρέπει να ξαναβγώ έξω.

Χθες, μας έκλεψαν το καρότσι. Τώρα δεν ξέρουμε πώς να θρέψουμε τις οικογένειές μας. Θα πρέπει να πληρώσουμε κάποιον άλλο που έχει καρότσι να μας το δανείσει για λίγο”.

Στο Αφγανιστάν ο πατέρας εργαζόταν ως οδηγός φορτηγού. Τώρα αναγκάζεται να κάνει μια δουλειά που γνώριζε μόνο από τους φτωχότερους στην πατρίδα του:

“Έχουμε επιπλέον έξοδα για τα  φάρμακα του γιου μας που υποφέρει από ημικρανίες. Μόνο γι' αυτό ξοδεύουμε περίπου 30 ευρώ την εβδομάδα.

Τώρα που πήραμε άσυλο, η οργάνωση που μας φιλοξενεί μας είπε ότι πρέπει να εγκαταλείψουμε το διαμέρισμά μας. Μας προειδοποίησαν ήδη δύο φορές.

Προσπάθησα να βρω μια θέση για εμάς σε έναν καταυλισμό στην Αθήνα, αλλά μου είπαν ότι δεν μπορούν να μας δεχτούν. Θα προσπαθήσω σε άλλους καταυλισμούς.

Έκανα αίτηση και για το πρόγραμμα  HELIOS, αλλά είπαν ότι πρέπει πρώτα να βρούμε διαμέρισμα και να τους φέρουμε το συμβόλαιο.

Με πολλές δυσκολίες βρήκα μερικά διαμερίσματα, αλλά για μια τόσο μεγάλη οικογένεια οι τιμές ήταν όλες γύρω στα 500 ευρώ. Οι ιδιοκτήτες των σπιτιών ήθελαν δύο ενοίκια προκαταβολικά για να υπογράψουν το συμβόλαιο. Πού να βρούμε 1.000 ευρώ όταν ήδη δεν έχουμε τίποτα να φάμε και σύντομα θα είμαστε και άστεγοι;”

Η οικογένεια πρέπει επίσης να πληρώσει τα απαραίτητα φάρμακα για το άρρωστο παιδί τους και φοβούνται ότι σύντομα θα είναι άστεγοι:

Roya* (62) και Housseyn* (65)

Το ηλικιωμένο ζευγάρι Roya* (62 ετών) και Housseyn*5 (65 ετών) διέφυγε από το Αφγανιστάν μαζί με τη 12χρονη κόρη τους και τη σύζυγο του θανόντος γιου τους με τα τέσσερα ανήλικα παιδιά της.

Δουλεύουν καθημερινά 8-10 ώρες, μαζεύοντας μαζί χαρτοκιβώτια στο κέντρο της Αθήνας για να κερδίσουν στην καλύτερη περίπτωση γύρω στα 18 ευρώ.

Έχουν περάσει δύο χρόνια που βρίσκονται στην Ελλάδα και πάνω από ένα χρόνος που πήραν άσυλο. Κατέχουν καθεστώς επικουρικής προστασίας και έλαβαν τις άδειες παραμονής τους μόλις τρεις μήνες πριν λήξουν.

Αφού έκαναν αίτηση και πλήρωσαν για την έκδοση αφγανικών διαβατηρίων, οι Ταλιμπάν κατέλαβαν τη χώρα τους,  η πρεσβεία στην Αθήνα έκλεισε και δεν εκδόθηκαν άλλα έγγραφα.

Ταυτόχρονα έληξαν οι άδειες παραμονής τους και έπρεπε να υποβάλουν αίτηση για την ανανέωσή τους.

Τώρα περιμένουν εδώ και πάνω από έντεκα μήνες τα χαρτιά τους.

“Ο γιος μας σκοτώθηκε στο Αφγανιστάν.

Έχουμε περάσει τόσους πολλούς κινδύνους στο παρελθόν και τώρα υποφέρουμε εδώ στην Ελλάδα.

Είναι περίπου ένας χρόνος που ζούμε χωρίς καμία κρατική υποστήριξη μέσα σε έναν καταυλισμό σε περιοχή της Αθήνας.

Όταν μας έδωσαν τη σφραγίδα ότι πήραμε άσυλο στο νησί, μας είπαν κατευθείαν να φύγουμε (σημ. από τον καταυλισμό της Μόριας). … Από τότε, δεν έχουμε καθόλου χρήματα.

Δεν έχουμε τίποτα”.

Η ηλικιωμένη γυναίκα μπορεί μετά βίας να μιλήσει, καθώς εξιστορεί τις δυσκολίες που έχουν περάσει:

“Ο σύζυγός μου και εγώ είμαστε ηλικιωμένοι άνθρωποι. Δεν μπορούμε να κάνουμε καμία άλλη δουλειά. Έχουμε προβλήματα με την μέση μας, με τα γόνατά μας. Έχω ψυχολογικά προβλήματα και πονοκεφάλους.

Αυτή η εργασία μας έχει αρρωστήσει χειρότερα. Είχαμε προβλήματα υγείας και πριν, αλλά επιδεινώθηκαν. Παλεύουμε κάθε μέρα για πολλές ώρες μόνο και μόνο για να πάρουμε λίγο φαγητό. Αν είναι αρκετό ή αν δεν είναι αρκετό, πρέπει να το αντιμετωπίσουμε. Η δουλειά είναι σκληρή.

Κάθε μέρα πηγαίνω από το ένα μαγαζί στο άλλο ζητώντας χαρτοκιβώτια. Αφήνουμε το καροτσάκι μας εκεί κοντά. Κουβαλάω τα χαρτοκιβώτια που βρίσκω πάνω στο πονεμένο κεφάλι μου. Άλλες φορές τα δένω με ένα σχοινί και τα τραβάω πίσω μου στους δρόμους μέχρι το καροτσάκι μας και τα ρίχνω πάνω.

Τα χρήματα που κερδίζουμε είναι αρκετά μόνο για να ταΐσουμε τα παιδιά. Αν είμαστε άρρωστοι, πρέπει να μείνουμε στον καταυλισμό και δεν κερδίζουμε τίποτα. Οπότε, δεν έχουμε φαγητό”.


Στον καταυλισμό η οικογένεια πέρασε ένα χρόνο μέσα σε μια σκηνή. Αντιμετώπισαν το κρύο και τη βροχή το χειμώνα και τις υψηλές θερμοκρασίες το καλοκαίρι. Μόνο εδώ και λίγους μήνες τους δόθηκε μια θέση σε ένα κοντέινερ και τώρα φοβούνται για άλλη μια φορά ότι μπορεί να έρθουν αντιμέτωποι με αστεγία, καθώς έγινε γνωστό ότι ο καταυλισμός που μένουν θα κλείσει.

Αναγκάζονται να μαζεύουν χαρτοκιβώτια στους δρόμους. Η γυναίκα συνεχίζει:

“Είπαν: “Μην κάνετε αυτή τη δουλειά! Αλλά τι να φάμε; Η Πολιτεία πρέπει να μας στηρίξει για να μην αναγκαζόμαστε να μαζεύουμε χαρτοκιβώτια. Αλλά δεν το κάνει, οπότε τι πρέπει να κάνουμε; Πήγαινα κάθε μέρα στη δημοτική αστυνομία. Γονάτιζα μπροστά τους και τους ζητούσα να μας δώσουν πίσω το καροτσάκι μας. Είμαστε ένα ηλικιωμένο ζευγάρι. Μας είπαν: “Όχι. Φύγετε!»

Δούλεψαν πολύ σκληρά στην αρχή για να συγκεντρώσουν τα πρώτα χρήματα για να αγοράσουν το καρότσι. Στη συνέχεια, τους το έκλεψαν, λέει η γυναίκα. Η αστυνομία του δήμου Αθηναίων κατάσχεσε το δεύτερο που αγόρασαν, τονίζει:

“Στο Αφγανιστάν υπάρχει πόλεμος. Οι άνθρωποι πεθαίνουν. Είχαμε το δικό μας σπίτι, τη δική μας ζωή. Δεν θα φεύγαμε από τη χώρα μας αν ήμασταν ασφαλείς εκεί. Ελπίζω για ειρήνη στο Αφγανιστάν και παντού. Εύχομαι το καλύτερο για τη νέα γενιά. Η μόνη μου ελπίδα τώρα είναι να βρω αρκετά χαρτοκιβώτια για την οικογένειά μου. Αυτά τα χαρτοκιβώτια μου προκαλούν πολύ άγχος και πόνο. Και όμως βλέπετε, η μόνη μας ευτυχία τώρα είναι όταν βρίσκουμε μερικά χαρτοκιβώτια. Γιατί αυτά είναι που χρειαζόμαστε για να επιβιώσουμε.”

Με δάκρυα στα μάτια η ηλικιωμένη γυναίκα καταλήγει:

*Τα ονόματα έχουν αλλάξει για λόγους προστασίας της ιδιωτικότητας και ασφάλειας

Στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο οι συστημικές παραβιάσεις του κράτους δικαίου και του ενωσιακού κεκτημένου για το άσυλο στα ελληνικά σύνορα

Στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο οι συστημικές παραβιάσεις του κράτους δικαίου και του ενωσιακού κεκτημένου για το άσυλο στα ελληνικά σύνορα

Αθήνα, 24 Ιουνίου 2022: Έξι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, μέλη του Μηχανισμού Καταγραφής Άτυπων Περιστατικών Αναγκαστικών Επιστροφών που συστάθηκε υπό την Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΕΔΑ) σε συνέχεια των συστηματικών καταγγελιών επαναπροωθήσεων, αναφέρουν συστημικές παραβιάσεις του κράτους δικαίου και του ενωσιακού κεκτημένου από τις ελληνικές αρχές, με υπόμνημα που κατέθεσαν σήμερα στην Επιτροπή Δημοσίων Ελευθεριών, Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων (LIBE) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Επισημαίνουν, ιδίως, τη συνέχιση της πρακτικής των παράνομων απελάσεων ανθρώπων που ζητούν διεθνή προστασία από την ελληνική επικράτεια, την παραβίαση δικαστικών αποφάσεων και την απαξίωση των ευρωπαϊκών και διεθνών οργάνων, αρμόδιων για την εποπτεία και τη διασφάλιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Το υπόμνημα κατατέθηκε ενόψει της ακρόασης του Υπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου στην Επιτροπή LIBE τη Δευτέρα 27 Ιουνίου. Η εν λόγω Επιτροπή έχει καταβάλει κρίσιμες και συνεχείς προσπάθειες για τον έλεγχο των επαναπροωθήσεων και για τον σεβασμό του κράτους δικαίου, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του ενωσιακού κεκτημένου την τελευταία διετία, μέσω ακροάσεων, επιστολών και τουλάχιστον δώδεκα στοχευμένων γραπτών ερωτήσεων από Ευρωβουλευτές διαφορετικών κομμάτων (ΕΛΚ, Σοσιαλδημοκράτες, Ανανεώστε την Ευρώπη, Πράσινοι, Αριστερά).

Το υπόμνημα υπογράφουν οι οργανώσεις Δίκτυο για τα Δικαιώματα του Παιδιού (ΔΔΠ), Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες (ΕΣΠ), HIAS Ελλάδος, HumanRights360, Σωματείο Υποστήριξης Διεμφυλικών (ΣΥΔ) και Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο (RSA).

Πρόσφυγες στην Ελλάδα βιώνουν τον τρίτο μήνα ανθρωπιστικής κρίσης και πείνας


Πρόσφυγες στην Ελλάδα βιώνουν τον τρίτο μήνα ανθρωπιστικής κρίσης και πείνας

Παρά τις συνεχείς εκκλήσεις ανθρωπιστικών οργανώσεων και τα δεκάδες δημοσιεύματα αναφορικά με το οικονομικό αδιέξοδο το οποίο βιώνουν τους τελευταίους μήνες χιλιάδες πρόσφυγες και αιτούντες άσυλο στην Ελλάδα, το πρόβλημα δεν έχει επιλυθεί. Το Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου δεν εκπλήρωσε μέχρι σήμερα την δέσμευσή του να καταβληθεί το μηνιαίο επίδομα στους αιτούντες άσυλο μέσω τραπεζικών καρτών από πρόγραμμα χρηματοδοτούμενο από την Ε.Ε.  Για τους εκατοντάδες άλλους οι οποίοι δεν δικαιούνται το επίδομα και δεν έχουν άλλους πόρους διαβίωσης έχει διακοπεί η σίτιση στους καταυλισμούς. Τα κενά που αφορούν κυρίως την σίτιση αλλά όχι μόνο, προσπαθούν να καλύψουν ανθρωπιστικές οργανώσεις και αλληλέγγυες ομάδες, καθώς και οι πρόσφυγες με αλληλοβοήθεια μεταξύ τους.

Οι αιτούντες άσυλο δικαιούνται, μέχρι την ολοκλήρωση της εξέτασης του αιτήματός τους, «υλικές συνθήκες υποδοχής» για την αξιοπρεπή διαβίωσή τους, βάσει της ευρωπαϊκής και ελληνικής νομοθεσίας. Ως τέτοιες αναγνωρίζονται η στέγη, η τροφή, ο ρουχισμός, καθώς και το οικονομικό βοήθημα για την κάλυψη των καθημερινών αναγκών. Η οικονομική αυτή βοήθεια παρέχεται στους αιτούντες άσυλο στην Ελλάδα μέσω προγράμματος που χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ωστόσο, λόγω των καθυστερήσεων που έχουν προκύψει μετά την μετάβαση του προγράμματος για στήριξη με χρηματικό επίδομα από την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες στην ελληνική κυβέρνηση την 1η Οκτωβρίου του 2021, υπολογίζεται ότι περί τα 36.000 άτομα δεν έχουν λάβει το βοήθημα έκτοτε. 

Το Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου, μετά από καταγγελίες, διαβεβαίωσε στα μέσα Οκτωβρίου ότι το προβλεπόμενο χρηματικό βοήθημα θα καταβληθεί τέλος του ίδιου μηνός, και εφεξής θα καταβάλλεται απολογιστικά. Σήμερα, δύο μήνες μετά, οι άνθρωποι δεν έχουν λάβει ακόμη το οικονομικό βοήθημα. Το γεγονός ότι οι πρόσφυγες δεν λαμβάνουν αυτό το διάστημα επίδομα έχει επιπτώσεις και στις τοπικές αγορές από τις οποίες προμηθεύονταν αγαθά.

Η Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο (RSA) είναι σε επικοινωνία με δεκάδες ευάλωτους  αιτούντες άσυλο και πρόσφυγες που πλέον αναγκάζονται να ζουν σε κατάσταση ακραίας φτώχειας χωρίς τη δυνατότητα να καλύψουν βασικές βιωτικές τους ανάγκες. Το Δεκέμβριο η οργάνωση χορήγησε κουπόνια σουπερμάρκετ στους ωφελούμενούς της και ευάλωτες οικογένειες που διαμένουν σε διαμερίσματα του ESTIA και αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα υγείας αλλά πλέον και πείνας. Μεταξύ αυτών είναι άτομα που εξαρτώνται από ειδική διατροφή αφού πάσχουν από χρόνια νοσήματα, καθώς και πολλά μικρά παιδιά.  

Αιτούντες άσυλο στους καταυλισμούς καταγγέλλουν την ποιότητα φαγητού

Αιτούντες άσυλο στους καταυλισμούς καταγγέλλουν την ποιότητα φαγητού

Δεν τρώγονται τα γεύματα που μας μοιράζουν. Όμως δεν έχουμε άλλη επιλογή. Είτε το τρώμε είτε δεν τρώμε, πονάει το στομάχι

Εξαιτίας της προσωρινής διακοπής παροχής του επιδόματος που δικαιούνται, οι αιτούντες άσυλο λαμβάνουν πλέον γεύματα μέσα στους καταυλισμούς, τα οποία – σύμφωνα με πληροφορίες που διαθέτουν οι οργανώσεις και αιτούντες άσυλο – είναι συχνά κακής ποιότητας τροφή και όχι πλήρως μαγειρεμένη. Από την παροχή σίτισης στους καταυλισμούς εξαιρούνται, ωστόσο, άτομα που δεν λαμβάνουν υλικές συνθήκες υποδοχής διότι είτε δεν έχουν ακόμα καταγραφεί, είτε έχει απορριφθεί το αίτημα ασύλου τους, ή έχουν λάβει καθεστώς διεθνούς προστασίας. 

Τους τελευταίους μήνες, οι πρόσφυγες έχουν διαμαρτυρηθεί με κινητοποιήσεις τους για την κατάσταση που έχει δημιουργηθεί. Πρόσφυγες στην δομή του Ελαίωνα τονίζουν ότι τα παιδιά τους κλαίνε τη νύχτα από την πείνα και οι μητέρες δεν μπορούν να αγοράσουν βρεφικό γάλα, αντ’ αυτού πολτοποιούν μπισκότα στο νερό. Στη Ριτσώνα, αναφέρουν επιπλέον ότι λόγω της έλλειψης επιδόματος δεν μπορούν να μεταβούν σε νοσοκομεία και δυσκολεύονται να καλύψουν έξοδα για φάρμακα. 

«Δεν τρώγονται τα γεύματα που μας μοιράζουν. Όμως δεν έχουμε άλλη επιλογή. Είτε το τρώμε είτε δεν τρώμε,  πονάει το στομάχι», λέει μία πολύτεκνη μητέρα που έχει και ένα μωρό και διαμένει με την οικογένειά της στη δομή της Μαλακάσας. «Δεν έχουμε ούτε λεφτά για το εισιτήριο του τρένου για να πάμε στην Αθήνα να ψάξουμε για φαγητό στα σκουπίδια από τις λαϊκές αγορές και σε ανθρωπιστικές οργανώσεις. Προσπαθούμε να βοηθήσουμε ο ένας τον άλλον εδώ στον καταυλισμό, να δανειστούμε λεφτά από συγγενείς στο εξωτερικό… αλλά μέχρι πότε; Στην αρχή βγάζαμε μία άκρη με λίγα λεφτά που είχαμε. Τώρα πλέον τα παιδιά μας κάποια βράδια πάνε να κοιμηθούν με άδειο στομάχι και δάκρια στα μάτια. Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να τους πούμε: Δεν πειράζει. Θα περάσει κι αυτό». Ένας πατέρας από τον καταυλισμό του Ελαιώνα με ένα τετράχρονο αγοράκι δηλώνει πως δεν μπορεί να ολοκληρώσει την διαδικασία αίτησης βίζας για οικογενειακή επανένωση με την γυναίκα του στην Γερμανία γιατί του λείπουν τα λεφτά που ζητά η πρεσβεία για την κάλυψη του παράβολου. «Από το κέτερινγκ παίρνουμε μονάχα το νερό. Το φαγητό δεν τρώγεται. Δανείζομαι λεφτά για να ταΐσω το αγόρι μου. Και τώρα δεν μπορώ να ολοκληρώσω ούτε την αίτηση επανένωσης με την μάνα του παιδιού μου».

Χωρίς φαγητό μέσα στα διαμερίσματα ESTIA

Χωρίς φαγητό μέσα στα διαμερίσματα ESTIA

Παράλληλα, στο τέλος Νοεμβρίου υπήρχαν περίπου 14.500 περιπτώσεις πολύ ευάλωτων  που διέμεναν σε διαμερίσματα του προγράμματος ESTIA, που επίσης υλοποιείται πλέον εδώ και ένα χρόνο από το Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου, οι οποίοι δεν μπορούσαν ούτε να επωφεληθούν από τη διανομή φαγητού όπως ισχύει για τους καταυλισμούς. Αιτούντες άσυλο που φιλοξενούνται από το πρόγραμμα ESTIA έχουν ενημερωθεί από υπάλληλους των οργανώσεων που τους φιλοξενούν ότι θα λάβουν το βοήθημα μετά την αλλαγή της χρονιάς. Υπάλληλοι διαφόρων φορέων που υλοποιούν το πρόγραμμα στέγασης, βρίσκονται  πολλές φορές αντιμέτωποι με τις συχνές και απελπισμένες ερωτήσεις των ωφελούμενών τους σχετικά με την επαναλειτουργία χορήγησης του επιδόματος. Σε κάποιες περιπτώσεις μοιράστηκαν από συγκεκριμένους φορείς διευθύνσεις άλλων ανθρωπιστικών οργανώσεων όπου ίσως μπορούν οι άνθρωποι να βρουν φαγητό, ενώ σε άλλες δόθηκαν μία φορά μικρά πακέτα με τρόφιμα. Στις περισσότερες περιπτώσεις, όμως, οι αιτούντες άσυλο σύμφωνα με τις δηλώσεις τους έμειναν αβοήθητοι. 

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση μίας μονογονεϊκής οικογένειας με τρία παιδιά που διαμένει σε διαμέρισμα ESTIA. Η μητέρα έχει πολλαπλά προβλήματα υγείας και δεν έχει τη δυνατότητα να πληρώσει ούτε τα φάρμακα που της έχει συνταγογραφήσει ο ψυχίατρός της. «Ο γιος μου είναι έξι ετών. Ξεκίνησε το νηπιαγωγείο φέτος. Κλαίει όταν θέλω να τον πάω εκεί. Δεν έχουμε χρήματα και έτσι δεν μπορώ να του δώσω φαγητό για το σχολείο. Ούτε μπορώ να αγοράσω τα σχολικά είδη. Και αν δεν τον πάω στο σχολείο, με ρωτάνε γιατί δεν τον πηγαίνω», λέει η γυναίκα. Μία οικογένεια με 6 παιδιά που επίσης ζει σε διαμέρισμα ESTIA περιγράφει ως εξής την κατάσταση στην οποία έχουν περιέλθει: «Η κόρη μας έχει υποστεί σοβαρούς τραυματισμούς σε τροχαίο ατύχημα που της συνέβη στην Ελλάδα. Οι γιατροί μας λένε ότι είναι πολύ αδύναμη τώρα. Δεν έχουμε χρήματα εδώ και δύο μήνες, από τότε που σταμάτησαν να δίνουν το χρηματικό βοήθημα. Δεν έχουμε χρήματα ούτε για φαγητό, ούτε για το σχολείο. Μια κυρία μας δώρισε μερικά τετράδια. Τα παιδιά μας τα μοιράστηκαν. Στο σχολείο χρησιμοποιούν το ίδιο τετράδιο για διαφορετικές τάξεις. Δεν έχουμε πάνες. Τα παιδιά μας δεν έχουν ζεστά ρούχα». 

Σε δεινή θέση αναγνωρισμένοι και απορριφθέντες

Σε δεινή θέση αναγνωρισμένοι και απορριφθέντες

Τρέχω με το αναπηρικό μου καροτσάκι από μία εκκλησία στην άλλη, από μία ανθρωπιστική οργάνωση στην άλλη να μαζέψω φαγητό και πάνες

Παράλληλα, το Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου δηλώνει ότι «όσοι μετανάστες έχουν λάβει τελεσίδικες αρνητικές αποφάσεις, έχουν υποχρέωση αποχώρησης από τη χώρα. Εναλλακτικά δύνανται με απόφαση της Ελληνικής Αστυνομίας να οδηγούνται σε προαναχωρησιακά κέντρα κράτησης». Ανάμεσα σε αυτούς που έχουν απορριφθεί βρίσκονται πολλοί πρόσφυγες από Συρία και Αφγανιστάν των οποίων οι αιτήσεις απορρίφθηκαν με την αιτιολογία ότι η Τουρκία είναι «ασφαλής τρίτη χώρα» για αυτούς. Ωστόσο, η Τουρκία από τον Μάρτιο του 2020 έως σήμερα δεν έχει δεχτεί καμία επανεισδοχή από την Ελλάδα, οπότε αυτοί οι άνθρωποι καταλήγουν σε ένα νομικό κενό χωρίς δικαιώματα και στήριξη. 

Για τους αναγνωρισμένους πρόσφυγες που μένουν ακόμα σε καταυλισμούς, το Υπουργείο παραπέμπει στο δικαίωμα πρόσβασης στο πρόγραμμα ένταξης HELIOS το οποίο παρέχει μεταξύ άλλων στήριξη για ανεξάρτητη στέγαση για 6-12 μήνες από την χορήγηση καθεστώτος, στην δυνατότητα εύρεσης εργασίας και επίσης στα επιδόματα που μπορούν να αιτηθούν για τη στήριξή τους. Για να επωφεληθούν από το πρόγραμμα HELIOS θα πρέπει να ξεπεράσουν σημαντικές  δυσκολίες, ιδίως να μισθώσουν διαμέρισμα με δικούς τους πόρους εφόσον είναι υποχρεωτική η προσκόμιση μισθωτηρίου για να λάβουν επίδομα στέγασης. Οι  αναγνωρισμένοι πρόσφυγες, που δεν έχουν άλλη δυνατότητα από το να παραμείνουν άτυπα μέσα σε καταυλισμούς, προκειμένου να μην μείνουν άστεγοι στο δρόμο, αποτελούν πλέον το μεγαλύτερο ποσοστό των περίπου 3.000 άτυπα διαμενόντων στους καταυλισμούς. 

Μία πενταμελής οικογένεια από το Αφγανιστάν η οποία πήρε άσυλο το 2019 όταν διέμενε στο ΚΥΤ στη Μόρια της Λέσβου, ζούσε εδώ και ενάμιση χρόνο σε σκηνές και αυτοσχέδια καταλύματα μέσα στη δομή του Ελαιώνα. Πρόσφατα μετακόμισαν σε ένα κοντέινερ που είχε εγκαταλειφθεί από τους προηγούμενους χρήστες του: «Τους πρώτους μήνες εδώ στη δομή μας παρείχαν κάποιο φαγητό. Η κάρτα μετρητών μας είχε κοπεί εδώ και καιρό. Είχαμε εγγραφεί στο πρόγραμμα HELIOS όταν ήμασταν ακόμα στην Μόρια άλλα δεν προχώρησε τίποτα. Όταν ξαναζητήσαμε εδώ στον Ελαιώνα να εγγραφούμε πάλι, μας είπαν ότι ήταν πολύ αργά για να μας γράψουν. Ο σύζυγός μου μαζεύει χαρτοκιβώτια για 5-10 ευρώ την ημέρα για να μπορούμε να αγοράσουμε κάποια τρόφιμα. Μερικές φορές πεινάμε αλλά απλά δεν έχουμε τίποτα να φάμε», λέει η μητέρα. 

Όπως έχουν επισημάνει 28 οργανώσεις ήδη από τα μέσα Οκτωβρίου σε κοινό δελτίο τύπου, το 60% των ανθρώπων που ζουν σε καταυλισμούς της ηπειρωτικής χώρας δεν λαμβάνουν φαγητό. Ανάμεσα τους έγκυες γυναίκες, μονογονεϊκές οικογένειες, παιδιά και χρόνια ασθενείς και ασθενείς με ειδικότερες ιατρικές και διατροφικές ανάγκες. Σε ορισμένες περιοχές, δεν παρέχεται καν φαγητό σε όσους τέθηκαν σε καραντίνα λόγω του COVID-19, αναφέρουν οι οργανώσεις.  Mε απάντησή της στις αρχές Δεκεμβρίου σε κοινή επιστολή οργανώσεων, η Ευρωπαία Επίτροπος Εσωτερικών Υποθέσεων, Ίλβα Γίοχανσον, τονίζει μεταξύ άλλων ότι έχει επανειλημμένα θέσει το ζήτημα της διακοπής των υλικών συνθηκών υποδοχής στις Ελληνικές Αρχές. Επισημαίνει επίσης την ανάγκη υλοποίησης βιώσιμων συστημάτων ένταξης, που θα διευκολύνουν τη μετάβαση των αναγνωρισμένων προσφύγων στην αυτόνομη διαβίωση, αλλά και την πρόσβασή τους στις κοινωνικές παροχές επί ίσοις όροις με τους Έλληνες πολίτες.

Περίπου 2.500 αναγνωρισμένοι πρόσφυγες έμεναν σε διαμερίσματα του ESTIA στα τέλη Νοεμβρίου, ωστόσο είναι άγνωστος ο αριθμός αυτών που συνεχίζουν να διαμένουν εκεί ενώ έχουν ενημερωθεί για την λήξη του χρόνου φιλοξενίας τους έναν μήνα μετά την θετική απόφαση στο αίτημα ασύλου τους. Αυτοί οι άνθρωποι σε πολλές περιπτώσεις βιώνουν την πείνα ήδη για μεγαλύτερα διαστήματα, εφόσον τους έχει διακοπεί το επίδομα νωρίτερα με το που έλαβαν την θετική απόφαση ασύλου. «Ήμασταν για μήνες άστεγοι ενώ ήμουν έγκυος επειδή δεν κατάφερνα να υποβάλω αίτημα ασύλου μέσω Skype,» λέει μία ανάπηρη μητέρα βρέφους ενός έτους. «Μόλις πήραμε άσυλο ξανακόπηκε το επίδομά μας και άρχισαν να μας πιέζουν να φύγουμε από το διαμέρισμα που μόνο λίγους μήνες πριν μας είχε δοθεί. Φοβόμαστε πολύ γιατί από την μία δεν έχουμε πού αλλού να βρούμε στέγη, από την άλλη έχουμε δει φίλους να λαμβάνουν εξώδικα και να απειλούνται πλέον με δικαστήρια. Η κατάστασή μας για άλλη μία φορά στην Ελλάδα είναι τραγική. Πάλι δεν έχουμε λεφτά να φάμε, που να βρούμε τα λεφτά να νοικιάσουμε σπίτι για το HELIOS. Τρέχω με το αναπηρικό μου καροτσάκι από μία εκκλησία στην άλλη, από μία ανθρωπιστική οργάνωση  στην άλλη να μαζέψω φαγητό και πάνες».

Τις τελευταίες εβδομάδες, πρωτοβουλίες αλληλεγγύης απευθύνουν εκκλήσεις σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης για τη συλλογή ειδών πρώτης ανάγκης. Ωστόσο τα είδη που συγκεντρώνονται δεν μπορούν να καλύψουν τις ανάγκες που έχουν δημιουργηθεί. 

Ενόψει των ανωτέρω, η Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο (RSA) ζητά την άμεση συνέχιση της χορήγησης του χρηματικού βοηθήματος στους αιτούντες άσυλο για τη συμμόρφωση της Πολιτείας με την υποχρέωση παροχής υλικών συνθηκών υποδοχής. 

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ
ΚΡΑΤΗΣΗ

ΜΙΑ ΜΑΥΡΗ ΤΡΥΠΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ

Υπό το υποκριτικό και ανεκτικό βλέμμα της Ε.Ε., η Ελλάδα εντείνει την πολιτική διοικητικής κράτησης. Ειδικότερα, στην Κω και όσο λειτουργούσε το Προαναχωρησιακό Κέντρο Κράτησης Αλλοδαπών (ΠΡΟ.ΚΕ.Κ.Α.) στον Έβρο, εφαρμόζεται γενικευμένη και συστηματική κράτηση για τους νεοεισερχομένους αιτούντες άσυλο με κάποιες εξαιρέσεις, ενώ ακόμα και ευάλωτα άτομα παραμένουν υπό κράτηση για παρατεταμένα διαστήματα. Παράλληλα, στην ενδοχώρα συνεχίζεται η πρακτική της διοικητικής κράτησης ατόμων χωρίς έγγραφα με σκοπό την απομάκρυνση τους, συμπεριλαμβανομένων και ατόμων που στην πλειοψηφία τους επιθυμούν να αιτηθούν διεθνή προστασία χωρίς, ωστόσο, να είχαν προηγουμένως πρόσβαση στην υποβολή αιτήματος. Ο δε αριθμός των διοικητικά κρατουμένων αναμένεται να αυξηθεί κατόπιν της πρόσφατης Κοινής Υπουργικής Απόφασης (ΚΥΑ) που χαρακτηρίζει την Τουρκία ως ασφαλή τρίτη χώρα για την συντριπτική πλειοψηφία των αιτούντων άσυλο.

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ
ΚΡΑΤΗΣΗ

Μια μαυρη τρυπα δικαιωματων

Υπό το υποκριτικό και ανεκτικό βλέμμα της Ε.Ε., η Ελλάδα εντείνει την πολιτική διοικητικής κράτησης. Ειδικότερα, στην Κω και όσο λειτουργούσε το Προαναχωρησιακό Κέντρο Κράτησης Αλλοδαπών (ΠΡΟ.ΚΕ.Κ.Α.) στον Έβρο, εφαρμόζεται γενικευμένη και συστηματική κράτηση για τους νεοεισερχομένους αιτούντες άσυλο με κάποιες εξαιρέσεις, ενώ ακόμα και ευάλωτα άτομα παραμένουν υπό κράτηση για παρατεταμένα διαστήματα. Παράλληλα, στην ενδοχώρα συνεχίζεται η πρακτική της διοικητικής κράτησης ατόμων χωρίς έγγραφα με σκοπό την απομάκρυνση τους, συμπεριλαμβανομένων και ατόμων που στην πλειοψηφία τους επιθυμούν να αιτηθούν διεθνή προστασία χωρίς, ωστόσο, να είχαν προηγουμένως πρόσβαση στην υποβολή αιτήματος. Ο δε αριθμός των διοικητικά κρατουμένων αναμένεται να αυξηθεί κατόπιν της πρόσφατης Κοινής Υπουργικής Απόφασης (ΚΥΑ) που χαρακτηρίζει την Τουρκία ως ασφαλή τρίτη χώρα για την συντριπτική πλειοψηφία των αιτούντων άσυλο.

Σε όλη την επικράτεια παραμένουν σε κράτηση παράτυποι μετανάστες και αιτούντες άσυλο επί μήνες υπό παντελώς ακατάλληλες συνθήκες εν μέσω πανδημίας και παρά το γεγονός ότι οι ελληνικές αρχές έχουν δεχτεί επανειλημμένα συστάσεις από εθνικούς και διεθνείς φορείς για τη διασφάλιση αξιοπρεπών συνθηκών κράτησης και της πρόσβασης σε ιατρικές και άλλες υποστηρικτικές υπηρεσίες[1].

Σε δελτίο τύπου που εξέδωσε στις 14 Ιουνίου 2021 ο Συνήγορος του Πολίτη επισημαίνει την ακαταλληλότητα των χώρων διοικητικής κράτησης, αναφέροντας μεταξύ άλλων υπερπληθυσμό κρατουμένων σε σχέση με τη χωρική επάρκεια, ιδίως των αστυνομικών κρατητηρίων, απουσία ή ελλείψεις σε ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό, ψυχολόγους, κοινωνικούς λειτουργούς, απουσία υπηρεσιών διερμηνείας , ελλείψεις σε είδη υγιεινής και κλινοσκεπάσματα/ρουχισμό, πλήρης αδυναμία ή περιορισμένη δυνατότητα προαυλισμού.

Σε δηλώσεις τους στην Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο (RSA), κρατούμενοι* σε ΠΡΟ.ΚΕ.Κ.Α. περιγράφουν απαράδεκτες καταστάσεις.

Ο θάνατος[2] δύο κρατουμένων σε διάστημα λίγων ημερών πριν από τρεις μήνες, είχε προκαλέσει μία σειρά από αντιδράσεις, χωρίς ωστόσο να λαμβάνουν χώρα αλλαγές και βελτιώσεις ούτε όσον αφορά τις συνθήκες, ούτε όσον αφορά την πολιτική της πολύμηνης διοικητικής κράτησης[3]. Ήδη από τα μέσα Ιανουαρίου η RSA είχε επισημάνει τις κατάφωρες ελλείψεις στην περίθαλψη των κρατουμένων και την πρόληψη υγειονομικών κινδύνων εντός των ΠΡΟ.ΚΕ.Κ.Α., όπως επίσης και τις άκρως ανησυχητικές ελλείψεις στη διασφάλιση της επικοινωνίας των κρατουμένων με το υγειονομικό προσωπικό λόγω έλλειψης προσήκουσας διερμηνείας.

Στις 24 Μαρτίου πεθαίνει ο 44 χρονος Μακί Ντιαμπατέ από την Γουινέα, ο οποίος κρατούνταν στο ΠΡΟ.ΚΕ.Κ.Α της Κω από τον Ιανουάριο. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, η ιατροδικαστική εξέταση έδειξε ως αιτία θανάτου τον αποφρακτικό ειλεό, ενώ σύμφωνα με καταγγελίες επί τρεις ημέρες ούρλιαζε από τους πόνους και είχε ζητήσει επανειλημμένα να τον μεταφέρουν σε γιατρό. «Αυτόν τον άνθρωπο τον βλέπαμε κάθε μέρα που παρακαλούσε τις αρχές να τον πάνε σε γιατρό και του λέγανε ότι δεν έχουν αυτοκίνητο, ότι δεν έχουν γιατρό, μέχρι που πέθανε», τονίζει στην RSA ο Αmin, ένας αιτών άσυλο που κρατείται 18 μήνες στο ίδιο ΠΡΟ.ΚΕ.Κ.Α.

Στην Κω εφαρμόζεται από τα τέλη του 2019 η συστηματική διοικητική κράτηση στο ΠΡΟ.ΚΕ.Κ.Α. όλων των νεοεισερχομένων, παρά το γεγονός ότι η κράτηση επιτρέπεται μόνο κατ’ εξαίρεση, κατόπιν εξατομικευμένης εξέτασης της κάθε υπόθεσης και αυστηρής τήρησης των όρων της νομιμότητας και μόνο αφού έχουν εξαντληθεί όλα τα εναλλακτικά μέτρα.[4] Μόνη εξαίρεση στην πρακτική της αυτόματης κράτησης στην Κω αποτελούν οι ασυνόδευτοι ανήλικοι και άτομα με εμφανή ευαλωτότητα. Παρ’ όλα αυτά εξαιτίας της μη υπαγωγής όλων των αφιχθέντων σε διαδικασίες υποδοχής και ταυτοποίησης, όπως όσων φθάνουν εκεί από τα γειτονικά νησιά (πχ. Σύμη, Καστελόριζο), ασυνόδευτοι ανήλικοι έχουν υποβληθεί σε μικτή πολύμηνη κράτηση μέχρι τον εντοπισμό και την αναγνώριση τους ως ανηλίκων.

Λίγα εικοσιτετράωρα αργότερα μετά το θάνατο του πρόσφυγα από τη Γουινέα στην Κω, στις 27 Μαρτίου στο ΠΡΟ.ΚΕ.ΚΑ. Κορίνθου, ο 24χρονος Ιμπραήμ Εργκούν βρέθηκε από συγκρατούμενους του κρεμασμένος στις τουαλέτες. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, ο νεαρός Κούρδος με καταγωγή από την Τουρκία βρισκόταν σε διοικητική κράτηση για 16 μήνες. Λίγο πριν βάλει τέλος στη ζωή του, του είχε ανακοινωθεί ότι η κράτηση του θα παραταθεί εκ νέου.

Διοικητική κράτηση έως και 36 μήνες

Με τις αλλαγές στο Νόμο τον Νοέμβριο του 2019 υπάρχει πλέον η δυνατότητα παράτασης της διοικητικής κράτησης έως και 36 μήνες, καθώς, στο 18μηνο όριο κράτησης του Ν 4636/2019 δεν προσμετράται η προαναχωρησιακή κράτηση του Ν 3907/2011, η οποία επίσης μπορεί να φτάσει επίσης τους 18 μήνες. Με δεδομένη την έλλειψη προοπτικής απομάκρυνσης προς την Τουρκία λόγω της αναστολής των επανεισδοχών βάσει της Κοινής Δήλωσης ΕΕ-Τουρκίας για αόριστο χρονικό διάστημα από τον Μάρτιο του 2020, αποτελεί κρίσιμο ερώτημα το κατά πόσο είναι σύννομες οι συνεχείς παρατάσεις της κράτησης ειδικότερα και εν μέσω πανδημίας.

Κατά τη διάρκεια της κράτησης οι κρατούμενοι αντιμετωπίζουν εκτός από τις κρίσιμες ελλείψεις πρόσβασης σε ιατρικές και ψυχοκοινωνικές υπηρεσίες, έλλειψη νομικής συνδρομής και διερμηνείας, αυθαιρεσία και αστυνομική βία. Μετά την αυτοκτονία του Κούρδου πρόσφυγα στην Κόρινθο αντί να υιοθετηθούν- όπως ήταν αναμενόμενο- μέτρα που θα μετρίαζε την ψυχολογική πίεση της κράτησης, ο προαυλισμός περιορίστηκε ακόμα περισσότερο. Ο Hussein, κρατούμενος στο ΠΡΟ.ΚΕ.Κ.Α. της Κορίνθου, αναφέρει ότι πριν το τραγικό συμβάν τους άφηναν δύο φορές την ημέρα να προαυλίζονται, μετά ο προαυλισμός περιορίστηκε σε μία μόνο φορά.

Ο Amin από το ΠΡΟ.ΚΕ.Κ.Α. της Κω τονίζει: «Υπάρχει μια αυλή 100 μέτρα στο σύνολο. Το να περιφέρεσαι 18 μήνες εδώ είναι βασανιστικό. Είναι μία φυλακή με ψηλά τείχη, ψηλά συρματοπλέγματα και πολλή αστυνομία». Οι κρατούμενοι επιπλέον καταγγέλλουν προβλήματα όπως την κακή ποιότητα του φαγητού/τις μικρές μερίδες, την έλλειψη ζεστού νερού και θέρμανσης, κακές συνθήκες υγιεινής και άλλες ελλείψεις που επιβαρύνουν την κατάσταση εγκλεισμού τους. [5]

ΧΩΡΊΣ ΔΙΕΡΜΗΝΕΊΑ ΚΑΙ ΔΙΑΣΦΆΛΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΌΣΒΑΣΗΣ ΣΕ ΝΟΜΙΚΉ ΣΥΝΔΡΟΜΉ ΚΑΙ ΕΚΠΡΟΣΏΠΗΣΗ

Όσον αφορά την αποτελεσματική πρόσβαση των κρατουμένων σε ένδικα βοηθήματα κατά των αποφάσεων κράτησης και απέλασης η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες επισημαίνει την έλλειψη επαρκούς παροχής πληροφοριών στους κρατούμενους σε γλώσσα που κατανοούν σχετικά με την κράτησή τους, την έλλειψη υπηρεσιών διερμηνείας στις εγκαταστάσεις κράτησης, καθώς και το γεγονός ότι δεν έχει ακόμη θεσπιστεί κανένα σύστημα νομικής συνδρομής από τις ελληνικές αρχές, για την παροχή δωρεάν νομικής συνδρομής και εκπροσώπησης στους κρατούμενους, σύμφωνα με το αρ. 9, παρ. 6 της Οδηγίας για την υποδοχή.[6]

«Εάν θέλεις [νομική] βοήθεια πρέπει να βρεις έναν ιδιώτη δικηγόρο. Οι περισσότεροι άνθρωποι πλήρωσαν πολλά χρήματα σε ιδιώτες δικηγόρους, αλλά δεν τους βοήθησαν ποτέ. Μου συνέβη και εμένα», επισημαίνει o Sohaib ένας αιτών άσυλο, ο οποίος κρατείται πάνω από τέσσερις μήνες στο ΠΡΟ.ΚΕ.Κ.Α. στο Παρανέστι της Δράμας μετά από μία προσπάθεια να εγκαταλείψει την Ελλάδα με προορισμό άλλη ευρωπαϊκή χώρα.

«Κάθε λίγο μας βάζουν να υπογράψουμε έγγραφα που είναι γραμμένα στην ελληνική γλώσσα και αν δεν τα υπογράψουμε μας χτυπάνε», λέει ο Amin από το ΠΡΟ.ΚΕ.Κ.Α. της Κω.

Διαμαρτυρίες και αστυνομική βία

Σε δηλώσεις τους στην RSA, κρατούμενοι αναφέρουν ότι δεν έχουν επαρκή ενημέρωση για το διάστημα κράτησης και τους λόγους για τους οποίους κρατούνται και καταγγέλλουν αστυνομική βία στις περιπτώσεις που διαμαρτύρονται.[7]

«Κανείς δεν ξέρει πόσο καιρό πρέπει να μείνει εδώ. Πρέπει να περιμένουμε και να περιμένουμε. Μερικοί άνθρωποι τρελαίνονται επειδή δεν ξέρουν πότε θα είναι ελεύθεροι και δεν έχουν κάτι να κάνουν εδώ. Κάποιοι άλλοι διαμαρτύρονται. Κάνουν απεργίες πείνας ή αυτοτραυματίζονται. Χθες ένας άνδρας αυτοπυρπολήθηκε και έπεσε από ένα κτίριο. Μόλις έπεσε, η αστυνομία πήγε και τον χτύπησε άσχημα. Όταν διαμαρτύρεσαι, σε χτυπούν ή σε πάνε στο νοσοκομείο όπου σου κάνουν μία ένεση και στη συνέχεια κοιμάσαι για μια εβδομάδα. Πολλοί κρατούμενοι παίρνουν ηρεμιστικά εδώ(…). Η αστυνομία συνήθως μας αγνοεί. Οι αστυνομικοί γίνονται κυρίως τότε επιθετικοί όταν διαμαρτυρόμαστε (… ). Αν ρωτήσω γιατί είμαι εδώ, πόσο καιρό θα μείνω, τότε απαντούν πάντα, 18 μήνες», λέει ο Sohaib από το ΠΡΟ.ΚΕ.Κ.Α. στο Παρανέστι.

Παρόμοιες καταστάσεις περιγράφουν και άλλοι κρατούμενοι. «Είχαμε μέχρι στιγμής [τους 18 μήνες που βρίσκομαι εδώ] τρεις απόπειρες αυτοκτονίας, όπου εμείς οι κρατούμενοι τους προλάβαμε την τελευταία στιγμή. Η αστυνομία δεν προβληματίστηκε καθόλου (…) Στα κινητά μας δεν έχουμε κάμερα. Με το που φτάνουμε μας τις σπάνε για να μην μιλάμε με οργανώσεις», τονίζει ο Amin από το ΠΡΟ.ΚΕ.Κ.Α. της Κω.

Ανεπαρκής παροχή υπηρεσιών υγείας
εν μέσω πανδημίας

Στις δηλώσεις τους στην RSA κρατούμενοι τονίζουν την δύσκολη πρόσβαση σε ιατρικές υπηρεσίες και τις σημαντικές ελλείψεις σε μέσα προστασίας κατά του COVID-19[8].

«Γιατρός υπάρχει αλλά για να πας πρέπει να κάνεις ολόκληρη φασαρία, να χαρακωθείς για να σε πάνε σε γιατρό ή κοινωνική λειτουργό. Δεν έχουμε μάσκες, δεν φοράμε, ούτε τεστ κάνουμε», λέει ο Hussein, ο οποίος κρατείται εδώ και έξι μήνες στο ΠΡΟ.ΚΕ.Κ.Α. στην Κόρινθο.

«Δεν υπάρχει γιατρός στο κέντρο κράτησης, αλλά το νοσοκομείο είναι πολύ κοντά. Εάν κάποιος αρρωστήσει πρέπει να ενημερώσουμε την αστυνομία ότι χρειαζόμαστε ιατρική βοήθεια. Δεν έχουμε μάσκες για την καθημερινή ζωή, μόνο αν πρέπει να πάμε στο νοσοκομείο. Οι περισσότεροι αστυνομικοί συνήθως δεν φορούν μάσκες. Μόνο όταν επισκέπτονται το κέντρο κράτησης [ανώτεροι] αξιωματούχοι. Δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα για να προστατευθούμε από τον κορωνοϊό. Οι αστυνομικοί είναι οι μόνοι που μπαίνουν και βγαίνουν. Θα μπορούσαν να μεταφέρουν τον ιό σε εμάς. Δεν μπορούμε να το κολλήσουμε από αλλού. Αλλά κανείς δεν νοιάζεται. Είμαστε ξεχασμένοι εδώ», επισημαίνει ο Sohaib από το ΠΡΟ.ΚΕ.Κ.Α. στο Παρανέστι.

O Αmin από το ΠΡΟ.ΚΕ.Κ.Α. της Κω αναφέρει: «Έχουμε έναν γιατρό που ότι και να γίνει σου δίνει χάπια για τον πονοκέφαλο. (…) Έχουμε ασθένειες που οφείλονται σε ελλείψεις υγιεινής, όπως ψώρα. Υπάρχει ένας ψυχίατρος και μπορείς να κλείσεις ραντεβού κάθε 8 ημέρες και όταν πας εκεί σου λέει το μόνο που μπορώ να σου δώσω είναι υπνωτικό χάπι (…) Δεν μας δίνουν απολύτως τίποτα για να προφυλαχτούμε από τον κoρωνοϊο και δεν προσέχουν το πώς συγκεντρωνόμαστε [να μην υπάρχει συνωστισμός]».

Παράλληλα με την δημιουργία των λεγόμενων Κλειστών Ελεγχόμενων Δομών (ΚΕΔ) στα νησιά του Αιγαίου, η κυβέρνηση προχωρά στην αναβάθμιση του ΠΡΟ.ΚΕ.Κ.Α. στο Φυλάκιο Έβρου, το οποίο βρίσκεται εκτός λειτουργίας από τον περασμένο Σεπτέμβριο, ενώ σύντομα αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία το νέο Κέντρο Υποδοχής και Ταυτοποίησης (ΚΥΤ) και το ΠΡΟ.ΚΕ.Κ.Α στη Σάμο. Η KYA που δημοσιεύθηκε πρόσφατα και η οποία χαρακτηρίζει «ασφαλή τρίτη χώρα» την Τουρκία για αιτούντες άσυλο με καταγωγή από τη Συρία, το Αφγανιστάν, το Πακιστάν, το Μπανγκλαντές και τη Σομαλία, αναμένεται να εντείνει το μέτρο της παρατεταμένης και αδιάκριτης κράτησης και να δυσχεράνει περαιτέρω τις συνθήκες, καθώς χιλιάδες πρόσφυγες και μετανάστες θα βρεθούν σε ένα νομικό κενό.[9]

Η πολύμηνη κράτηση μετά την απόρριψη των αιτημάτων σε συνδυασμό με τις προτεινόμενες αλλαγές στις διαδικασιες απελάσεων και επιστροφών που τέθηκαν σε δημόσια διαβούλευση και αναμένεται να ψηφισθούν σύντομα επιδιώκεται να αποτελέσουν μέτρα αποθάρρυνσης των αιτούντων άσυλο στην Ελλάδα.

Η Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο (RSA) καλεί τις ελληνικές αρχές:

  • Να τερματίσουν άμεσα τη γενικευμένη και συστηματική εφαρμογή του μέτρου της διοικητικής κράτησης εις βάρος των προσφύγων και μεταναστών.
  • Να εκπληρώσουν την υποχρέωση τους για εξατομικευμένη αξιολόγηση της αναγκαιότητας της εφαρμογής του επαχθούς μέτρου της κράτησης για κάθε διοικητικά κρατούμενο λαμβάνοντας ειδικά υπόψη τους τις συνθήκες κράτησης και υπό το φως της πανδημίας.
  • Να προβούν σε άμεσες ενέργειες για την βελτίωση των συνθηκών κράτησης σε συμμόρφωση με τις συστάσεις εθνικών και διεθνών φορέων.
  • Να καλυφθούν άμεσα οι ελλείψεις στην περίθαλψη των κρατουμένων και την πρόληψη υγειονομικών κινδύνων.
  • Να διασφαλίσουν την επικοινωνία των κρατουμένων με κατάλληλο και επαρκές υγειονομικό προσωπικό καθώς και την πρόσβαση τους σε νομική συνδρομή.

*Τα ονόματα και οι εθνικότητες των ερωτηθέντων δεν αναγράφονται για λόγους προστασίας. Οι συνεντεύξεις πραγματοποιήθηκαν τηλεφωνικά το διάστημα 7-26 Μαΐου 2021.

Σημειώσεις

    1. Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση AIDA (Asylum Information Database) λειτουργούν έξι ΠΡΟ.ΚΕ.Κ.Α. με τις εξής χωρητικότητες : Κόρινθο 960 άτομα, Αμυγδαλέζα 922 άτομα, Παρανέστι Δράμα 500 άτομα, Κως 474 άτομα, Ταύρος (Πέτρου Ράλλη) 270 άτομα, Ξάνθη 200 άτομα. Κατά τη διάρκεια του 2020 επιβλήθηκε κράτηση συνολικά σε 14.993 άτομα εκ των οποίων 10.130 ήταν αιτούντες άσυλο. 
    2. Σε απάντηση το Υπουργείου Προστασίας του Πολίτη τον Μάιο στα πλαίσια του Κοινοβουλευτικού Ελέγχου, αναφέρεται μεταξύ άλλων ότι έχουν για το θάνατο στο ΠΡΟ.ΚΕ.Κ.Α. Κορίνθου έχει διαταχθεί η διενέργεια Ένορκης Διοικητικής Εξέτασης (ΕΔΕ). Για τον θάνατο στο ΠΡΟ.ΚΕ.Κ.Α. Κω διατάχθηκε η διενέργεια Προκαταρκτικής Διοικητικής Εξέτασης. 
    3. Σύμφωνα με δημοσίευμα, το οποίο αναφέρει ως πηγή την Ελληνική Αστυνομία το διάστημα 2012 έως και 2020 έχουν καταγραφεί οκτώ θάνατοι σε κέντρα κράτησης. 
    4. Σύμφωνα με την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες, ευάλωτοι αιτούντες άσυλο, συμπεριλαμβανομένων ανθρώπων με ιατρικά προβλήματα, ενδέχεται να παραμείνουν σε μακροχρόνια κράτηση στην Κω κατά την εξέταση της αίτησής τους για άσυλο. Μέχρι και τον Απρίλιο μάλιστα κρατούνταν ακόμα και νεοεισερχόμενες οικογένειες σε αυτό το ΠΡΟ.ΚΕ.Κ.Α, αλλά αυτή η πρακτική τερματίστηκε μετά από παρέμβαση της Ύπατης Αρμοστείας. (Γραπτή απάντηση, 27 Μαΐου 2021). Τον Μάρτιο η RSA δημοσίευσε τις ιστορίες δύο ευάλωτων γυναικών που κρατούνταν στο ΠΡΟ.ΚΕ.Κ.Α της Κω, η μία εκ των οποίων ήταν ανήλικη: https://rsaegean.org/en/stories-of-refugees-eu-turkey-deal-five-years-of-shame/ 
    5. Η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες αναφέρει ότι οι συνθήκες κράτησης διαφέρουν μεταξύ των ΠΡΟ.ΚΕ.Κ.Α. Καίτοι η παροχή ιατρικών και ψυχοκοινωνικών υπηρεσιών στα ΠΡΟ.ΚΕ.Κ.Α. από την Ανώνυμη Εταιρεία Μονάδων Υγείας (Α.Ε.Μ.Υ. A.E) έχει βελτιωθεί σταδιακά τα τελευταία χρόνια, παραμένουν σημαντικά κενά σε μερικά κέντρα. Μολονότι έχουν πραγματοποιηθεί εργασίες ανακαίνισης σε ορισμένα ΠΡΟ.ΚΕ.Κ.Α. (οι πιο πρόσφατες στο Φυλάκιο και τον Ταύρο), οι υλικές συνθήκες κράτησης παραμένουν δύσκολες σε ορισμένα ΠΡΟ.ΚΕ.Κ.Α., λόγω της έλλειψης συντήρησης υποδομών, της ανεπαρκούς παροχή ειδών υγιεινής και ειδών πρώτης ανάγκης όπως ρούχα και παπούτσια, καθαρά στρώματα και κουβέρτες και υπηρεσίες καθαρισμού, της περιορισμένης παροχής ειδών ανάγκης και της περιορισμένης πρόσβασης σε ψυχαγωγικές δραστηριότητες. Οι συνθήκες κράτησης είναι ιδιαίτερα άσχημες (π.χ. χωρίς πρόσβαση σε υπαίθριο, φυσικό φως, κακές συνθήκες υγιεινής) στα περισσότερα αστυνομικά / λιμενικά και στα μεθοριακά τμήματα, όπου η κράτηση υπερβαίνει το όριο 24 ωρών που ορίζει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την πρόληψη των βασανιστηρίων και της απάνθρωπης ή ταπεινωτικής μεταχείρισης ή τιμωρίας (CPT) ως ανώτερο χρονικό όριο κράτησης σε αυτόν τον τύπο εγκαταστάσεων: Πληροφόρηση από την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, 27 Μαΐου 2021). 
    6. Πληροφόρηση από την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, 27 Μαΐου 2021. Βλ. επίσης αρ. 46, παρ. 7 Ν 4636/2019. 
    7. Στα τέλη Ιανουαρίου, ομάδα κρατουμένων προχώρησε σε απεργία πείνας καταγγέλλοντας επίθεση και ομαδικό βασανισμό από αστυνομικούς. Σε ρεπορτάζ διεθνούς ΜΜΕ, αναφέρεται ότι αιτούντες άσυλο στην Θεσσαλονίκη κρύβονται για να αποφύγουν τον αστυνομικό έλεγχο γιατί παρά το γεγονός ότι διαθέτουν έγγραφα καταλήγουν σε πολύμηνη διοικητική κράτηση ή επαναπροωθούνται παράνομα στην Τουρκία, ενώ γίνεται αναφορά για συστηματική χρήση βίας εκ μέρους της αστυνομίας μέσα στο ΠΡΟ.ΚΕ.Κ.Α του Παρανεστίου. 
    8. Σε απάντηση της Διεύθυνσης Διαχείρισης Μετανάστευσης του Υπουργείου Προστασίας του Πολίτη τον περασμένο Δεκέμβριο στα πλαίσια του Κοινοβουλευτικού Ελέγχου, αναφέρεται μεταξύ άλλων η οριοθέτηση χώρων για την αντιμετώπιση ύποπτων κρουσμάτων COVID-19 και νεοεισερχόμενων κρατουμένων, χορήγηση υγειονομικού υλικού στο εν λόγω προσωπικό -με παράλληλη εξασφάλιση αποθέματος για τους κρατούμενους-, και αυστηρή τήρηση των κανόνων υγιεινής και καθαριότητας. 
    9. Σύμφωνα με δημοσίευμα, ήδη αναβλήθηκαν τα προγραμματισμένα ραντεβού για συνέντευξη ασύλου σε δομές της Αττικής, μέχρι να διευκρινιστεί το τοπίο και να δοθούν οδηγίες για την εφαρμογή της ΚΥΑ. 

Η Δήλωση – «Συμφωνία» των αρχηγών κρατών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) και της Τουρκίας σηματοδότησε και πλέον, πέντε χρόνια μετά την υπογραφή της, συμβολίζει μια θεσμική εκτροπή, στόχος της οποίας ήταν και παραμένει ο άνευ όρων και εκτός ορίων αποκλεισμός των προσφύγων από την πρόσβαση σε έδαφος ΕΕ, ο αποκλεισμός τους, δηλαδή, από την δικαιούμενη και προβλεπόμενη προστασία.

Η θεσμική αυτή εκτροπή υποβιβάζει την, κατά τα άλλα, θεμελιώδη για τον ευρωπαϊκό πολιτισμό, αξία του ανθρώπου, της οποίας η προάσπιση ποδοπατήθηκε έναντι των πολιτικών αποτροπής εισόδου σε έδαφος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ανθρώπων που κινδυνεύουν και ζητούν την προστασία της. Προϋποθέτει, δε, και συνεπάγεται την εγκατάσταση ενός καθεστώτος εξαίρεσης από τη νομιμότητα το οποίο θέτει σε κίνδυνο χιλιάδες πρόσφυγες, εξωθεί τις τοπικές κοινωνίες σε επικίνδυνο φανατισμό και ξενοφοβικές αντιδράσεις, παραβιάζει βασικά δικαιώματα του ανθρώπου και υπονομεύει θεμελιώδεις αρχές δικαίου και δημοκρατίας.

Η θεσμική αυτή εκτροπή πρέπει να λάβει άμεσα τέλος.

Υπενθυμίζουμε ότι:

Κεντρικό «ποιοτικό» χαρακτηριστικό της «Συμφωνίας ΕΕ-Τουρκίας» είναι μια επαίσχυντη και επικίνδυνη παραχάραξη της ιστορικής πραγματικότητας: καθώς, λοιπόν, δεν νοείται ούτε εξαίρεση ούτε αναστολή της υποχρέωσης των κρατών της ΕΕ για την τήρηση των διεθνών και ενωσιακών δεσμεύσεων που υπαγορεύουν τη μη επαναπροώθηση, επιχειρείται, κυνικά και υποκριτικά, η καταστρατήγησή της, με την έμμεση, πλην σαφή αναγνώριση της Τουρκίας ως χώρας ασφαλούς για τους πρόσφυγες, ενώ:

  • Η Τουρκία δεν δεσμεύεται καν πλήρως από τη Σύμβαση του 1951 και το Πρωτόκολλο του 1967 για τους Πρόσφυγες, καθώς, έχει μεν επικυρώσει τη Σύμβαση αλλά διατηρεί τον γεωγραφικό περιορισμό για τους μη Ευρωπαίους αιτούντες άσυλο. Συνεπώς, στην Τουρκία οι μη Ευρωπαίοι πρόσφυγες – εν προκειμένω οι Σύροι που ορίζονται προκλητικά στη «Συμφωνία ΕΕ-Τουρκίας» ως «επιστρεφόμενοι», δεν εμπίπτουν στο καθεστώς διεθνούς προστασίας σύμφωνα με τη Σύμβαση της Γενεύης για τους Πρόσφυγες, αλλά σε ένα ιδιότυπο καθεστώς προσωρινής προστασίας, το οποίο δεν αποτυπώνει διεθνή δέσμευση.
  • Οι επίσημες καταγραφές αλλά και η πάγια και πολυπληθής νομολογία Διεθνών Δικαστηρίων και Οργάνων αποδεικνύουν τις, συστηματικές και επί πολλά έτη, κατάφωρες παραβιάσεις των δικαιωμάτων του ανθρώπου και του κράτους δικαίου στην Τουρκία: βασανιστήρια και απάνθρωπη και εξευτελιστική μεταχείριση, απουσία ανεξάρτητης και αμερόληπτης δικαστικής κρίσης, πολιτική αυθαιρεσία, ατιμωρησία, στερήσεις ελευθεριών, απαγωγές κ.α. Παρά ταύτα, η ΕΕ επιμένει να προσλαμβάνει την Τουρκία ως «ασφαλή τρίτη χώρα», ακόμη και όταν, μετά την απόπειρα πραξικοπήματος στην Τουρκία τον Ιούλιο του 2016, καταλύθηκαν επισήμως και τα στοιχειώδη δημοκρατικά δικαιώματα στο εσωτερικό της.
  • Η παρουσίαση της «Συμφωνίας ΕΕ-Τουρκίας» ως «επιτυχίας» είναι επονείδιστη, δεδομένων των βλαβερών συνεπειών της για δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους στα νησιά.
  • Η, δε, διατήρηση, πάση θυσία, της «Συμφωνίας» με την Τουρκία ευθύνεται για τη σιωπή της Ευρώπης απέναντι σε κατάφωρες παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων από το καθεστώς Ερντογάν.
  • Η «Συμφωνία ΕΕ-Τουρκίας» συνομολογήθηκε με όρους παζαριού και απαξίας του ανθρώπου, αποκορύφωμα των οποίων αποτελεί η πρόβλεψη περί ανταλλαγής ανθρώπων (!), καθώς «για κάθε επιστροφή Σύρου στην Τουρκία από τα ελληνικά νησιά, ένας άλλος Σύρος θα επανεγκαθίσταται από την Τουρκία στην ΕΕ».[1]

Η «Συμφωνία ΕΕ-Τουρκίας» αποτέλεσε το επιστέγασμα μιας σειράς μέτρων αποτροπής, με κομβικότερο το κλείσιμο, τον Μάρτιο του 2016, του «βαλκανικού διαδρόμου», που ακολούθησε την είσοδο μεγάλου αριθμού προσφύγων – από τα μέσα του 2015 – στις χώρες της κεντρικής και βόρειας Ευρώπης. Η «Συμφωνία ΕΕ-Τουρκίας» προβλήθηκε ως «συμβιβασμός» έναντι των ακραίων πολιτικών αποτροπής των χωρών του Βίσεγκραντ, μολονότι στην πραγματικότητα ενσωμάτωσε την ξενοφοβική και ρατσιστική ρητορεία τους και συνετέλεσε σε μια διολίσθηση αρχών. Ταυτόχρονα, αγνόησε την, σε ένα πολύ μεγάλο βαθμό, ικανοποιητική διαχείριση της έκτακτης αυτής κατάστασης, στις περισσότερες χώρες της ΕΕ και την θετική ανταπόκριση των κοινωνιών τους απέναντι στο προφανές δικαίωμα του ανθρώπου να ζητήσει και να λάβει προστασία. Γιατί, παρά, λοιπόν, τις τεχνητές απαγορεύσεις, τους κινδύνους και την κακουχία, αυτό το δικαίωμα στην προστασία, αξίωσαν, στην πραγματικότητα, και κατέκτησαν de facto το 2015 οι πρόσφυγες, ως de lege – εκ του νόμου δικαιούνται. Έτσι, η «Συμφωνία ΕΕ-Τουρκίας», πέραν όλων των άλλων προβληματικών πλευρών της, λειτούργησε αντιθετικά στο ρεύμα αλληλεγγύης και αποδοχής του πρόσφυγα, καθιστώντας τον στην ουσία ανεπιθύμητο, persona non grata, στην Ευρώπη και υπεύθυνο για τη διασάλευση της δημόσιας τάξης, της οποίας την αποκατάσταση επικαλείται η Συμφωνία μαζί με την υποκριτική έγνοιά της για τον ανθρώπινο πόνο. Στην πραγματικότητα, η συμφωνία ΕΕ-Τουρκίας εργαλειοποίησε τον φόβο ενισχύοντας τον ρατσισμό και την ξενοφοβία.

Πέντε χρόνια μετά την συνομολόγησή της, η «Συμφωνία ΕΕ-Τουρκίας» καρκινοβατεί ως προς πολλά από τα ουσιώδη σημεία της, την υλοποίηση, μεταξύ άλλων, μεγάλου αριθμού επιστροφών από την Ελλάδα στην Τουρκία. Λειτουργεί, ωστόσο, ως προς τη λογική της, ήτοι την επαναπροώθηση, την πάση θυσία επιστροφή ή επανεισδοχή και την μεταχείριση του αιτούντος άσυλο, του πρόσφυγα, ως υπό επιστροφή αλλοδαπού, με επιπλέον εκπτώσεις ακόμα και στις εγγυήσεις για την επιστροφή του. Παράλληλα, μέσα στο ίδιο πολιτικό πλαίσιο, αυξάνονται, ιδίως την τελευταίο διάστημα, οι καταγγελίες σχετικά με παράνομες επαναπροωθήσεις, οι οποίες «συνίστανται σε παράνομες επιστροφές χωρίς σεβασμό στις επίσημες διαδικασίες, με τη μη καταχώριση των συλληφθέντων, την άρνηση πρόσβασης σε διαδικασίες ασύλου και την αυθαίρετη απαγωγή, κράτηση και ομαδική απέλαση όσων επιχειρούν να εισέλθουν στη χώρα… αλλά και ενίοτε εντοπίζονται σε ελέγχους στην ενδοχώρα, αλλά και οι καταγγελίες για πρακτικές αποτροπής στη θάλασσα, ακόμη και για αυθαίρετες επαναπροωθήσεις προσώπων, τα οποία είχαν αποβιβασθεί στις Ελληνικές ακτές».[2]

Η «Συμφωνία ΕΕ-Τουρκίας» υπονομεύει, περαιτέρω, στην Ελλάδα, την πολιτική ασύλου, η οποία υποτάσσεται στην πολιτική επιστροφών, με ολέθριες συνέπειες για τη ζωή χιλιάδων προσφύγων και για το κράτος δικαίου. Παράλληλα, η «Συμφωνία» επιδρά «τοξικά» στις τοπικές κοινωνίες των νησιών, στις οποίες ενισχύονται, οι ξενοφοβικές και ρατσιστικές αντιδράσεις λόγω της πιεστικής και αδιέξοδης συνθήκης:

  • Ο παράλογος εγκλωβισμός μεγάλου αριθμού αιτούντων άσυλο στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου σε συνθήκες που δεν συνάδουν με τα διεθνή και ενωσιακά πρότυπα, δημιουργεί συγκρουσιακές και επικίνδυνες καταστάσεις, οι οποίες επεκτάθηκαν και λόγω της πανδημίας του COVID-19 τον τελευταίο χρόνο. Η προβληματική κατάσταση που βίωναν χιλιάδες πρόσφυγες στη Μόρια Λέσβου, η οποία έγινε εφιαλτική με τις πυρκαγιές και την καταστροφή του Κέντρου Υποδοχής και Ταυτοποίησης (ΚΥΤ) της Μόριας, οι απαράδεκτες συνθήκες διαμονής χιλιάδων προσφύγων στον εντελώς ακατάλληλο νέο καταυλισμό του Καρά Τεπέ,[3] είναι ενδεικτικές της τραγικής συνθήκης παραμονής προσφύγων στα νησιά. Επιπλέον, εκτός από την έλλειψη αξιοπρεπούς στέγασης, τα άλλα δικαιώματά τους ως αιτούντων άσυλο, όπως η πρόσβαση σε κατάλληλη ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, στην εργασία, στην εκπαίδευση των ανηλίκων,[4] καταπατούνται επίσης βάναυσα και συστηματικά και καθιστούν ανεδαφική την όποια προοπτική ένταξής τους.
  • Η θεσμοθέτηση «ταχύρρυθμων» διαδικασιών ασύλου, που καταστρατηγούν μια δίκαιη και αποτελεσματική διαδικασία εξέτασης αιτημάτων ασύλου, ιδίως με την εφαρμογή της έννοιας της «ασφαλούς τρίτης χώρας», υπονομεύει την ήδη, προβληματική διαδικασία και αναιρούν βασικές αρχές του κράτους δικαίου στοχεύοντας τον εξοστρακισμό των προσφύγων από την προστασία και την υπαγωγή τους σε διαδικασία απέλασης. Η, δήθεν, κατ’ εξαίρεση διαδικασία των συνόρων, εφαρμόζεται τα τελευταία πέντε χρόνια στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου ως κανόνας αποκλεισμού από την προστασία, ανεξαρτήτως συνθηκών και αριθμού αφίξεων, παραβιάζοντας βασικές εγγυήσεις της διαδικασίας.[5] Η κατάργηση, δε, κατά τη τελευταία διετία 2019-2020,[6] σημαντικών εγγυήσεων και συγκεκριμένα η νομοθέτηση του μη ανασταλτικού χαρακτήρα της προσφυγής των αιτούντων άσυλο αλλά και ο περιορισμός της εξαίρεσης των ευαλώτων από τη διαδικασία συνόρων, η εισαγωγή ασφυκτικών προθεσμιών, η διεύρυνση της κράτησης, αφήνουν, πλέον, εντελώς έκθετους σε άμεσο κίνδυνο και εξαθλίωση, ακόμα και ιδιαίτερα ευάλωτους πρόσφυγες – θύματα βίας και βασανιστηρίων, ασυνόδευτους ανήλικους κ.α.[7] Το πεδίο διαγράφεται ακόμη πιο ζοφερό, καθώς, σύμφωνα με κυβερνητικές ανακοινώσεις, φαίνεται ότι πυλώνας της κυβερνητικής πολιτικής υποδοχής και ασύλου, είναι η δημιουργία νέων «Κλειστών Κέντρων» στα νησιά αντί των Δομών Υποδοχής.[8]

Επειδή, όλες οι χώρες της ΕΕ υπόκεινται στις δεσμεύσεις σεβασμού της αρχής της μη επαναπροώθησης και των αρχών του κράτους δικαίου που υπαγορεύουν η Σύμβαση της Γενεύης του 1951 και το Πρωτόκολλο της Νέας Υόρκης του 1967, η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ), το Διεθνές Σύμφωνο για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα (ΔΣΑΠΔ), η Διεθνής Σύμβαση κατά των Βασανιστηρίων (CAT), η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, ο Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ.

Επειδή, οι αρχές της μη επαναπροώθησης και του κράτους δικαίου κατάφωρα παραβιάζονται από τη «Συμφωνία ΕΕ-Τουρκίας» και τα επακόλουθα ή/και παρακολουθήματά της.

Επειδή, πρωτίστως, για τους λόγους αυτούς, η Τουρκία δεν είναι ούτε «ασφαλής χώρα καταγωγής» ούτε «ασφαλής τρίτη χώρα».

Επειδή, οι αναγγελίες των Οργάνων της ΕΕ περί «επικαιροποίησης», ή/και «βελτίωσης» ή/και σύναψης νέας «Συμφωνίας ΕΕ-Τουρκίας», δημιουργούν ακόμα μεγαλύτερη ανησυχία και τρόμο στους πρόσφυγες που βρίσκονται σε κίνδυνο. Είναι, δε, εξόχως αντιφατική και επικίνδυνη η δρομολόγηση αυτών των διαδικασιών, με έναν συνομιλητή, όπως ο Ερντογάν, ο οποίος εργαλειοποιεί συστηματικά το προσφυγικό, με όποιο κόστος για τις ανθρώπινες ζωές, όπως έχει επισημανθεί συστηματικά από τις ελληνικές αρχές.[9] Στο πλαίσιο αυτό, βιώσαμε τον περασμένο χρόνο, ένα σοβαρό αρνητικό προηγούμενο για την ευρωπαϊκή σύγχρονη ιστορία, τη διττή εργαλειοποίηση των προσφύγων που αντιμετωπίστηκαν ως «εχθρικός στρατός» από την Ελλάδα και την ΕΕ και μάλιστα με πλήρη στρατιωτικά μέσα[10] και με πρωτοφανή και εντελώς παράνομη «αναστολή», στην ουσία, της Σύμβασης της Γενεύης.[11]

Επειδή, δεν μπορεί να συνεχιστεί αυτή η διολίσθηση και η παραβίαση βασικών συστατικών αρχών του ευρωπαϊκού πολιτισμού.

 

  1. Επιβάλλεται η κατάργηση της «Συμφωνίας ΕΕ-Τουρκίας» και η δρομολόγηση ριζικά διαφορετικών πολιτικών από την απλοποιημένη και αδιέξοδη επιλογή της αποτροπής και στρατιωτικοποίησης των εξωτερικών συνόρων. Πολιτικές ρεαλιστικές και σύννομες, οι οποίες μπορούν να δώσουν μια ουσιαστική απάντηση στο προσφυγικό ζήτημα με γνώμονα τον σεβασμό στην ανθρώπινη ζωή, στην ελευθερία, την αξιοπρέπεια και την αλληλεγγύη μεταξύ κοινωνιών και κρατών της ΕΕ αλλά και γειτόνων χωρών.
  2. Ο σεβασμός της αρχής της μη επαναπροώθησης στη στεριά ή στη θάλασσα συνιστά αδιαπραγμάτευτη υποχρέωση. Να σταματήσουν οι παράνομες πρακτικές επαναπροωθήσεων τόσο στον Έβρο, όσο και στα θαλάσσια σύνορα της Ελλάδας που θέτουν σε κίνδυνο ανθρώπινες ζωές. Η διάσωση ανθρώπων και η παροχή προστασίας συνιστούν ύψιστη υποχρέωση του ανθρώπου.
  3. Η διασφάλιση ασφαλών διόδων είναι εφικτή: η δρομολόγηση ενός μόνιμου και ευρείας κλίμακας μηχανισμού επανεγκατάστασης προσφύγων στην ΕΕ – χωρίς απαράδεκτους όρους και συναρτήσεις – από τρίτες χώρες που δέχονται πιέσεις, λόγω παρουσίας μεγάλων προσφυγικών πληθυσμών, θα αποτελέσει μια λύση ρεαλιστική και με σεβασμό στον άνθρωπο. Η ΕΕ των 500 και πλέον εκατομμυρίων μπορεί και οφείλει να υποδεχθεί πρόσφυγες, των οποίων, μάλιστα, την προστασία αξιώνει από τρίτες χώρες, που μόνες τους συχνά, αναλαμβάνουν πολλαπλάσιους πρόσφυγες από το σύνολο των χωρών ΕΕ.[12]
  4. Επιβάλλεται η δημιουργία και διατήρηση ενός μόνιμου μηχανισμού μετεγκατάστασης ευρείας κλίμακας εντός των κρατών μέλών της ΕΕ, μέσω μίας συμμαχίας πρόθυμων κρατών και εκατοντάδων πόλεων και περιφερειών ανά την Ευρώπη, για την υποδοχή των προσφύγων από την Ελλάδα. Οι ανάγκες των προσφύγων πρέπει να αποτελούν πρωταρχικό στόχο του μηχανισμού.
  5. Η κατάσταση στα κατ’ ευφημισμόν «Κέντρα Υποδοχής»-hotspots στα νησιά απειλεί ανθρώπινες ζωές. Προκειμένου να αποφευχθεί η πλήρης κατάρρευση των δικαιωμάτων του ανθρώπου, κυρίως αυτού της υγείας, επιβάλλεται η άμεση άρση του γεωγραφικού περιορισμού, η μετάβαση των αιτούντων άσυλο σε κατάλληλες συνθήκες στην ενδοχώρα και η δρομολόγηση διαδικασιών για την μετεγκατάσταση των πιο ευάλωτων εξ αυτών, προκειμένου να δοθεί χρόνος για να ενισχυθεί το σύστημα υποδοχής στην Ελλάδα.
  6. Επιβάλλεται η ριζική αλλαγή πολιτικής υποδοχής και ασύλου στην Ελλάδα και η διασφάλιση βασικών αρχών διεθνούς προστασίας και κράτους δικαίου οι οποίες παραβιάζονται συστηματικά στην Ελλάδα, με ολέθριες συνέπειες σε ανθρώπινες ζωές.
  7. Τέλος, επιβάλλεται η επανεξέταση, η εκ βάθρων αναθεώρηση και ριζική αλλαγή των προτεινόμενων ρυθμίσεων του «Νέου Συμφώνου Μετανάστευσης και Ασύλου» και της συνακόλουθης δέσμης νομοθετικών προτάσεων, οι οποίες αποτελούν παλιές «συνταγές» με επικίνδυνα υλικά, κωδικοποιώντας παρεκκλίσεις από τη νομιμότητα και υπονομεύοντας σοβαρά το κράτος δικαίου και τα δικαιώματα των προσφύγων, στην κατεύθυνση της διασφάλισης της λειτουργικότητας των διαδικασιών, της ισορροπίας και αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ αλλά και έναντι άλλων χωρών, κυρίως όμως, τη μεταχείριση των προσφύγων και μεταναστών με όρους ισονομίας και κράτους δικαίου, οι οποίοι σοβαρά παραβιάζονται.

Δείτε όλο το αφιέρωμα

«Συμφωνία» ΕΕ-Τουρκίας: 5 Χρόνια Ντροπής

Σημειώσεις

 

 

  • Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, Δήλωση ΕΕ-Τουρκίας, 18 Μαρτίου 2016, διαθέσιμο στο: https://bit.ly/3rrz6CB.
  • RSA κ.α., «Κοινή δήλωση 6 οργανώσεων σχετικά με τις πρακτικές των παράνομων επαναπροωθήσεων στην Ελλάδα», 15 Φεβρουαρίου 2021, διαθέσιμο στο: https://bit.ly/3v7B3X2. Οράτε και Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων, «Council of Europe’s anti-torture Committee calls on Greece to reform its immigration detention system and stop pushbacks», 19 Νοεμβρίου 2020, διαθέσιμο στο: https://bit.ly/3kZr95d.
  • RSA, «Μόρια 2: Στο έλεος του χειμώνα οι εγκλωβισμένοι πρόσφυγες», 1 Δεκεμβρίου 2020, διαθέσιμο στο: https://bit.ly/3boPCxB. Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες (ΕΣΠ) κ.α., «Σταματήστε να παίζετε με τις ζωές ανθρώπων: επείγει η διασφάλιση της υγείας φιλοξενουμένων και εργαζομένων στο ΚΥΤ της Λέσβου», 26 Ιανουαρίου 2021, διαθέσιμο στο: https://bit.ly/3c4Cdda.
  • Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες, «The majority of children refugees on the Greek islands do not go to school», 29 Αυγούστου 2019, διαθέσιμο στο: https://bit.ly/3bc9sdm.
  • RSA, «Σοβαρές ενστάσεις των νομικών οργανώσεων σχετικά με την έλλειψη δωρεάν νομικής συνδρομής στους/στις αιτούντες/ούσες άσυλο στη Λέσβο», 13 Ιανουαρίου 2021, διαθέσιμο στο: https://bit.ly/3tcHnLt.
  • ΕΣΠ κ.α., «15 Οργανώσεις για το προσφυγικό καλούν την κυβέρνηση σε μη ψήφιση πριν υπάρξει ουσιαστική διαβούλευση πάνω στο νομοσχέδιο για το άσυλο», 31 Οκτωβρίου 2019, διαθέσιμο στο: https://bit.ly/38ld7G2, RSA, Παρατηρήσεις επί του «Σχεδίου Νόμου Περί Διεθνούς Προστασίας», 21 Οκτωβρίου 2019, διαθέσιμο στο: https://bit.ly/30oV65q, Παρατηρήσεις επί του Σχεδίου Νόμου «Βελτίωση Μεταναστευτικής Νομοθεσίας», 23 Απριλίου 2020, διαθέσιμο στο: https://bit.ly/3v42j8R.
  • RSA, PRO ASYL και Γιατροί Χωρίς Σύνορα, «Κατάφωρες παραβιάσεις των ειδικών διαδικαστικών εγγυήσεων για τους εγκλωβισμένους στα νησιά αιτούντες διεθνούς προστασίας», 15 Φεβρουαρίου 2021, διαθέσιμο στο: https://bit.ly/3eknA8A.
  • Euronews, «Ν. Μηταράκης: Το πλάνο για τα κλειστά κέντρα στα νησιά», 10 Ιουλίου 2020, διαθέσιμο στο: https://bit.ly/3qrt03S.
  • Σύμφωνα με δήλωση του Αναπλ. Υπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου, τον Μάρτιο του 2020 «ένα μη δημοκρατικό καθεστώς προανήγγειλε την εργαλειοποίηση, την εκμετάλλευση της ελπίδας απελπισμένων ανθρώπων για να επιτευχθούν γεωστρατηγικοί και γεωπολιτικοί στόχοι»: Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, LIBE Committee meeting, 6 Ιουλίου 2020, διαθέσιμο στο: https://bit.ly/3qrtKpG.
  • RSA κ.α., «Προστατέψτε τη νομιμότητα και την ανθρωπιά!», Ανοιχτή Επιστολή 66 Οργανώσεων, 6 Μαρτίου 2020, διαθέσιμο στο: https://bit.ly/38kL3lY.
  • RSA, Στέρηση δικαιωμάτων κατά την αναστολή της διαδικασίας ασύλου, Απρίλιος 2020, διαθέσιμο στο: https://bit.ly/3ewHk9d.
  • «Δεν μπορούμε να απαντάμε στις προσφυγικές κρίσεις κλείνοντας πόρτες και χτίζοντας φράχτες. Ο κόσμος πρέπει να επιδείξει αλληλεγγύη και να μοιραστεί αυτήν την ευθύνη.» Filippo Grandi, Ύπατος Αρμοστής των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες, 30 Μαρτίου 2016, διαθέσιμο στο: https://bit.ly/3qt7Q5B. Στατιστικά: Πρόσφυγες από Συρία: 3.655.067 στην Τουρκία, 865.531 στον Λίβανο, 663.507 στην Ιορδανία, 243.121 στο Ιράκ: Syria Regional Refugee Response, διαθέσιμο στο: https://data2.unhcr.org/en/situations/syria, «Πάνω από 5,6 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν εγκαταλείψει τη Συρία από το 2011, αναζητώντας ασφάλεια στον Λίβανο, την Τουρκία, την Ιορδανία και πέραν αυτής… Εκατομμύρια Σύριοι έχουν δραπετεύσει πέρα ​​από τα σύνορα, διαφεύγοντας από τις βόμβες και τις σφαίρες που κατέστρεψαν τα σπίτια τους. Η Τουρκία φιλοξενεί τον μεγαλύτερο αριθμό εγγεγραμμένων Σύρων προσφύγων – σήμερα 3,6 εκατομμύρια… Στο Λίβανο, η ζωή είναι ένας καθημερινός αγώνας για περισσότερους από ένα εκατομμύριο Σύριους πρόσφυγες, οι οποίοι έχουν ελάχιστους ή καθόλου οικονομικούς πόρους. Περίπου το 70% ζει κάτω από το όριο της φτώχειας…»

 

 

                                                                           C:\Users\Minos\Desktop\logo_57e6b437f29bb81c7004684f94d6b4d0_1x.png

Στο παρόν χρονοδιάγραμμα παρατίθεται μία ενδεικτική συλλογή των κυριότερων αναφορών επαναπροωθήσεων και άλλων παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στα ελληνοτουρκικά θαλάσσια σύνορα από τον Μάρτιο του 2020, μετά την απόφαση της Ελλάδας να αναστείλει για διάστημα ενός μηνός τη διαδικασία ασύλου, ανταποκρινόμενη σε δηλώσεις της Άγκυρας ότι δεν θα εμπόδιζε τη διέλευση των προσφύγων από τα σύνορά της. Στις 2 Μαρτίου, οι Ένοπλες Δυνάμεις ξεκίνησαν στρατιωτικές ασκήσεις με πραγματικά πυρά κατά μήκος του Αιγαίου, από τη Σαμοθράκη έως το Καστελλόριζο.

Οι ημερομηνίες του χρονοδιαγράμματος αναφέρονται στην ημερομηνία δημοσίευσης των σχετικών αναφορών, παραθέτοντας ξεχωριστά την ημερομηνία των υποτιθέμενων περιστατικών, όπου αυτή είναι διαθέσιμη.

Το χρονοδιάγραμμα αποσκοπεί αποκλειστικά στην αναπαραγωγή υλικού που διατίθεται στο δημόσιο τομέα από μέσα ενημέρωσης και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και δεν αποτελεί αξιολόγηση εκ μέρους της Υποστήριξης Προσφύγων στο Αιγαίο των εν αυτώ ισχυρισμών.

Ένα χρονοδιάγραμμα των επίσημων αντιδράσεων και τοποθετήσεων από τις ελληνικές αρχές, τα θεσμικά όργανα και τις υπηρεσίες της ΕΕ και τους εσωτερικούς και διεθνείς φορείς εποπτείας των ανθρώπινων δικαιωμάτων είναι διαθέσιμο εδώ:

  • 4 Μαρτίου 2020


    Alarm Phone: Διάφορα περιστατικά παράνομων επαναπροωθήσεων καταγράφηκαν σε διαφορετικά σημεία κατά τις πρώτες τρεις ημέρες του Μαρτίου. Σε ένα περιστατικό την 1η Μαρτίου, μία βάρκα με 49 άτομα φέρεται να δέχθηκε επίθεση δύο φορές από ταχύπλοο με επιβαίνοντες που φορούσαν μαύρες μάσκες κοντά στη Λέσβο. Ο κινητήρας καταστράφηκε στην πρώτη επίθεση και οι άνθρωποι έπρεπε να φτάσουν προς τη Λέσβο κωπηλατώντας με τα χέρια τους. Η Alarm Phoneενημερώθηκε ότι το πλοίο βρισκόταν στο λιμάνι της Θέρμης έως τις 14:30, όπου ντόπιοι επιτέθηκαν λεκτικά στους πρόσφυγες και παρεμπόδισαν την επιβίβασή τους. Το Λιμενικό Σώμα – Ελληνική Ακτοφυλακή (ΛΣ-ΕΛΑΚΤ) τελικά ρυμούλκησε το σκάφος σε διαφορετική τοποθεσία. Σε άλλο συμβάν, η Alarm Phone ειδοποιήθηκε πριν τα μεσάνυχτα από βάρκα που μετέφερε 45 άτομα με κατεύθυνση τη Χίο. Ο κινητήρας του σκάφους κατασχέθηκε και σύμφωνα με πληροφορίες η βάρκα επαναπρωοθήθηκε στα τουρκικά ύδατα από το ΛΣ-ΕΛΑΚΤ, πριν ρυμουλκηθεί με σχοινί από την Τουρκική Ακτοφυλακή.

     

    ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

  • 6 Μαρτίου 2020


    Politico: Το ΛΣ-ΕΛΑΚΤ έδωσε εντολές σε ένα δανέζικο περιπολικό σκάφος που συμμετείχε στην Επιχείρηση Frontex Poseidonνα επαναπροωθήσει ανθρώπους στα τουρκικά ύδατα. Ο αξιωματικός της δανέζικης μονάδας δήλωσε στα μέσα ενημέρωσης ότι «το πλήρωμα είχε διασώσει 33 μετανάστες που κατευθύνθηκαν προς την Ελλάδα με μία βάρκα από καουτσούκ, όταν έλαβαν εντολή από τον ασύρματο από τα κεντρικά της Επιχείρησης Poseidon να βάλουν τους μετανάστες στη βάρκα και να τη ρυμουλκήσουν εκτός ελληνικών υδάτων». Το πλήρωμα αρνήθηκε να εκτελέσει την διαταγή, πιστεύοντας ότι θα έθετε σε κίνδυνο τη ζωή των ανθρώπων, και τους μετέφερε στην Κω.

  • 1 Απριλίου 2020


    Aegaio: Αυτόπτες μάρτυρες είδαν μια βάρκα να φτάνει στην περιοχή του Γαλάζιου στη Σάμο. Οι φωτογραφίες δείχνουν μία εγκαταλελειμμένη φουσκωτή βάρκα στην παραλία, ενδεικνύοντας την άφιξη προσφύγων στο νησί. Ωστόσο, τοπικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν ότι δεν δόθηκαν επίσημες πληροφορίες από τις ελληνικές αρχές.

  • 7 Απριλίου 2020


    Εφημερίδα των Συντακτών: Στοιχεία διαφόρων περιστατικών συλλογικών απελάσεων, συμπεριλαμβανομένου ενός συμβάντος καταγεγραμμένου από το aegaio.blogspot.com την 1η Απριλίου στην παραλία Μουρτιά στη Σάμο και ένα δεύτερο περιστατικό στη Χίο στα τέλη Μαρτίου. Σύμφωνα με μαρτυρία που δόθηκε στην εφημερίδα, μία βάρκα με 40 πρόσφυγες έφτασε στην περιοχή των Καρδάμυλων στη Χίο στις 23 Μαρτίου. Το περιστατικό καταγράφηκε από τον τοπικό τύπο και, σύμφωνα με το άρθρο, επιβεβαιώθηκε από το ΛΣ-ΕΛΑΚΤ. Στη συνέχεια, το ΛΣ-ΕΛΑΚΤ αρνήθηκε την εν λόγω άφιξη. Η Εφημερίδα των Συντακτών αναφέρεται επίσης στη μαρτυρία ενός πρόσφυγα που ζει στο hotspot στη ΒΙΑΛ, ο αδελφός του οποίου βρισκόταν στη βάρκα και τον είχε ενημερώσει για την άφιξή του, στέλνοντάς του φωτογραφίες, πριν καταλήξει σε φυλακή στην Τουρκία. Το άρθρο αναφέρεται, επίσης, σε διάφορα περιστατικά μεταξύ 23 Μαρτίου και 4 Απριλίου, όπου η Τουρκική Ακτοφυλακή βρήκε και διέσωσε πρόσφυγες από διασωστικές σχεδίες.

  • 30 Απριλίου 2020


    Εφημερίδα των Συντακτών: Κάτοικοι του χωριού Δρακαίοι στη Σάμο ανέφεραν ότι είδαν μια ομάδα 40 προσφύγων να εμφανίζονται στην πλατεία του χωριού στις 28 Απριλίου. Περίπολος του ΛΣ-ΕΛΑΚΤ και της αστυνομίας κατευθύνθηκαν στην περιοχή των Δρακαίων. Ένας δημοσιογράφος ανέφερε ότι μια γυναίκα που περπατούσε με τον σύντροφό της αργότερα εκείνο το βράδυ είδε σκάφος του ΛΣ-ΕΛΑΚΤ να ρυμουλκεί μια διασωστική σχεδία στην περιοχή. Ένα βίντεο που ελήφθη από την Εφημερίδα των Συντακτών δείχνει μία βάρκα γεμάτη πρόσφυγες να φτάνουν σε απομακρυσμένη ακτή εκείνη την ημέρα, η οποία αντιστοιχεί πλήρως στην περιοχή που περιγράφουν οι κάτοικοι. Το TVXS έχει επίσης αναφέρει το περιστατικό.

  • 4 Μαΐου 2020


    Αστραπάρης: Αυτόπτες μάρτυρες περιέγραψαν την άφιξη στις 30 Απριλίου μίας βάρκας που μετέφερε περίπου 15 πρόσφυγες στην παραλία της Μονολιάς στη Χίο. Οι πρόσφυγες εθεάθησαν να φτάνουν και να περπατούν στην περιοχή. Οι αυτόπτες μάρτυρες δήλωσαν στον Αστράπαρη ότι είδαν το σκάφος υπ’αριθμ. 518 του ΛΣ-ΕΛΑΚΤ Χίου στην περιοχή και ένα όχημα με δύο λιμενικούς στην ξηρά. Μέλος του πληρώματος έφτασε στην ακτή με το βοηθητικό φουσκωτό του σκάφους, έδεσε το φουσκωτό σκάφος στην άκρη του σωσίβιου σκάφους και το ρυμούλκησε σε άγνωστη κατεύθυνση.

  • 14 Μαΐου 2020


    Alarm Phone: Από τις αρχές Μαρτίου, η οργάνωση «έχει δεχτεί 28 κλήσεις έκτακτης ανάγκης από το Αιγαίο – στις περισσότερες εξ αυτών, η ανάγκη προκλήθηκε από επιθέσεις σε βάρκες που πραγματοποιήθηκαν στα ελληνικά ύδατα. Σε 18 από αυτές τις περιπτώσεις, οι επιζώντες ανέφεραν επαναπροώθηση στην οποία ενεπλάκησαν σκάφη του ΛΣ-ΕΛΑΚΤ και επίθεση από  μασκοφόρους». Σε ένα περιστατικό στις 10 Μαΐου, σκάφος του ΛΣ-ΕΛΑΚΤ φέρεται να επιτέθηκε σε υπερπλήρεις λέμβους που μετέφεραν 24 άτομα στα τουρκικά νερά και να κατέσχεσε τα καύσιμα τους. Σύμφωνα με μαρτυρίες, στην βάρκα έμπαινε νερό, ωστόσο τα σκάφη που εμφανίζονταν από την ελληνική πλευρά δεν έδρασαν. Δύο ώρες αργότερα, οι άνθρωποι διασώθηκαν από την Τουρκική Ακτοφυλακή.

  • 20 Μαΐου 2020


    RSA & PRO ASYL: Οι αυξανόμενες καταγγελίες που έλαβε η RSA από το 2020 αναφέρονται σε τακτικές που περιλαμβάνουν: ελιγμούς σκαφών του ΛΣ-ΕΛΑΚΤ με μεγάλη ταχύτητα κοντά σε βάρκες προσφύγων, κατάσχεση καυσίμου ή/και καταστροφή μηχανών, στόχευση με όπλα στα άτομα που βρίσκονται πάνω στις βάρκες, ρυμούλκηση των σκαφών προς την Τουρκία, εγκατάλειψη των ανθρώπων σε ακυβέρνητες λέμβους οι οποίες είναι συχνά μη αξιόπλοες και υπερπλήρεις θέτοντας σε κίνδυνο τη ζωή τους. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι αναφορές περιγράφουν την ακόλουθη τακτική: εμβολισμός της βάρκας των προσφύγων αλλά και πυροβολισμοί κοντά στις προσφυγικές βάρκες ή στον αέρα.

  • 22 Μαΐου 2020


    Just Security: Σε ένα περιστατικό που αφορούσε μια ομάδα προσφύγων που έφτασαν στο νησί της Σύμης στις 22 Μαρτίου, η ομάδα των προσφύγων τοποθετήθηκε στις 23 Μαρτίου σε διασωστική σχεδία και εγκαταλείφθηκε στη θάλασσα.

  • 2 Ιουνίου 2020


    Η Alarm Phone  ειδοποιήθηκε από άτομα που βρίσκονταν σε κίνδυνο σε δύο βάρκες.  Η τελευταία τοποθεσία GPS που έλαβε έδειξε ότι βρίσκονταν στα ελληνικά χωρικά ύδατα κοντά στη Λέσβο. Σύμφωνα με την Τουρκική Ακτοφυλακή, το ΛΣ-ΕΛΑΚΤ είχε επαναπροωθήσει τις βάρκες στα τουρκικά ύδατα.

  • 4 Ιουνίου 2020


    Η Alarm Phone ενημερώθηκε για τρεις βάρκες που βρίσκονταν σε κίνδυνο κοντά στη Λέσβο, δύο από τις οποίες επαναπροωθήθηκαν στην Τουρκία από το ΛΣ-ΕΛΑΚΤ. Στο τρίτο περιστατικό, οι πρόσφυγες δήλωσαν ότι «η Ελληνική Ακτοφυλακή χρησιμοποιούσε περιπολικά σκάφη για να επαναπροωθήσει τη βάρκα από τα ελληνικά ύδατα δημιουργώντας μεγάλα κύματα και ότι  βρίσκονταν στο νερό για πάνω από μια ημέρα. Η Alarm Phone ενημερώθηκε ότι οι ταξιδιώτες αργότερα διασώθηκαν από ένα γερμανικό πλοίο του Frontex και μεταφέρθηκαν στη Μυτιλήνη». Τα τρία περιστατικά αφορούσαν συνολικά 105 άτομα.

  • 6 Ιουνίου 2020


    Εφημερίδα των Συντακτών: Βίντεο δείχνει πρόσφυγες σε μία βάρκα να αιτούνται διάσωση και να αναφέρουν ξυλοδαρμούς από την αστυνομία. Η βάρκα φέρεται να έμεινε σε κίνδυνο για δέκα ώρες προτού διασωθεί από την Τουρκική Ακτοφυλακή.

  • 13 Ιουνίου 2020


    Alarm Phone: 32 πρόσφυγες, συμπεριλαμβανομένων τριών εγκύων γυναικών και μικρών παιδιών, έμειναν προσαραγμένοι σε βάρκα χωρίς κινητήρα στα ανοικτά της Λέσβου για πάνω από 15 ώρες, χωρίς διάσωση από την Ελληνική ή Τουρκική Ακτοφυλακή. Μία από τις έγκυες γυναίκες φερόταν να είναι σε επισφαλή κατάσταση. Η βάρκα τελικά ρυμουλκήθηκε στο λιμάνι της Πέτρας στη Λέσβο. Οι Der Spiegel και ARD ανέφεραν ότι, περί τις 19:00 την ίδια ημέρα, το ΛΣ-ΕΛΑΚΤ έκανε κύκλους γύρω από το σκάφος χωρίς να προβαίνει σε διάσωση.

  • 13 Ιουλίου 2020


    Legal Centre Lesvos: Έκθεση για τις συλλογικές απελάσεις στο Αιγαίο βασίζεται σε «πληροφορίες που κοινοποιήθηκαν στο Legal Centre Lesvos από 30 επιζώντες και μαρτυρίες από 7 άτομα που ήρθαν σε άμεση επαφή με επιζώντες ή ήταν μάρτυρες συλλογικής απέλασης. Οι εν λόγω μαρτυρίες, σχετιζόμενες με οκτώ ξεχωριστές συλλογικές απελάσεις, συλλέχθηκαν απευθείας από το Legal Centre Lesvos μεταξύ Μαρτίου και Ιουνίου 2020».

  • 16 Ιουλίου 2020


    Human Rights Watch: «Έξι αιτούντες άσυλο … περιέγραψαν τρία περιστατικά τον Μάρτιο και τον Απρίλιο, όπου το προσωπικό του ΛΣ-ΕΛΑΚΤ, η Ελληνική Αστυνομία και ένοπλοι μασκοφόροι με σκούρα ρούχα συντόνισαν και πραγματοποίησαν επαναπροωθήσεις με συνοπτικές διαδικασίες στην Τουρκία από τη Ρόδο, τη Σάμο και τη Σύμη

  • 5 Αυγούστου 2020


    Εφημερίδα των Συντακτών: 60 πρόσφυγες έφτασαν σε παραλία της Ρόδου στις 24 Ιουλίου, μετά από εμπλοκή της βάρκας τους με την Τουρκική Ακτοφυλακή. Οι 60 πρόσφυγες δεν φαίνεται να καταγράφηκαν από τις ελληνικές αρχές. Όλοι τους, μαζί με άλλους εξήντα, σύμφωνα με πληροφορίες, εξαφανίστηκαν από την δομή καραντίνας στην οποία είχαν μεταφερθεί, μετά από επίσκεψη της αστυνομίας. Την ίδια ημέρα, σύμφωνα με τις τουρκικές αρχές, άλλα 23 άτομα σε διασωστικές σχεδίες διασώθηκαν από την ίδια περιοχή.

  • 9 Αυγούστου 2020


    Η Alarm Phone έλαβε μια κλήση έκτακτης ανάγκης από μια ομάδα περίπου 80 ατόμων που επαναπροωθήθηκαν στην Τουρκία μετά την τοποθέτησή τους σε διασωστική σχεδία.

  • 12 Αυγούστου 2020


    Εφημερίδα των Συντακτών: Αναφορά σε ενημέρωση προς τον Γερμανό Υφυπουργό Άμυνας, πρόσβαση στην οποία έλαβε η Deutsche Welle, περιέχει αποδεικτικά στοιχεία για τη συμμετοχή του Γερμανικού Ναυτικού σε τουλάχιστον δύο παράνομες επιχειρήσεις του ΛΣ-ΕΛΑΚΤ στο Αιγαίο. Στο πρώτο περιστατικό στις 19 Ιουνίου, το πλοίο «Berlin» παρατήρησε την επαναπροώθηση βάρκας από σκάφος του ΛΣ-ΕΛΑΚΤ στα τουρκικά χωρικά ύδατα. Στο δεύτερο περιστατικό στις 30 Απριλίου, το Γερμανικό Ναυτικό ήταν μάρτυρας επιχείρησης επαναπροώθησης από τη Χίο.

  • 14 Αυγούστου 2020


    New York Times: Η Ελλάδα έχει εγκαταλείψει στη θάλασσα περισσότερους από 1.000 αιτούντες άσυλο σε τουλάχιστον 31 ξεχωριστά περιστατικά. Η έκθεση αντλεί στοιχεία από φωτογραφίες και βίντεο από τα 31 περιστατικά, καθώς και από συνεντεύξεις με επιζώντες σε πέντε περιστατικά.

  • 14 Αυγούστου 2020


    Εφημερίδα των Συντακτών: Σε δύο περιστατικά στη Λέσβο, συνολικά 57 πρόσφυγες που έφτασαν στο ακρωτήριο Κοράκα και στον κόλπο Γαβαθά εξαφανίστηκαν στη συνέχεια, σύμφωνα με φωτογραφικά στοιχεία της Aegean Boat Report. Παρά τις μαρτυρίες ντόπιων, συμπεριλαμβανομένων αναφορών σε πυροβολισμούς που ακούστηκαν τη νύχτα, το ΛΣ-ΕΛΑΚΤ αρνήθηκε την άφιξή τους.

  • 15 Αυγούστου 2020


    Εφημερίδα των Συντακτών: Στις 15 Αυγούστου, τουρκικά πλοία προσπάθησαν να ωθήσουν μία βάρκα προς τα ελληνικά χωρικά ύδατα, ενώ  το ΛΣ-ΕΛΑΚΤ προσπάθησε να αποτρέψει την είσοδό της. Συνολικά εννέα πλοία (ελληνικά και τουρκικά), τρία ελικόπτερα (ένα ελληνικό) και το πλοίο DE KEL του Γερμανικού Ναυτικού υπό τη διοίκηση του ΝΑΤΟ συμμετείχαν στο περιστατικό.

  • 15 Αυγούστου 2020


    Alarm Phone: Βίντεο που ελήφθη από μια ομάδα προσφύγων που επαναπροωθήθηκαν στην Τουρκία από το γερμανικό ναυτικό στις 9 Αυγούστου καταδεικνύει τη χρήση διασωστικής σχεδίας στις επαναπροωθήσεις.

  • 22 Αυγούστου 2020


    Η Mare Liberum κατέγραψε τρία περιστατικά επαναπροωθήσεων στο Αιγαίο και διερευνά τη συμμετοχή των σκαφών της Γερμανικής Ομοσπονδιακής Αστυνομίας και των Γερμανικών Ένοπλων Δυνάμεων στις εν λόγω πρακτικές. Η έρευνα περιέχει φωτογραφίες και άλλα στοιχεία. Η Mare Liberum αναφέρει, μεταξύ άλλων, την παρουσία του γερμανικού ναυτικού πλοίου «A1411 Berlin» υπό τη διοίκηση του ΝΑΤΟ κατά τη διάρκεια της επαναπροώθησης βάρκας με 32 άτομα στις 15 Αυγούστου και της παράνομης επαναπροώθησης 67 ατόμων στις 17 Ιουνίου. Τα δύο αναφερόμενα περιστατικά συνέβησαν στα παράλια της Λέσβου.

  • 23 Αυγούστου 2020


    Εφημερίδα των Συντακτών: Έρευνα της Josoor σχετικά με ένα περιστατικό στις 11 Ιουλίου περιλαμβάνει ανάλυση τεσσάρων βίντεο που δείχνουν μασκοφόρους άνδρες σε μια βάρκα. Μέσω της γεωγραφικής τοποθεσίας, τα βίντεο ταυτοποίησαν το σκάφος υπ’αριθμ. 618 του ΛΣ-ΕΛΑΚΤ, το οποίο προσέγγισε μια βάρκα γεμάτη πρόσφυγες κοντά στη Λέσβο. Οι πρόσφυγες ισχυρίστηκαν αργότερα ότι επαναπροωθήθηκαν στην Τουρκία.

  • 17 Σεπτεμβρίου 2020


    CNN: Έρευνα αποκαλύπτει πολυάριθμα περιστατικά επαναπροωθήσεων, συμπεριλαμβανομένου ενός συμβάντος στις 13 Σεπτεμβρίου, κατά το οποίο, μετά την άφιξή τους στη Λέσβο, 11 άτομα τοποθετήθηκαν από μασκοφόρους άνδρες σε διασωστικές σχεδίες, επαναπροωθήθηκαν στη θάλασσα και στη συνέχεια διασώθηκαν από την Τουρκική Ακτοφυλακή. Το άρθρο τεκμηριώνει παρόμοιο περιστατικό στις 16 Αυγούστου, στο οποίο βρέθηκε μία ομάδα Σομαλών προσφύγων, συμπεριλαμβανομένης μίας εγκύου γυναίκας και του συζύγου της.

  • 27 Σεπτεμβρίου 2020


    The Guardian: «Συνεντεύξεις με πέντε θύματα παράνομων επαναπροωθήσεων, 10 ΜΚΟ που δραστηριοποιούνται στο Αιγαίο Πέλαγος, συμπεριλαμβανομένων των Human Rights Watch, Josoor και Aegean Boat Report, και μια σειρά από βίντεο που ελέγχθηκαν από την Guardian, αποκαλύπτουν μια οργανωμένη και συστηματική πρακτική άρνησης εισόδου σε αιτούντες άσυλο.»

  • 14 Οκτωβρίου 2020

    Alarm Phone: Οι περισσότερες κλήσεις έκτακτης ανάγκης που έχει λάβει η Alarm Phone από τον Μάρτιο του 2020 αφορούν περιστατικά επαναπροωθήσεων στο Αιγαίο. Τους τελευταίους μήνες, παρά τις επανειλημμένες επικοινωνίες με τις δυνάμεις του ΝΑΤΟ και τον Frontex σχετικά με περιπτώσεις κινδύνου στο Αιγαίο, η Alarm Phone δεν έχει λάβει καμία αναφορά ή δει κανένα από τα πλοία να αντιδρά σε αιτήματα διάσωσης. Μεταξύ 28 Φεβρουαρίου και 30 Σεπτεμβρίου, η οργάνωση ενημερώθηκε για 80 περιπτώσεις κινδύνου στο Αιγαίο. Σε περισσότερες από 55 περιπτώσεις στο Αιγαίο, οι άνθρωποι περιέγραψαν βίαιες επιθέσεις ή/και επαναπροωθήσεις.

  • 23 Οκτωβρίου 2020

    Der Spiegel, ARD, Lighthouse Reports, Bellingcat: Αξιωματούχοι του Frontex είχαν γνώση των επαναπροωθήσεων από Έλληνες συνοριοφύλακες και ορισμένες φορές συμμετείχαν σε επαναπροωθήσεις στη θάλασσα. Ερευνητικά έγγραφα καταδεικνύουν, μεταξύ άλλων, ένα περιστατικό παράνομης επαναπροώθησης από το ΛΣ-ΕΛΑΚΤ με ημερομηνία 15 Αυγούστου, όπου ένα ρουμανικό σκάφος σε αποστολή του Frontex ήταν παρόν στην περιοχή, λίγες εκατοντάδες μέτρα μακριά από την προσφυγική βάρκα. Σύμφωνα με την έρευνα, «ένα γερμανικό ναυτικό πλοίο σε αποστολή του ΝΑΤΟ που παρατήρησε το περιστατικό το ανέφερε στη γερμανική κυβέρνηση. Δήλωσε επίσης ότι οι άνθρωποι του Frontex ήταν παρόντες.»

  • 5 Νοεμβρίου 2020


    Εφημερίδα των Συντακτών: Φωτογραφίες και βίντεο απεικονίζουν την άφιξη ομάδας 36 προσφύγων στην Εύβοια στις 27 Οκτωβρίου. Η άφιξη επιβεβαιώνεται από τη γεωγραφική τοποθεσία στο Whatsapp και μαρτυρίες που δόθηκαν στην AegeanBoat Report. Σύμφωνα με μια μαρτυρία, το ΛΣ-ΕΛΑΚΤ μετέφερε την ομάδα σε άλλο σκάφος και μετά σε τρίτο. Το βράδυ, 18 άτομα τοποθετήθηκαν σε διασωστική σχεδία και εγκαταλειφθήκαν εκτός των ακτών της Χίου, πριν περισυλλεγούν από την Τουρκική Ακτοφυλακή.

  • 13 Νοεμβρίου 2020


    Εφημερίδα των Συντακτών: Συλλογική απέλαση 30 προσφύγων που είχαν φτάσει στη Λέσβο από το ΛΣ-ΕΛΑΚΤ με διασωστική σχεδία. Η εφημερίδα δημοσίευσε αργότερα οπτικοακουστικό υλικό που δείχνει τη συμμετοχή τοπικών αξιωματικών του ΛΣ-ΕΛΑΚΤ στο περιστατικό.

  • 17 Νοεμβρίου 2020


    Εφημερίδα των Συντακτών: Επαναπροώθηση 35 προσφύγων που είχαν φτάσει σε απομακρυσμένη περιοχή της Σάμου στις 11 Νοεμβρίου, μέσω αναφερόμενης χρήσης διασωστικής σχεδίας από το ΛΣ-ΕΛΑΚΤ. Απαγορεύτηκε η πρόσβαση σε δικηγόρο που προσπάθησε να φτάσει στην περιοχή.

  • 19 Νοεμβρίου 2020


    Η Alarm Phone δημοσίευσε λεπτομέρειες πέντε συμβάντων με λέμβους σε κίνδυνο σε διάστημα πέντε ημερών, που περιλαμβάνουν βίαιες παράνομες επαναπροωθήσεις στην ξηρά και στη θάλασσα. Τα αναφερόμενα περιστατικά έλαβαν χώρα μεταξύ 8 και 14 Νοεμβρίου. Σε ένα εξ αυτών, η Alarm Phone έλαβε κλήση στις 9 Νοεμβρίου από επιβάτες σε ένα μεγάλο ιστιοφόρο που μετέφερε περίπου 60 άτομα από την Τουρκία προς την Ιταλία. Σύμφωνα με την Alarm Phone, η τελευταία γνωστή θέση του πλοίου βρισκόταν στα ανοικτά των ακτών της Αντιμήλου. Η Alarm Phone αναφέρει ότι σε επικοινωνία με το ΛΣ-ΕΛΑΚΤ, ενημερώθηκε  ότι το ΛΣ-ΕΛΑΚΤ γνώριζε το συμβάν και επρόκειτο να παρέμβει. Λίγες ώρες αργότερα, η AlarmPhone έλαβε και δημοσίευσε βίντεο που έδειχνε ένα μικρό σκάφος του ΛΣ-ΕΛΑΚΤ να ρυμουλκεί το ιστιοφόρο κατά μήκος της ακτής του νησιού. Έκτοτε, η τύχη των ανθρώπων αγνοείτο. Η Alarm Phone σημείωσε ότι εικόνες ενός σκάφους που διασώθηκε από την Τουρκική Ακτοφυλακή στις 12 Νοεμβρίου αντιστοιχούν στις μαρτυρίες των ανθρώπων και στα στοιχεία του σκάφους στο βίντεο που έλαβε.

  • 26 Νοεμβρίου 2020


    New York Times / Der Spiegel, ARD, Lighthouse Reports, Bellingcat: Έγγραφα δείχνουν «ένα φαινόμενα αδιάκοπο πινγκ πονγκ μεταναστευτικών λέμβων μεταξύ ελληνικών και τουρκικών υδάτων, με πλήρωματα του Frontex σε πλοία ή αεροσκάφη σε θέση παρατηρητή». Ένα από τα περιστατικά που καταγράφηκαν αφορούσε τη μαρτυρία σουηδικού πληρώματος ακτοφυλακής για παράνομη επαναπροώθηση μίας  βάρκας γεμάτης μετανάστες από το ΛΣ-ΕΛΑΚΤ στις 30 Οκτωβρίου από το νησί της Χίου».  Τα έγγραφα αποκαλύπτουν ότι αξιωματούχος του Frontex συνέστησε αργότερα στο πλήρωμα να μην αναφέρει το συμβάν και ότι απετράπη η προσπάθεια του Σουηδού εκπροσώπου να το αναφέρει στη συνεδρίαση του Διοικητικού Συμβουλίου στις 10 Νοεμβρίου.

  • 26 Νοεμβρίου 2020


    Der Spiegel, ARD, Lighthouse Reports, Bellingcat: Σύμφωνα με το δημοσίευμα, ο Εκτελεστικός Διευθυντής του Frontex είχε λάβει γνώση περιστατικού παράνομης επαναπροώθησης στις 18-19 Απριλίου από τις 8 Μαΐου.

  • 27 Νοεμβρίου 2020


    Alarm Phone: Στις 20 Οκτωβρίου, ένα ιστιοπλοϊκό σκάφος που μετέφερε 197 άτομα από την Τουρκία προς την Ιταλία βρέθηκε σε κίνδυνο. Σύμφωνα με μαρτυρίες που δόθηκαν στην Alarm Phone από πρόσφυγες στο πλοίο, το ΛΣ-ΕΛΑΚΤ επιβιβάστηκε στο σκάφος, χτύπησε βαριά αρκετούς επιβάτες και στη συνέχεια τους επαναπροώθησε στα τουρκικά χωρικά ύδατα. Όταν έφτασαν εκεί, σύμφωνα με πληροφορίες, αναγκάστηκαν να μπουν σε διασωστικές σχεδίες και έπρεπε να περιμένουν να τους παραλάβει η Τουρκική Ακτοφυλακή.

  • 28 Νοεμβρίου 2020


    Der Spiegel, ARD, Lighthouse Reports, Bellingcat: Σε περιστατικό της 10ης Αυγούστου, γερμανικό σκάφος διατεθειμένο στον Frontex παρέλειψε να διασώσει μία βάρκα που μετέφερε 40 πρόσφυγες. Το σκάφος εμπόδισε την πλεύση της ανέμεινε την επαναπροώθησή της από το ΛΣ-ΕΛΑΚΤ στα τουρκικά χωρικά ύδατα.

  • 30 Νοεμβρίου 2020


    Aegean Boat Report: Κατά τη διάρκεια του Νοεμβρίου, από τις 63 βάρκες που ξεκινούσαν το ταξίδι τους προς την Ελλάδα, 47 που μετέφεραν 1.207 άτομα παραλήφθηκαν από την Τουρκική Ακτοφυλακή. Σύμφωνα με την Aegean Boat Report, οι περισσότερες εξ αυτών έχουν επαναπροωθηθεί από το ΛΣ-ΕΛΑΚΤ.

  • 1 Δεκεμβρίου 2020


    EU Observer: Αποδεικτικά στοιχεία για παράνομες επαναπροωθήσεις από Ελλάδα σε ηλεκτρονική αλληλογραφία του Frontex, με ημερομηνία 6 Μαρτίου, η οποία δημοσιεύθηκε κατόπιν αιτήματος πληροφοριών. Σύμφωνα με την αλληλογραφία, ο αξιωματικός σύνδεσμος του ΛΣ-ΕΛΑΚΤ έλαβε εντολές από τους ανωτέρους για την επαναπροώθηση μεταναστών στα τουρκικά χωρικά ύδατα. Τα δε μηνύματα περιγράφουν το περιστατικό στο οποίο το δανέζικο πλήρωμα αρνήθηκε να εκτελέσει εντολές για την επαναπροώθηση βάρκας που βρίσκονταν κοντά στην Κω.

  • 2 Δεκεμβρίου 2020


    Mare Liberum: Μαρτυρίες για μια βίαιη παράνομη επαναπροώθηση στις 30 Οκτωβρίου που αφορά 19 πρόσφυγες που είχαν φτάσει στα ελληνικά χωρικά ύδατα, αφού τέθηκαν για πρώτα σε κίνδυνο από τις Ένοπλες Δυνάμεις. Σε δήλωσή της, η MareLiberum εκτιμά ότι περίπου 9.000 άτομα έχουν επαναπροωθηθεί από το ΛΣ-ΕΛΑΚΤ, τον Frontex και τα πλοία υπό τη διοίκηση του ΝΑΤΟ.

  • 8 Δεκεμβρίου 2020


    Der Spiegel, ARD Lighthouse Reports, Bellingcat: Συλλογική απέλαση από τις ελληνικές αρχές 18 αιτούντων άσυλο που κατάφεραν να φτάσουν στο νησί της Λέσβου στις 29 Νοεμβρίου. Οι αιτούντες άσυλο τοποθετήθηκαν σε διασωστική σχεδία και αφέθηκαν στη θάλασσα. Το περιστατικό περιγράφεται επίσης από το BBC.

Διαβάστε περισσότερα:

Ένα χρονοδιάγραμμα των επίσημων αντιδράσεων και τοποθετήσεων από τις ελληνικές αρχές, τα θεσμικά όργανα και τις υπηρεσίες της ΕΕ και τους εσωτερικούς και διεθνείς φορείς εποπτείας των ανθρώπινων δικαιωμάτων είναι διαθέσιμο εδώ.

                                                                           C:\Users\Minos\Desktop\logo_57e6b437f29bb81c7004684f94d6b4d0_1x.png

Στο ακόλουθο χρονοδιάγραμμα παρατίθενται οι κύριες απαντήσεις και τοποθετήσεις εκπροσώπων της ελληνικής κυβέρνησης, θεσμικών οργάνων και των οργανισμών της ΕΕ, καθώς και εθνικών και διεθνών φορέων εποπτείας των ανθρώπινων δικαιωμάτων, σχετικά με τις καταγγελίες για παράνομες επαναπροωθήσεις προσφύγων και των μεταναστών ιδίως στα ελληνοτουρκικά  θαλάσσια σύνορα κατά τη διάρκεια του 2020:

Χρονοδιάγραμμα παράνομων επαναπροωθήσεων και παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη θάλασσα

  • 4 Φεβρουαρίου 2020


    Συνέντευξη του Υπουργού Ναυτιλίας & Νησιωτικής Πολιτικής στο Πρώτο Θέμα: «Υπάρχουν συγκεκριμένοι κανόνες εμπλοκής στην θάλασσα, δεν μπορεί να το κάνει το Λιμενικό Σώμα ούτε μπορεί να προχωρήσει σε push back, όπως έκανε ενδεχομένως σε άλλες χρονικές περιόδους… Υπήρχαν περιπτώσεις στο παρελθόν… δεν υπήρχαν ούτε η Frontex ούτε η παρουσία του NATO, αλλά σε κάθε περίπτωση καταλαβαίνετε ότι όλα αυτά θα πρέπει να τα δούμε υπό το πρίσμα μιας ευρωπαϊκής διαχείρισης του ζητήματος».

  • 3 Μαρτίου 2020


    Δήλωση της Επιτρόπου του Συμβουλίου της Ευρώπης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα: «Ανησυχώ για τις αναφορές ότι ορισμένα άτομα που βρίσκονταν σε κίνδυνο δεν διασώθηκαν, ενώ άλλα έχουν επαναπροωθηθεί ή έχουν τεθεί σε κίνδυνο. Υπενθυμίζω ότι η προστασία των ζωών όσων βρίσκονται σε κίνδυνο στη θάλασσα είναι ένα από τα πιο βασικά καθήκοντα που πρέπει να τηρηθούν και ότι οι συλλογικές απελάσεις αποτελούν σοβαρές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων».

  • 23 Μαρτίου 2020


    Δήλωση του Ειδικού Εισηγητή των Ηνωμένων Εθνών για τα ανθρώπινα δικαιώματα των μεταναστών: «Ανησυχώ πολύ για τις αναφερόμενες επαναπροωθήσεις των αιτούντων άσυλο και των μεταναστών, που συνιστούν παραβίαση της απαγόρευσης των συλλογικών απελάσεων και της αρχής της μη επαναπροώθησης».

  • 8 Μαΐου 2020


    Δήλωση Κυβερνητικού Εκπροσώπου: «Η τουρκική πλευρά δημιουργεί και διασπείρει ψεύτικες ειδήσεις που στοχεύουν κατά της Ελλάδας. Σήμερα δημιούργησαν ένα ακόμη τέτοιο ψέμα, με τραυματίες μετανάστες και έναν νεκρό από ελληνικά πυρά. Το αρνούμαι κατηγορηματικά… Οι ελληνικές δυνάμεις εκτέλεσαν την αποστολή τους με απόλυτη επιτυχία και σύμφωνα με τις εντολές τους».

  • 8 Μαΐου 2020


    Υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου σε συνεδρίαση στη Βουλή: [Σε απάντηση ερώτησης σχετικά με παράνομες επαναπροωθήσεις] «Αυτά τα γεγονότα που εσείς λέτε ότι διαβάσατε σε τοπικές ιστοσελίδες για την κυβέρνηση δεν υπάρχουν ως γεγονότα».

  • 10 Ιουνίου 2020


    Δήλωση του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης (ΔΟΜ):  «[ο οργανισμός] ανησυχεί σοβαρά για τις επίμονες αναφορές σε παράνομες επαναπροωθήσεις και συλλογικές απελάσεις μεταναστών, σε ορισμένες περιπτώσεις βίαιες, στα σύνορα Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας… Ο οργανισμός καλεί τις ελληνικές αρχές να διερευνήσουν τους εν λόγω ισχυρισμούς και τις μαρτυρίες που δόθηκαν από άτομα που αναγκάστηκαν να διασχίσουν τα ελληνοτουρκικά σύνορα.

  • 12 Ιουνίου 2020


    Δήλωση της Ύπατης Αρμοστείας των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες: «Η Ύπατη Αρμοστεία έχει επανειλημμένα εκφράσει τις ανησυχίες της στην ελληνική κυβέρνηση και ζητήσει την κατεπείγουσα διερέυνηση μίας σειράς καταγγελθέντων περιστατικών, αναφερόμενων στα μέσα ενημέρωσης, πολλά από τα οποία επιβεβαιώνονται από μη κυβερνητικές οργανώσεις και άμεσες μαρτυρίες.Τέτοιοι ισχυρισμοί έχουν αυξηθεί από τον Μάρτιο και αναφορές καταδεικνύουν ότι αρκετές ομάδες ανθρώπων ενδέχεται να έχουν επιστραφεί χωρίς διαδικασίες μετά την άφιξή τους σε ελληνικό έδαφος».

  • 6 Ιουλίου 2020


    Παρέμβαση του Υπουργού Προστασίας του Πολίτη στην ακρόαση της Επιτροπής Δημοσίων Ελευθεριών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (LIBE) σχετικά με τις παράνομες επαναπροωθήσεις: «Η Ελλάδα έχει μια δημοκρατική, προοδευτική κυβέρνηση… και εφαρμόζει πιστά το νόμο, το διεθνές δίκαιο για τη διεθνή προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ανθρώπινα δικαιώματα… και τη Συνθήκη της Γενεύης… Η Ελλάδα είναι μία βασανισμένη χώρα… Δεν υπάρχουν τέτοια φαινόμενα τα οποία εννοείτει ή υπονοείτε… Άκουσα για ελεύθερους σκοπευτές. Μα η Ελληνική Αστυνομία δεν έχει ελεύθερους σκοπευτές. Δεν έγινε χρήση όπλων. Έγινε χρήση κάποιων απλών αστυνομικών μέτρων… με χιλιάδες μάτια που ήταν εκεί και παρατηρούσαν από όλη την Ευρώπη και από όλο τον κόσμο. Είχε εκατοντάδες media, σταθμούς τηλεοράσεων, υπήρχαν δηλαδή παρατηρητές και τους τελευταίους τρεις μήνες είναι εκεί και η Frontex…Δεν μπορείτε να κατηγορείτε την Ελλάδα τόσο εύκολα. Εάν υπάρχει καταγγελία, να τη στείλετε, να διερευνηθεί».

  • 6 Ιουλίου 2020


    Παρέμβαση του Αναπληρωτή  Υπουργού Μετανάστευσης & Ασύλου στην ακρόαση της επιτροπής LIBE σχετικά με τις παράνομες επαναπροωθήσεις: «Στις 21 Ιουλίου 2019, ο Υπουργός Εσωτερικών της Τουρκίας κ. Τσαβούσογλου… κάνει την εξής δήλωση: ‘εάν η Τουρκία ανοίξει τις πύλες των μεταναστών, καμία ευρωπαϊκή χώρα δεν θα αντέξει να μείνει σταθερή ούτε έξι μήνες’. Έκτοτε τέτοιες δηλώσεις επαναλήφθηκαν δεκάδες, δηλώσεις ευθείας απειλής και εκβιασμού προς την Ευρώπη. Η Επιτροπής σας τις συζήτησε αυτές;Και ποια αντίδραση είχατε; Όταν ουσιαστικά ένα μη δημοκρατικό καθεστώς προανήγγειλε την εργαλειοποίηση, την εκμετάλλευση της ελπίδας απελπισμένων ανθρώπων για να επιτευχθούν γεωστρατηγικοί και γεωπολιτικοί στόχοι; Είναι λοιπόν υποκρισία να απολογούμεθα εκ των υστέρων γιατί υπήρξαμε η ασπίδα της Ευρώπης. Πρέπει να αποφασίσουν όλοι στην Ευρώπη ποιος είναι ο ρόλος μίας χώρας πρώτης γραμμής που ανά πάσα στιγμή μπορεί να γίνει θύμα μιας οργανωμένης, ενορχηστρωμένης εκμετάλλευσης μεταναστών και προσφύγων για να επιτευχθούν γεωπολιτικοί στόχοι. Θα είμαστε ασπίδα ή θα είμαστε υπόλογοι γιατί είμαστε ασπίδα;»

  • 6 Ιουλίου 2020


    Παρέμβαση της Ευρωπαίας Επιτρόπου Εσωτερικών Υποθέσεων στην ακρόαση της επιτροπή LIBE σχετικά με τις παράνομες επαναπροωθήσεις: «Όλες οι σχετικές καταγγελίες πρέπει να ερευνηθούν και αυτό περιμένουμε από τις ελληνικές αρχές. Η Κομισιόν δεν έχει αρμοδιότητες να ελέγξει τις καταγγελίς αυτές, όμως… αναμένουμε από τις εθνικές αρχές να εξακριβώσουν τα πραγματικά γεγονότα και να δοθεί συνέχεια σε οποιεσδήποτε απρεπείς συμπεριφορές εάν διαπιστωθεί κάτι τέτοιο».

  • 6 Ιουλίου 2020


    Παρέμβαση του Εκτελεστικού Διευθυντή του Frontex στην ακρόαση της επιτροπής LIBE σχετικά με τις παράνομες επαναπροωθήσεις: «[σχετικά με το περιστατικό του Δανέζικου πληρώματος το Μάρτιο του 2020] πρόκειται για μία παρανόηση του Επιχειρησιακού Σχεδίου… ένας τοπικός αξιωματούχος… δεν είχε καταλάβει σωστά την εντολή και αυτό δεν επρόκειτο να συμβεί ξανά… Είναι το μοναδικό συμβάν το οποίο σημειώθηκε σε ό,τι αφορά την εκτέλεση του Επιχειρησιακού Προγράμματος».

  • 9 Ιουλίου 2020

    Δήλωση της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΕΔΑ): Η Επιτροπή προέτρεψε τις αρχές «να διερευνήσουν με τρόπο αποτελεσματικός τις καταγγελίες για άτυπες επαναπροωθήσεις…  να εξασφαλίζουν, μέσω της χρήσης τεχνολογικού εξοπλισμού και άλλους τρόπους επιχειρησιακής δράσης τη συλλογή αντικειμενικών στοιχείων» και ζήτησε τη «δημιουργία επίσημου ανεξάρτητου μηχανισμού καταγραφής και παρακολούθησης καταγγελιών άτυπων επαναπροωθήσεων».

  • 10 Ιουλίου 2020


    Επιστολή της Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο: «Η Επιτροπή δεν έχει την αρμοδιότητα να διεξαγάγει η ίδια έρευνα σχετικά με τις ενέργειες των εθνικών αρχών… Προς την Επιτροπή και στο κοινό… οι ελληνικές αρχές υποστήριξαν σταθερά ότι κανένα τέτοιο συμβάν δεν προκλήθηκε από ενέργειες ελληνικών δυνάμεων».

  • 14 Αυγούστου 2020

    Απάντηση του Κυβερνητικού Εκπροσώπου σε δημοσίευμα των New York Times σχετικά με τις παράνομες επαναπροωθήσεις: «Οι ελληνικές αρχές δεν εμπλέκονται σε παράνομες δραστηριότητες… Η Ελλάδα έχει αποδεδειγμένο ιστορικό όσον αφορά την τήρηση του διεθνούς δικαίου, των συμβάσεων και των πρωτοκόλλων. Αυτό περιλαμβάνει τη μεταχείριση των προσφύγων και των μεταναστών».

  • 15 Αυγούστου 2020


    Aπάντηση του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου σε δημοσίευμα των New York Times σχετικά με τις παράνομες επαναπροωθήσεις: «…θα συνεχίσουμε να προστατεύουμε σθεναρά τα σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης όπως προβλέπεται από την Εθνική και Ευρωπαϊκή νομοθεσία. Αρνούμαστε κατηγορηματικά ισχυρισμούς που διατυπώνονται για το αντίθετο. Σημειώνουμε ότι η Τουρκική Ακτοφυλακή αναφέρεται ως πηγή».

  • 19 Αυγούστου 2020


    Συνέντευξη του Πρωθυπουργού στο CNN: «Αυτού του είδους οι αναφορές αποτελούν προσβολή για το Λιμενικό Σώμα μας… Όλες αυτές οι εκθέσεις προέρχονται από την ίδια πηγή… ουσιαστικά προέρχονται από την Τουρκία… ορισμένοι από αυτούς τους δημοσιογράφους που κάνουν αυτόν τον τύπο ερευνητικής δημοσιογραφίας θα έπρεπε να είναι πιο προσεκτικοί κατά τον έλεγχο αυτών των πηγών… Εάν υπάρχει ένα περιστατικό συμπεριφοράς που δεν είναι σύμφωνο με αυτό που έχουμε πει στο Λιμενικό μας να κάνει, θα διερευνάται πάντα».

  • 21 Αυγούστου 2020


    Δήλωση της Ύπατης Αρμοστείας: «Η Ύπατη Αρμοστεία ανησυχεί ιδιαίτερα για τον αυξανόμενο αριθμό των αναφορών, από τον Μάρτιο του 2020, για φερόμενες άτυπες επιστροφές μέσω θαλάσσης ανθρώπων οι οποίοι, σύμφωνα με δικές τους μαρτυρίες ή τρίτων προσώπων, αποβιβάστηκαν σε ελληνικές ακτές και κατόπιν οδηγήθηκαν πίσω στη θάλασσα. Ανησυχία προκαλούν επίσης αναφορές και μαρτυρίες που έχει λάβει το Γραφείο σχετικά με ανθρώπους να εγκαταλείπονται στα ανοιχτά, σε βάρκες οι οποίες συχνά είναι μη αξιόπλοες και υπερπλήρεις, για πολλές ώρες προτού διασωθούν».

  • 21 Αυγούστου 2020


    Απάντηση του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου στις αναφορές των μέσων ενημέρωσης σχετικά με τις παράνομες επαναπροωθήσεις: «Παρατηρούμε … τελευταία μια συστηματική προσπάθεια διαστρέβλωσης των δεδομένων για την εξυπηρέτηση συγκεκριμένων στόχων και γι’ αυτό απαιτείται μεγαλύτερη προσοχή στην αξιολόγηση των δεδομένων αυτών ως αληθών και αξιόπιστων».

  • 2 Σεπτεμβρίου 2020


    Συνέντευξη Τύπου του Υπουργού Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής: «Από τις αρχές του έτους, απετράπη η είσοδος σε περισσότερα από 10.000 άτομα… Μόνο τον Αύγουστο είχαμε 68 περιπτώσεις εντοπισμού και αποτρέψαμε την είσοδο περίπου 3.000 ατόμων στη χώρα μας».

  • 23 Οκτωβρίου 2020


    Ανακοίνωση του Frontex της κοινοποίησης εκ μέρους των ελληνικών αρχών προς τον Οργανισμό της έναρξης εσωτερικής διερεύνησης των καταγγελιών για παράνομες επαναπροωθήσεις.

  • 27 Οκτωβρίου 2020


    Ανακοίνωση του Frontex για εσωτερική διερεύνηση καταγγελιών για παράνομες επαναπροωθήσεις στην Ελλάδα. Ο Διευθυντής δήλωσε: «Στόχος μας είναι να διατηρήσουμε τα υψηλότερα πρότυπα φύλαξης συνόρων σε όλες τις επιχειρήσεις μας και να μην ανεχόμαστε παραβιάσεις των θεμελιωδών δικαιωμάτων σε οποιαδήποτε από τις δραστηριότητές μας».

  • 28 Οκτωβρίου 2020


    Δήλωση του Υπουργού Μετανάστευσης & Ασύλου: «Ήμασταν και είμαστε ξεκάθαροι πως η Ελλάδα δεν συμμετέχει σε υποτιθέμενες επαναπροωθήσεις… Καλωσορίζουμε την απόφαση της Ylva Johansson να ζητήσει τη σύγκληση του Διοικητικού Συμβουλίου του Frontex, για να εξετάσει τους ισχυρισμούς για υποτιθέμενες επαναπροωθήσεις, έτσι ώστε να λάμψει η αλήθεια».

  • 28 Οκτωβρίου 2020


    Η Ευρωπαία Επίτροπος Εσωτερικών Υποθέσεων καλεί σε έκτακτη συνεδρίαση του Διοικητικού Συμβουλίου του Frontex στις 10 Νοεμβρίου, για να συζητηθούν οι καταγγελίες για παράνομες επαναπροωθήσεις στο Αιγαίο.

  • 6 Νοεμβρίου 2020


    Δήλωση του ΔΟΜ: «Διεθνείς αναφορές μέσων και πλάνα που δείχνουν τη χρήση εξοπλισμού διάσωσης στη θάλασσα για την απομάκρυνση των μεταναστών στο Ανατολικό Αιγαίο είναι ιδιαίτερα ανησυχητικές. Ο ΔΟΜ, μαζί με τους εταίρους, παρακολουθούν στενά την κατάσταση και έχουν λάβει αναφορές αυθαίρετης σύλληψης μεταναστών στην Ελλάδα και επαναπροώθησής τους πίσω στην Τουρκία, καθώς και χρήση βίας κατά των μεταναστών από μέλη του προσωπικού της φύλαξης συνόρων».

  • 9 Νοεμβρίου 2020


    Συνέντευξη του Υπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου στο InfoMigrants: «Προστατεύουμε τα σύνορά μας, αλλά προστατεύουμε τα σύνορά μας σύμφωνα με τις απαιτήσεις του διεθνούς και ευρωπαϊκού δικαίου. Στην πραγματικότητα, νομίζω ότι υπάρχει ήδη μια επιστολή με ημερομηνία 27 Οκτωβρίου από τον Frontex που δηλώνει ότι δεν υπάρχει καταγγελία για παράνομες επαναπροωθήσεις από την Ελλάδα. Και είμαι πολύ χαρούμενος που διεξάγεται περαιτέρω έρευνα, ώστε να μπορέσουμε να ολοκληρώσουμε αυτήν τη συζήτηση πολύ σύντομα».

  • 10 Νοεμβρίου 2020


    Τοποθέτηση της κυβέρνησης στην έκτακτη συνεδρίαση του Διοικητικού Συμβουλίου του Frontex: Eλληνες αξιωματούχοι εμφανίζονταν  αιφνιδιασμένοι από την «εχθρική» – όπως τη χαρακτήρισαν – στάση των Ευρωπαίων, επισημαίνοντας ότι «μόνο οι εκπρόσωποι της Ουγγαρίας υποστήριξαν ανοικτά τις θέσεις της Ελλάδας».

  • 10 Νοεμβρίου 2020


    Εκκίνηση της έρευνας της Ευρωπαΐας Συνηγόρου για τον μηχανισμό καταγγελιών του Frontex

  • 18 Νοεμβρίου 2020


    Έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κατά των Βασανιστηρίων (CPT) για την Ελλάδα: «Τα αποδεικτικά στοιχεία που υποστηρίζουν τη θέση ότι οι μετανάστες επαναπροωθούνται μέσω του ποταμού Έβρο στην Τουρκία κατόπιν κράτησης για αρκετές ώρες, χωρίς να επωφεληθούν από καμία από τις θεμελιώδεις εγγυήσεις, από Έλληνες αξιωματούχους εν υπηρεσία με επίσημη ιδιότητα, είναι αξιόπιστα.Οι ελληνικές αρχές φέρουν το βάρος διασφάλισης του τερματισμού αυτής της πρακτικής για πάντα και της λογοδοσίας και ανάλογης τιμωρίας των αξιωματικών (αστυνομίας ή στρατού) που λειτουργούν εκτός του πλαισίου διαταγών .

  • 18 Νοεμβρίου 2020


    Απάντηση της κυβέρνησης στην έκθεση CPT για την Ελλάδα: «Η εικαζόμενη πρακτική στρατιωτικών και αστυνομικών που λειτουργούν έξω από τις επίσημες διοικητικές δομές και κρυφά συντρέχουν τη διεξαγωγή υποτιθέμενων επαναπροωθήσεων προς τα σύνορα είναι αβάσιμη και εντελώς λανθασμένη. Δεν έχουμε λάβει γνώση καμίας σχετικής καταγγελίας ή ή αποδεικτικών στοιχείων».

  • 26 Νοεμβρίου 2020


    Τοποθέτηση της κυβέρνησης στη συνεδρίαση του Διοικητικού Συμβουλίου του Frontex: Όσον αφορά τη νέα ομάδα εργασίας του Διοικητικού Συμβουλίου σχετικά με τη διερεύνηση των επαναπροωθήσεων, Έλληνες αξιωματούχοι χαρακτήρισαν τις συμμετέχουσες χώρες Σουηδία, Νορβηγία και Ελβετία ως «εχθρικές» προς την Ελλάδα και την Ουγγαρία και τη Ρουμανία ως υποστηρικτικές.

  • 26 Νοεμβρίου 2020


    Εκτελεστικός Διευθυντής του Frontex σε συνεδρίαση του Διοικητικού Συμβουλίου του Frontex: «Εχουμε ολοκληρώσει δύο βασικά βήματα για τη διερεύνηση των καταγγελιών για επαναπροωθήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο, διεξάγοντας δική μας εσωτερική έρευνα και απαντώντας σε περαιτέρω ερωτήματα του Διοικητικού Συμβουλίου».

  • 28 Νοεμβρίου 2020


    Εκπρόσωπος του Γερμανικού Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος (SPD) ζητά την απόσυρση της Γερμανικής Ομοσπονδιακής Αστυνομίας από τις Επιχειρήσεις του Frontex στο Αιγαίο, λόγω καταγγελιών για επαναπροωθήσεις.

  • 1 Δεκεμβρίου 2020

    Εκτελεστικός Διευθυντής του Frontex σε ακρόαση της επιτροπής LIBE: «Στο σύστημα της ΕΕ, εάν μια κυβέρνηση, εάν ένας υπουργός αποστέλλει επιστολή σε έναν διευθυντή μίας ευρωπαϊκής υπηρεσίας και λέει ‘όλα ήταν σύννομα’, δεν μπορώ να πω ‘δεν σας εμπιστεύομαι’ γιατί είναι η κυβέρνηση ενός κράτους μέλους».

    «Υπάρχουν κάποιες έννοιες όπως η πρόληψη της αναχώρησης. Ο κοινός παράγοντας στις… αναφορές, που δεν είναι Αναφορές Σοβαρών Περιστατικών, ήταν ότι υπάρχουν αναχαιτίσεις αλλά δεν δηλώθηκε κατάσταση έρευνας και διάσωσης».

    ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

  • 8 Δεκεμβρίου 2020


    Απάντηση της κυβέρνησης στην έκθεση Der Spiegel σχετικά με  περιστατικό παράνομης επαναπροώθησης στη Λέσβο: οι αρχές «απέφυγαν να σχολιάσουν τις λεπτομέρειες, επαναλαμβάνοντας την πάγια θέση ότι ενεργούν πάντα σύμφωνα με το νόμο».

  • 9 Δεκεμβρίου 2020


    Η Γενική Διευθύντρια της Γενικής Διεύθυνσης Μετανάστευσης και Εσωτερικών Υποθέσεων (DG HOME) στη συνεδρίαση του Διοικητικού Συμβουλίου του Frontex τόνισε για άλλη μια φορά την ανάγκη διεξαγωγής ταχείας αλλά διεξοδικής διερεύνσης των καταγγελιών και εκθέσεων, με σκοπό την εξακρίβωση των γεγονότων και τη διατήρηση της φήμης και της επιχειρησιακής ικανότητας του Οργανισμού.

Διαβάστε περισσότερα:

Χρονοδιάγραμμα παράνομων επαναπροωθήσεων και παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη θάλασσα

«Τίποτα δεν έχει βελτιωθεί από τότε που μας μετέφεραν εδώ. Είναι όλα χειρότερα τώρα. Είναι η χρονιά του κορωνοϊού και όλοι προσπαθούν να παραμείνουν ασφαλείς. Αλλά εμείς δεν μπορούμε να είμαστε ασφαλείς εδώ, ακόμη και χωρίς τον ιό.» (Αΐντα*)[1]

 

ΑΚΑΤΑΛΛΗΛΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΔΙΑΒΙΩΣΗΣ

Εννέα μήνες μετά τη σύσταση της δομής, οι συνθήκες διαβίωσης παραμένουν επισφαλείς και ανησυχητικές για τους 984 διαμένοντες, κυρίως από τη Συρία, το Αφγανιστάν, τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και τη Σομαλία.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Εννέα μήνες μετά την άφιξή τους στην Ελλάδα, οι πρόσφυγες που έφτασαν τον Μάρτιο του 2020 και στερήθηκαν το δικαίωμα να ζητήσουν διεθνή προστασία, λόγω της αναστολής της διαδικασίας ασύλου δυνάμει Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου (ΠΝΠ), ενώ ταυτόχρονα τέθηκαν αυτομάτως σε αυθαίρετη κράτηση, παραμένουν εκτεθειμένοι σε απάνθρωπες συνθήκες διαβίωσης σε νεοσυσταθείσα δομή στη Μαλακάσα, εν μέσω χειμώνα και πανδημίας.

Η λεγόμενη «νέα Μαλακάσα» και το Κλειδί Σερρών ιδρύθηκαν αρχικά ως κέντρα κράτησης τον Μάρτιο, στα οποία τοποθετήθηκαν οι νεοαφιχθέντες που κρατούνταν σε άτυπους χώρους κράτησης στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, προτού επιβιβαστούν και κρατηθούν στο αρματαγωγό «Ρόδος» του Πολεμικού Ναυτικού. Εντούτοις, ήδη από τα τέλη Μαρτίου, οι δομές εντάχθηκαν στο κρατικό σύστημα υποδοχής ως Δομές Προσωρινής Υποδοχής Πολιτών Τρίτων Χωρών η ανιθαγενών, υπό την Υπηρεσία Υποδοχής και Ταυτοποίησης (ΥΠΥΤ).

Η Νεα Μαλακάσα αποτελεί πιλοτικό έργο του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου στο πλαίσιο αυτόνομης σύστασης δομών υποδοχής, σε αντίθεση με την ακολουθούμενη σε άλλες δομές προσέγγιση συνεργασίας με διεθνείς φορείς και οργανώσεις. Συγκαταλέγεται, μαζί με το Κλειδί Σερρών και τα επικείμενα νέα κέντρα της Σάμου, της Λέρου και της Κω,[2] στο προγράμμα «METOIKOS» για την κατασκευή δομών, με έκτακτη χρηματοδότηση(emergency assistance) από το Ταμείο Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης (ΤΑΜΕ) της Ευρωπαϊκής Ένταξης. Η διαμόρφωση και συντήρηση της δομής είχε ήδη ανατεθεί στις 10 Απριλίου 2020 από το Υπουργείο στον φορέα VITAEL κατόπιν απευθείας ανάθεσης, με προϋπολογισμό 4,4 εκατομμύρια ευρώ, ενώ, κατόπιν της από 9 Οκτωβρίου 2020 έγκρισης χρηματοδότησης ύψους 4,9 εκατομμυρίων από την ΕΕ για την κατασκευή και συντήρηση της δομής, το έργο εντάχθηκε στις 3 Δεκεμβρίου 2020 στο εν λόγω ευρωπαϊκό πρόγραμμα.

Η ημερομηνία ολοκλήρωσης των έργων και παράδοσης στη διοίκηση ορίστηκε, κατόπιν σχετικής παράτασης, για τις 4 Οκτωβρίου 2020, ενώ με μεταγενέστερη παράταση μετατέθηκε για τις 4 Ιανουαρίου 2021. Η υποστήριξη της διαχείρισης της δομής (site management support) έχει ανατεθεί στον Διεθνή Οργανισμό Μετανάστευσης (ΔΟΜ).[3]

Το σχέδιο της δομής εγείρει σημαντικά ζητήματα ασφαλείας, εφόσον δεν προβλέπει τις αναγκαίες εξόδους κινδύνους σε περίπτωση ανάγκης. Η συμμόρφωση του καταυλισμού με τις προδιαγραφές πυροσβεστικής για την πυρασφάλεια αναφέρεται μεταξύ άλλων εργασιών που εγκρίθηκαν από το Υπουργείο τον Οκτώβριο, με προθεσμία ολοκλήρωσης τις 4 Ιανουαρίου 2021.

ΚΑΘΕΣΤΩΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΠΟΜΟΝΩΣΗ

Με το πέρας της ισχύος της ΠΝΠ, οι έως τότε κρατούμενοι της Νέας Μαλακάσας ενημερώθηκαν για την επικείμενη άρση της κράτησής τους και την καταγραφή των αιτήσεων ασύλου τους. Οι πρόσφυγες, τους οποίους εκπροσωπεί η Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο (RSA), έλαβαν παραπεμπτικά σημειώματα στις 7 Απριλίου 2020 προκειμένου να παρουσιαστούν ενώπιον της Υπηρεσίας Ασύλου για την καταγραφή των αιτημάτων τους. Ωστόσο, την ίδια ημέρα, το Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου ανακοίνωσε ότι η Νέα Μαλακάσα, όπως και η δομή στο Κλειδί Σερρών, «θα παραμείνουν κλειστές, για λόγους προστασίας της δημόσιας υγείας». Μέχρι το τέλος Απριλίου, δεν επιτράπηκε σε κανέναν η έξοδος από τη δομή.

Σύμφωνα με δήλωση του Υπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου της 1ης Ιουνίου 2020, στόχος της κυβέρνησης είναι να λειτουργήσει η Νέα Μαλακάσα ως η πρώτη «ελεγχόμενη δομή» στην ενδοχώρα,[4] η είσοδος και έξοδος από την οποία θα ελέγχεται με ηλεκτρονική κάρτα. Προς τούτο, έχει τοποθετηθεί ειδική πύλη στην είσοδο του καταυλισμού, η οποία ωστόσο δεν λειτουργεί ακόμη.

Ο χώρος φυλάσσεται όλο το εικοσιτετράωρο. Μόνο οι εκπρόσωποι οικογενειών ή ομάδων διαμένοντων μπορούν να βγουν από τον καταυλισμό μεταξύ 07:00 και 19:00, κάνοντας χρήση του συστήματος SMS που εφαρμόζεται στη χώρα βάσει των μέτρων περιορισμού της κυκλοφορίας, για την κάλυψη των απαραίτητων αναγκών τους.[5] Στην πράξη όμως, η τοποθεσία της Νέας Μαλακάσας, 40 χιλιόμετρα από το κέντρο της Αθήνας και 2,8 από το χωριό της Μαλακάσας, σε δύσβατο και επικίνδυνο οδικό δίκτυο, συνεπάγεται κόστος 8 ευρώ ανά άτομο για τη μετάβαση των ανθρώπων σε αστικά κέντρα με μέσα μαζικής μεταφοράς, ελλείψει κάρτας ανέργου. Τέτοια έξοδα είναι σημαντικά και συχνά απαγορευτικά, λαμβάνοντας υπόψη την περιορισμένη μηνιαία οικονομική υποστήριξη που παρέχεται στους αιτούντες άσυλο μέσω cash card, με την οποία πρέπει να καλύψουν βασικές ανάγκες όπως φάρμακα, επείγουσες μετακινήσεις για ιατρικούς λόγους, κάρτες κινητής τηλεφωνίας.

«Λαμβάνουμε 160 ευρώ. Δεν φτάνουν για να καλύψουμε όλες τις ανάγκες μας. Πρέπει να προσέχουμε πώς ξοδεύουμε τα λεφτά, οπότε δεν μπορούμε να βγαίνουμε συχνά από τον καταυλισμό… Έχω βγει από το καμπ μόνο δύο φορές σε εννιά μήνες, όταν το μωρό μου έπρεπε να μεταφερθεί στο νοσοκομείο. Ο άντρας μου έπρεπε να έρθει στην Αθήνα να μας πάρει γιατί δεν ήξερα το δρόμο», λέει η Αΐντα.

Παράλληλα, μεγάλο ποσοστό των διαμένοντων στη Νέα Μαλακάσα αναμένουν ακόμη την πλήρη καταγραφή της αίτησης ασύλου τους από την Υπηρεσία Ασύλου και τη συνακόλουθη έκδοση Δελτίου Αιτήσαντος Διεθνή Προστασία (ΔΑΔΠ). Χωρίς την κατοχή των εν λόγω δελτίων, η έξοδος ή απομάκρυνσή τους από τον καταυλισμό τους θέτει σε ενδεχόμενο σύλληψης ή κράτησης, καθώς, σε περίπτωση αστυνομικού ελέγχου, στερούνται εγγράφων από τα οποία να συνάγεται το δικαίωμα παραμονής τους στη χώρα ως αιτούντων άσυλο.

Την αίσθηση απομόνωσης εντείνει η απαγόρευση εισόδου στη δομή, πέραν του προσωπικού που εργάζεται εκεί.

ΑΚΑΤΑΛΛΗΛΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΔΙΑΒΙΩΣΗΣ

«Δεν έχω δει τέτοιες συνθήκες στη Συρία. Είδα πόλεμο, αλλά όχι τέτοιες συνθήκες» (Νουρ*)[6]

 

Εννέα μήνες μετά τη σύσταση της δομής, οι συνθήκες διαβίωσης παραμένουν επισφαλείς και ανησυχητικές για τους 984 διαμένοντες, κυρίως από τη Συρία, το Αφγανιστάν, τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και τη Σομαλία. Η Νέα Μαλακάσα έχει επίσημη χωρητικότητα για 1.300 άτομα, αποκλειστικά σε 130 σκηνές χωρητικότητας δέκα ατόμων. Σε ορισμένες σκηνές, εξακολουθούν να διαμένουν άνθρωποι που δεν έχουν μεταξύ τους οικογενειακό ή άλλο δεσμό, όπως είχε παρατηρηθεί τον Μάρτιο από την Επιτροπή του Συμβουλίου της Ευρώπης κατά των Βασανιστηρίων (CPT). Καίτοι έχουν παρασχεθεί στρώματα από τον ΔΟΜ, πολλοί από τους διαμένοντες δεν μπορούν να τοποθετήσουν στρώματα στις σκηνές για χωροταξικούς λόγους.

Κατά συνέπεια, εν μέσω συνθηκών χειμώνα και κλιμακούμενης πανδημίας, σχεδόν το σύνολο του πληθυσμού στη δομή της Νέας Μαλακάσας συνεχίζει να διαμένει σε σκηνές, ενώ μερικοί διαμένουν σε αυτοσχέδιους χώρους, καταλύματα πλήρως ακατάλληλα για τη διασφάλιση της προστασίας των ανθρώπων από τις χαμηλές θερμοκρασίες, τον άνεμο και τη βροχή. Ενδεικτικά, τον Σεπτέμβριο μεταφέρθηκαν διαμένοντες από τη Νέα Μαλακάσα και άλλους καταυλισμούς στις εγκαταστάσεις του Tae Kwon Do ενόψει κακοκαιρίας. Οι δε ισχυρές βροχοπτώσεις της περασμένης εβδομάδας προκάλεσαν πλημμύρες στις σκηνές, αναγκάζοντας, τους διαμένοντες να υπομείνουν επί τρεις συνεχόμενες ημέρες κάτω από τη βροχή, μέσα στο κρύο και την υγρασία. Κατόπιν αιτημάτων τους, παρασχέθηκαν καλύμματα νάυλον για να προστατεύσουν τις σκηνές τους. Πέραν του κρύου, οι σκήνες δεν παρέχουν μόνωση από την υγρασία, με αποτέλεσμα να εντείνονται οι κίνδυνοι μόλυνσης. Η Αΐντα, η οποία διαμένει στη δομή μαζί με τον σύζυγό της και ένα μωρό οκτώ μηνών, με την οποία συνομιλήσαμε, εξηγεί ότι και οι ίδιοι και το παιδί τους υποφέρουν συνεχώς από δερματικές παθήσεις.

«Καθόμαστε σε μία σκηνή γεμάτη νερό, δεν μπορούμε να κοιμηθούμε, κρυώνουμε και είμαστε κουρασμένοι… Είναι όλα βρεγμένα: τα ρούχα που φοράμε και αυτά που δεν φοράμε… Πώς να προστατεύσουμε τους εαυτούς μας και το μωρό μας από τον κορωνοϊό όταν δεν μπορούμε να προστατευτούμε από μία σταγόνα βροχής;», ρωτά η Αΐντα, μετά από ημέρες συνεχούς βροχής.

Την έκθεση των ανθρώπων σε δυσμενείς καιρικές συνθήκες επιτείνει η έλλειψη ηλεκτροδότησης του καταυλισμού, ο οποίος έως σήμερα εξυπηρετείται από γεννήτριες, με τις οποίες δεν καθίσταται δυνατό να παρασχεθεί επαρκές ηλεκτρικό ρεύμα σε όλες τις σκηνές. Οι διακοπές ρεύματος είναι συχνές. Μία από τις γεννήτριες τέθηκε εκτός λειτουργίας εξαιτίας των πρόσφατων βροχοπτώσεων, στερώντας την πρόσβαση ενός σημαντικού μέρους του καταυλισμού σε ρεύμα.

Η δομή διαθέτει 80 κοινόχρηστα ντους με κουρτίνες και 60 χημικές τουαλέτες, οι οποίες καθαρίζονται από συνεργείο δύο φορές την ημέρα. Ωστόσο, η Νέα Μαλακάσα στερείται δικτύου υδροδότησης και η μεταφορά νερού πραγματοποιείται με βυτιοφόρα. Επιπλέον, ελλείψει συνεχούς πρόσβασης σε ζεστό νερό, οι διαμένοντες αναγκάζονται να βράζουν νερό και να το μεταφέρουν στα ντους. Η Φατιμά*,[7] έγκυος γυναίκα που διαμένει στον καταυλισμό με τον άντρα της και τα νεαρά παιδία τους, πρέπει να βράσει νερό σε φωτιά για να πλύνει το βρέφος της μέσα στη σκηνή τους.

«Ζεσταινόμαστε στη φωτιά, μαγειρεύουμε στη φωτιά. Δεν μπορούμε να φορτίσουμε τα τηλέφωνά μας. Δεν έχουμε φως. Κάλυψα το μωρό μου σε ένα σακάκι και δεν μπορώ να το βγάλω λόγω του κρύου. Βράζω νερό στη φωτιά για να το πλύνω. Δεν ξέρω τι να κάνω για να το διατηρήσω ασφαλές. Κάθε φορά που πρέπει να το αλλάξω, το νιώθω κρύο… Το δέρμα του γιου μου γίνεται μπλε από το κρύο», λέει η Αΐντα.

Η διανομή φαγητού πραγματοποιείται από τον Ελληνικό Στρατό δύο με τρεις φορές την ημέρα. Υπάρχουν παράπονα από τους διαμένοντες για την ποιότητα και το είδος των γευμάτων.

ΒΙΑ ΚΑΙ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑ

Οι εξαιρετικά επισφαλείς συνθήκες διαβίωσης και η αίσθηση απομόνωσης που επικρατούν στη Νέα Μαλακάσα ουδόλως συνιστούν βελτίωση από την κατάσταση «βραδυφλεγούς βόμβας», για την οποία έκαναν λόγο οι Ενώσεις Αστυνομικών Υπαλλήλων τον Μάρτιο, ή τις «απαράδεκτες» συνθήκες που περιέγραψε κλιμάκιο βουλευτών σε επίσκεψή του τον Ιούλιο.

Προκαλούν, δε, σοβαρή καταβολή, ανασφάλεια και άγχος στους εκατοντάδες ανθρώπους που διαβιούν εκεί τους τελευταίους εννέα μήνες. Οι διαμένοντες κάνουν λόγο για έλλειψη ασφάλειας εντός της δομής, διηγούμενοι συχνές διενέξεις για την πρόσβαση σε βασικές ανάγκες όπως ντους, συμπλοκές μεταξύ ομάδων διαφορετικών εθνικοτήτων, περιστατικά σεξουαλικής παρενόχλησης, καθώς και καταστολή των διαμαρτυριών τους.

«Υπάρχει βία, υπάρχει σεξουαλική παρενόχληση γυναικών… Φοβάμαι να πάω μόνη στην τουαλέτα όταν πέφτει η νύχτα. Πρέπει να ξυπνήσω τον αδερφό μου και έρχεται μαζί για να με προστατεύσει… Βλέπω τρομακτικά πράγματα εδώ. Δεν νιώθω ασφάλεια να βγω από τη σκηνή… Νιώθουμε σαν να βρισκόμαστε σε μία ζούγκλα, όπου ο ένας τρώει τον άλλο», εξηγεί η Νουρ.

ΕΛΛΙΠΗΣ ΙΑΤΡΟΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗ

Στη Νέα Μαλακάσα δεν δραστηριοποιείται κλιμάκιο του Εθνικού Οργανισμού Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ). Η ιατροφαρμακευτική περίθαλψη παρέχεται από τον Ελληνικό Ερυθρό Σταυρό, με σημαντικές ελλείψεις στην κάλυψη των αναγκών, ιδίως σε φάρμακα και παραπομπές σε γιατρούς. Το προσωπικό του Ερυθρού Σταυρού περιλαμβάνει γιατρό, σύμφωνα με δημοσιευθέντα στοιχεία του ΔΟΜ, ωστόσο δεν βρίσκεται γιατρός στη δομή τα βράδια και τα Σαββατοκύριακα. Πέραν του ανωτέρω και του ΔΟΜ, δεν δραστηριοποιούνται άλλες οργανώσεις στη δομή.

ΕΛΛΕΙΨΗ ΚΟΙΝΟΧΡΗΣΤΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΜΟΡΦΩΜΕΝΩΝ ΧΩΡΩΝ

Η δομή δεν διαθέτει ειδικά διαμορφωμένο χώρο ψυχαγωγίας για γυναίκες ή για παιδιά. Επίσης, δεν παρέχει κοινόχρηστους χώρους, όπως σημεία φόρτισης ηλεκτρονικών συσκευών και τηλεφώνων. Οι διαμένοντες φορτίζουν τα κινητά τηλέφωνά τους στις σκηνές τους, όποτε τους το επιτρέπει η παροχή ρεύματος. Δεν έχουν πρόσβαση σε Wi-Fi.

«Δεν έχουμε κοινόχρηστο χώρο και καμία δραστηριότητα για εμάς και τα παιδιά μας… Είμαστε παγιδευμένοι εδώ και μας λένε να περιμένουμε», προσθέτει η Αΐντα.

ΕΜΠΟΔΙΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Οι 283 από τους 984 διαμένοντες στη Νέα Μαλακάσα είναι παιδιά. Καίτοι 114 αναφέρονται ως εγγεγραμμένα σε σχολεία, κανένα παιδί δεν έχει πρόσβαση σε δημόσιο σχολείο, λόγω της παράλειψης των αρμόδιων αρχών να οργανώσουν υπηρεσίες για τη μεταφορά των παιδιών στα σχολεία. Λόγω, δε, της έλλειψης Wi-Fi στη δομή, καθίσταται αδύνατον να συμμετάσχουν τα παιδιά στην τρέχουσα διεξαγωγή μαθημάτων μέσω τηλεδιάσκεψης. Παρέχονται μόνο δραστηριότητες άτυπης εκπαίδευσης (non-formal education) εντός του καταυλισμού, μέσω του ΔΟΜ.

«Κανείς δεν βλέπει τα παιδιά μας εδώ. Κανείς δεν τα αναγνωρίζει ως παιδιά. Παίζουν όλη μέρα στο χώμα. Ξεχάσαμε τι είναι το σχολείο, τι σημαίνει παιδικός σταθμός. Δεν υπάρχουν ανθρώπινα δικαιώματα. Ξεχάσαμε τη σημασία αυτής της λέξης εδώ», λέει ο Ομάρ*,[8] πατέρας τριών παιδιών και σύζυγος της Φατιμά.

Στην πρόσφατα κοινοποιημένη υπόθεση Μ.Υ. κατά Ελλάδος, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) θα εξετάσει τη συμβατότητα των συνθηκών, υπό τις οποίες κρατούνταν και αργότερα διέμεναν μέχρι τις αρχές Μαΐου στη Νέα Μαλακάσα δύο ασυνόδευτα παιδιά, με το άρθρο 3 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ).

*Όλα τα ονόματα έχουν αλλάξει για την προστασία και την ασφάλεια των προσφύγων.

Προ της δημοσίευσης του παρόντος άρθρου, μεταφέρθηκε μία πρώτη ομάδα 60 διαμένοντων σε rub-hall εντός της δομής, σύμφωνα με αναφορές.


Για περισσότερες πληροφορίες:

Σημειώσεις

 

 

  1. Συνέντευξη με την RSA, 10 Δεκεμβρίου 2020.
  2. Τα τρία τελευταία αναφέρονται και ως επικείμενες Κλειστές Ελεγχόμενες Δομές Νήσων (ΚΕΔΝ), σύμφωνα με το αρ. 8, παρ. 4, περ. στ΄ Ν 4375/2016, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει.
  3. Επισημαίνεται ότι, σε πρόσφατη απάντησή της στην έκθεση της Επιτροπής του Συμβουλίου της Ευρώπης κατά των Βασανιστηρίων (CPT), η ελληνική κυβέρνηση αναφέρει ότι «ανατέθηκε στον ΔΟΜ η γενική διαχείριση» της Νέας Μαλακάσας στις 2 Απριλίου 2020.
  4. Ομοίως με τις λοιπές δομές που πρόκειται να χρηματοδοτηθούν από το ΤΑΜΕ μέσω του προγράμματος METOIKOS.
  5. Παράρτημα ΙΙ, σημ. 2 ΚΥΑ Δ1α/ΓΠ.οικ.80189/2020, ΦΕΚ Β΄ 5456/12.12.2020.
  6. Συνέντευξη με την RSA, 11 Δεκεμβρίου 2020.
  7. Συνέντευξη με την RSA, 11 Δεκεμβρίου 2020.
  8. Συνέντευξη με την RSA, 11 Δεκεμβρίου 2020.

 

Σημαντικές ελλείψεις εξακολουθούν να υπάρχουν σε βασικές ανθρώπινες ανάγκες όπως πρόσβαση σε επαρκές ηλεκτρικό ρεύμα, σε θέρμανση και σε ζεστό νερό δυόμισι μήνες μετά τη δημιουργία της προσωρινής δομής υποδοχής και ταυτοποίησης στον Καρά Τεπέ (Μαυροβούνι) της Λέσβου. Παρά τις κυβερνητικές διαβεβαιώσεις για την βελτίωση των συνθηκών, το δεύτερο κύμα της πανδημίας του COVID-19, τις χαμηλές θερμοκρασίες και την αυξημένη υγρασία, όλοι οι πρόσφυγες – ανάμεσα τους εκατοντάδες παιδιά και πολλά άτομα που ανήκουν σε ευάλωτες ομάδες – στεγάζονται σε σκηνές, ενώ είναι άγνωστο πότε και εάν θα μεταφερθούν σε κοντέινερ για τη στέγασή τους κατά τη διάρκεια του χειμώνα.

Στον προσωρινό καταυλισμό, με επίσημη χωρητικότητα για 10.000, βρίσκονται αυτή στη στιγμή περισσότεροι από 7.250 πρόσφυγες. Σύμφωνα με την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες,[1] άνω των 2.400 (το 33% του πληθυσμού) είναι παιδιά. Στο χώρο υπάρχουν 880 οικογενειακές σκηνές με χωρητικότητα για 6-8 άτομα και 10 μεγάλες σκηνές μεγάλης χωρητικότητας(τύπου rubhalls).

Η βελτίωση των συνθηκών στον προσωρινό καταυλισμό του Καρά Τεπέ προχωράει με πολύ αργούς ρυθμούς, παρά τις συνεχείς αναφορές των ελλείψεων εκ μέρους των οργανώσεων, ενώ το νέο κλειστό ελεγχόμενο Κέντρο Υποδοχής και Ταυτοποίησης (ΚΥΤ) που έχει εξαγγείλει η κυβέρνηση δεν αναμένεται να είναι έτοιμο πριν από το φθινόπωρο του 2021. Σύμφωνα με την Ύπατη Αρμοστεία, εξακολουθούν να υπάρχουν ελλείψεις σε υπηρεσίες ύδρευσης, υγιεινής και υγείας. Έως τα μέσα Νοεμβρίου, είχαν τοποθετηθεί στον προσωρινό καταυλισμό 9 κοντέινερ, προκειμένου να χρησιμοποιηθούν ως γραφεία των διοικητικών υπηρεσιών.

Ανυποφορο κρυο

Λόγω της τοποθεσίας στην οποία βρίσκεται η δομή, οι βόρειοι άνεμοι προκαλούν ιδιαίτερα προβλήματα. Οι σκηνές βρίσκονται στο έλεος των καιρικών συνθηκών και είναι ασταθείς όταν έχει αέρα. Σε μία περίπτωση μάλιστα, σκηνή όπου εργάζονταν μέλη της Υπηρεσίας Υποδοχής και Ταυτοποίησης παρασύρθηκε από τον αέρα στην θάλασσα!
«Τα βράδια όταν φυσάει κουνάει η σκηνή και δεν μπορούμε να κοιμηθούμε», λέει ο Χασάν*, πρόσφυγας από το Αφγανιστάν.
Οι πρόσφυγες με τους οποίους συνομιλήσαμε αναφέρουν ότι το κρύο και η υγρασία μέσα στις σκηνές, κυρίως τις νύχτες, είναι ανυπόφορα, καθώς δεν υπάρχει δυνατότητα θέρμανσης και δεν τους έχουν δοθεί αρκετές κουβέρτες και ζεστά ρούχα.
«Το βασικό μου πρόβλημα είναι το κρύο, προσπαθώ να ντυθώ όσο πιο ζεστά μπορώ για να μην κρυώνω. Πριν το lockdown κάποιες οργανώσεις μας είχαν μοιράσει ρούχα. Παντελόνια, παπούτσια, αλλά είναι όλα καλοκαιρινά. Μετά τo lockdown δεν ξαναμοίρασαν, ούτε έχουμε χειμωνιάτικα ρούχα», λέει η Fatiha από την Συρία. Ο Saeb, θύμα βασανιστηρίων από το Αφγανιστάν, τονίζει: «Δεν υπάρχουν αρκετές κουβέρτες. Δεν ξέρουμε πώς θα βγάλουμε το χειμώνα…Αυτό που μας ραγίζει την καρδιά είναι ότι δεν έχουμε ανθρώπινες συνθήκες, μας βλέπουν σαν ζώα».

Οι πρόσφυγες προσπαθούν με αυτοσχέδιες κατασκευές να θωρακίσουν τις σκηνές τους για να τις προστατεύσουν από τις καιρικές συνθήκες.
«Βάζουμε τσουβάλια με άμμο στην είσοδο για να αποτρέψουμε το νερό να μπει. Οι σκηνές δεν έχουν πάτωμα, το μόνο που έχουν τοποθετήσει είναι κάποιες παλέτες, τίποτα άλλο. Κάποιοι έχουν προσπαθήσει να κατασκευάσουν «τοίχο» από χώμα, αλλά δεν είναι εφικτή η προστασία της σκηνής από αυτό», λέει ο Saeb.
Κάποιοι άλλοι τοποθετούν μουσαμάδες πάνω από τη σκηνή για να μην μπει νερό. Επίσης, όσοι δεν έχουν λάβει ακόμα στρώματα χρησιμοποιούν κουβέρτες για να κοιμηθούν πάνω σε αυτές. Σύμφωνα με την Ύπατη Αρμοστεία, στα τέλη Νοεμβρίου είχε τοποθετηθεί μόνωση και ξύλινο δάπεδο στο σύνολο των οικογενειακών σκηνών.[2]

Σε κάποιες από τις σκηνές μεγάλης χωρητικότητας δεν υπάρχουν κρεβάτια και οι άνθρωποι χρησιμοποιούν μικρές σκηνές για να δημιουργήσουν ένα ιδιωτικό χώρο. Ιδιαίτερα δύσκολη είναι η κατάσταση εκεί και για τους μόνους άνδρες, καθώς τα rubhalls δεν διαθέτουν μόνωση και ξύλινο δάπεδο όπως οι οικογενειακές σκηνές.
«Το βράδυ δεν κλείνουν οι σκηνές και κάνει πολύ κρύο. Υπάρχουν κουβέρτες αλλά κάνει κρύο παρόλαυτα. Εγώ έχω ρούχα αλλά υπάρχουν άνθρωποι που δεν έχουν. Οι οργανώσεις φέρνουν, αλλά οι άνδρες μόνοι είναι δύσκολα να πάρουν», τονίζει ο Zaher από το Αφγανιστάν, ο οποίος ζει σε μία σκηνή με άλλα 150 άτομα.

Συνεχεις διακοπες ρευματος

Σημαντικά είναι τα προβλήματα ηλεκτροδότησης καθώς το ρεύμα παρέχεται μόνο συγκεκριμένες ώρες την ημέρα και τη νύχτα, σύμφωνα με τις μαρτυρίες των προσφύγων.
«Η τάση είναι χαμηλή, απλά φορτίζουμε τα κινητά», τονίζει η Fatiha.
Ιδιαίτερη ανησυχία επικρατεί σχετικά με την ασφάλεια των καλωδίων.
«Έξω υπάρχει μια πρίζα για 8 σκηνές και υπάρχει κίνδυνος βραχυκυκλώματος όταν βρέχει», τονίζει ο Saeb.
Συχνά στο χώρο αυτό δημιουργείται ένταση και συνωστισμός από τα άτομα που προσπαθούν να αποκτήσουν πρόσβαση στις πρίζες για να φορτίσουν τα κινητά τους ή να ζεστάνουν νερό.

Ανεπαρκης αριθμος ντους και ελλειψη ζεστου νερου

Αυτοσχέδιο ντους έξω από μία σκηνή

Στα τέλη Οκτωβρίου, είχαν τοποθετηθεί στον καταυλισμό 46 φορητές ντουζιέρες (bucket showers) και αναμενόταν τις επόμενες εβδομάδες να τοποθετηθούν άλλες 152. Πρόκειται ουσιαστικά για πλαστικά κουτιά, μέσα στα οποία οι άνθρωποι τις περισσότερες φορές πρέπει να κάνουν ντους με κρύο νερό. Σύμφωνα με αναφορές, στις ντουζιέρες που προορίζονται για τις γυναίκες, έχουν τοποθετηθεί βραστήρες (!) για να ζεστάνουν νερό για να πλυθούν, καθώς μέσα στον καταυλισμό δεν υπάρχει παροχή ζεστού νερού. Η Ύπατη Αρμοστεία ανέφερε ότι οι ντουζιέρες αυτές αποτελούν προσωρινή λύση, καθώς ο χώρος δεν είναι συνδεδεμένος με σύστημα υδροδότησης. Επίσης, πρόσφατο ενημερωτικό κείμενο της ‘Υπατης Αρμοστείας επεσήμανε την ανάγκη να για περισσότερα ντούζ με ζεστό νερό και φωτισμό ώστε να αυξηθεί η ασφάλεια.

Κάποιοι πρόσφυγες επισημαίνουν ότι στον τομέα στον οποίο βρίσκονται οι σκηνές τους δεν έχουν τοποθετηθεί ακόμα ντουζιέρες.
«Παίρνω νερό σε μπουκάλια και πάω και κάνω μπάνιο στη σκηνή. Έχουμε διαμορφώσει ένα χώρο μέσα στη σκηνή και πλενόμαστε εκεί», λέει η Fatiha.
Ο αριθμός των ντους δεν επαρκεί για το σύνολο των διαμενόντων, με αποτέλεσμα κάποιοι να μην έχουν πρόσβαση.
«Δεν έχω μέρος για να κάνω μπάνιο και έτσι έχω πολλές ημέρες να πλυθώ και νιώθω πολύ βρώμικη», λέει η Sarah από τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό.
Κάποιοι από τους άνδρες εξακολουθούν, όπως και στην αρχή της δημιουργίας του καταυλισμού, να πλένονται στην θάλασσα.

Ιδιαίτερα άσχημες αναφέρονται οι συνθήκες στους χώρους υγιεινής, παρά το γεγονός ότι τις τελευταίες εβδομάδες έχουν τοποθετηθεί περισσότερες τουαλέτες. Σύμφωνα με την Ύπατη Αρμοστεία,[3] στις 20 Νοεμβρίου και βάσει των διαθέσιμων στοιχείων, υπήρχαν 418 χημικές τουαλέτες, από τις οποίες 371 προορίζονται για χρήση από τους διαμένοντες αιτούντες άσυλο ενώ ήδη αρκετές από αυτές έχουν τεθεί εκτός λειτουργίας.

Σύμφωνα με δημοσιεύματα, τα καζανάκια στις χημικές τουαλέτες δεν λειτουργούν και δεδομένου ότι οι σκηνές είναι μακριά από τις τουαλέτες οι διαμένοντες φτιάχνουν αυτοσχέδιες τουαλέτες με κουβέρτες, πανιά και ξύλο.

Ο αριθμός των βρυσών που έχουν τοποθετηθεί έχει επίσης αυξηθεί. Ωστόσο, οι πρόσφυγες αναφέρουν ότι το νερό μεταφέρεται εκεί από βυτία νερού και δεν έχουν λάβει κάποια ενημέρωση για το αν είναι πόσιμο ή όχι.
«Γεμίζουμε άδεια μπουκάλια για να μεταφέρουμε νερό να πλύνουμε χέρια, πιάτα, ρούχα», τονίζει ο Saeb.

Αναποφευκτος συνωστισμος

Οι ουρές αναμονής για την χρήση των χώρων υγιεινής αλλά και για την παροχή νερού και φαγητού έχουν μειωθεί αρκετά σε σχέση με το παρελθόν. Σύμφωνα με αναφορές η διανομή του φαγητού γίνεται δύο φορές την ημέρα.
«Η διανομή φαγητού γίνεται σε τρία σημεία του καταυλισμού. Ένα άτομο από κάθε σκηνή πάει και περιμένει στην ουρά για να πάρει για όλους. Kάθε σκηνή έχει μία μόνο κάρτα για να πάει ένας από τους κατοίκους στην ουρά», λέει ο Saeb.

Παρ’όλα αυτά, ο συνωστισμός μέσα στον καταυλισμό είναι αναπόφευκτος, λόγω του μεγάλου αριθμού των διαμενόντων. Η διανομή αντισηπτικών και μασκών γίνεται κυρίως από οργανώσεις. Οι πρόσφυγες αναφέρουν ότι η αστυνομία προχωρά σε επιβολή προστίμων ακόμα και μέσα στον καταυλισμό για μη σωστή χρήση μάσκας. Παρά το γεγονός ότι οι ιατρικές υπηρεσίες έχουν οργανωθεί, σύμφωνα με αναφορές, η πρόσβαση σε αυτές δεν είναι πάντα εύκολη, καθώς για να φτάσει κάποιος εκεί πρέπει ουσιαστικά να περάσει από ένα σημείο ελέγχου και να έχει τρόπο να αποδείξει ότι έχει ιατρικό πρόβλημα, κάτι το οποίο δεν είναι πάντα εφικτό.

Στα μέσα Νοεμβρίου, στο χώρο καραντίνας του νέου καταυλισμού βρίσκονταν 14 άτομα, τα 9 εκ των οποίων είχαν διαγνωστεί θετικά με κορωνοϊό. Σύμφωνα με καταγγελία γυναίκας με την οποία μιλήσαμε, όταν μεταφέρθηκε στον προσωρινό καταυλισμό στο Καρατεπέ, τοποθετήθηκε σε χώρο καραντίνας μαζί με θετικά κρούσματα, παρόλο που η ίδια δεν είχε διαγνωσθεί θετική.
«Με είχαν βάλει με άλλες δύο που ήταν θετικές. Όσο ήμουν στην καραντίνα δεν μας εξέταζε κάποιος γιατρός. Κανείς δεν έμπαινε», τονίζει.
Σύμφωνα με αναφορές, ο χώρος της καραντίνας βρίσκεται πολύ κοντά στην παραλία και οι σκηνές είναι εκτεθειμένες ακόμα περισσότερο στους ανέμους. Επίσης, δεν υπάρχει μόνιμη παρουσία προσωπικού εκεί, με αποτέλεσμα σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης να μην υπάρχει εύκολη πρόσβαση σε βοήθεια.

Προστασια ευαλωτων ομαδων

Η Sarah, θύμα έμφυλης βίας και βασανιστηρίων στη χώρα καταγωγής της, μολονότι ως γυναίκα μόνη είχε κριθεί ότι ανήκει σε ευάλωτη ομάδα και για αυτό το λόγο είχε μεταφερθεί αμέσως μετά την πυρκαγιά στο ΚΥΤ της Μόριας σε ασφαλή χώρο διαμονής προκειμένου να είναι προστατευμένη, μετά από δύο μήνες μεταφέρθηκε στον προσωρινό καταυλισμό του Καρά Τεπέ σε συνθήκες που δεν αντιστοιχούν στις ανάγκες της και την ευάλωτη κατάσταση της υγείας της. Σημειώνεται ότι στον καταυλισμό δεν υπάρχει χώρος διαμονής για γυναίκες θύματα έμφυλης βίας, όπως υπήρχε στο ΚΥΤ της Μόριας, ενώ η έλλειψη φωτισμού ενισχύει το αίσθημα της ανασφάλειας. Όπως τονίζει η Sarah, διαμένει σε ένα χώρο μαζί με άλλες γυναίκες, χωρίς ωστόσο να υπάρχει ξεχωριστός χώρος για άνδρες και γυναίκες.
«Μου έδωσαν μόνο μια μικρή κουβέρτα όταν ήμουν στο χώρο καραντίνας και δεν έχω ούτε sleeping bag», λέει.

Παράλληλα και εν μέσω πανδημίας μέσα στις σκηνές του καταυλισμού εξακολουθεί να ζει ένας σημαντικός αριθμός ευάλωτων προσφύγων, η κατάσταση υγείας των οποίων χειροτερεύει μέρα με τη μέρα λόγω των συνθηκών, όπως ηλικιωμένοι, θύματα έμφυλης βίας και άτομα με αναπηρία. Η αποσυμφόρηση τις τελευταίες εβδομάδες γίνεται με αργούς ρυθμούς.[4].

Σημαντικες δυσχερειες προσβασης των δικηγορων

Όσον αφορά την πρόσβαση φορέων νομικής συνδρομής στον καταυλισμό, σημαντικό πρόβλημα έχει προκύψει λόγω της έλλειψης συγκεκριμένου και ειδικά διαμορφωμένου χώρου εργασίας για να συναντήσουν τους επωφελούμενους τους. Ελλείψει άλλης εναλλακτικής και υπό ασφυκτικές προθεσμίες οι συναντήσεις δικηγόρων με τους εντολείς τους γίνονται μέσα στις σκηνές, υπό την παρουσία και άλλων ατόμων, ή σε εξωτερικό χώρο, γεγονός που θέτει σε κίνδυνο την εμπιστευτικότητα αλλά και την προστασία από τον COVID-19. Η συνεχής αλλαγή πρακτικών στην διαδικασία ασύλου εντείνει την αβεβαιότητα των προσφύγων, καθώς ενέχουν τον κίνδυνο πολύ ευάλωτες ομάδες να παραμένουν στον καταυλισμό κάτω από δύσκολες συνθήκες.

Ελλειψεις στις δραστηριοτητες

Σύμφωνα με αναφορές, στον προσωρινό καταυλισμό δεν οργανώνονται δραστηριότητες είτε για την ενσωμάτωση των προσφύγων, είτε για δημιουργική απασχόληση.
«Εγώ που θέλω να μάθω κάποια πράγματα, δεν έχει πια τίποτα και δεν έχει επίσης χώρο για γυμναστική», λέει o Zaher.

Σύμφωνα με την Ύπατη Αρμοστεία,[5] στον καταυλισμό υπάρχουν κάποιες περιορισμένης έκτασης εκπαιδευτικές δραστηριότητες που γίνονται από οργανώσεις (εταίρους της UNICEF), οι οποίες λαμβάνουν χώρα κυρίως σε εξωτερικούς χώρους του καταυλισμού και ανά μικρές ομάδες παιδιών. Οι εξωτερικές εκπαιδευτικές δραστηριότητες, σε σχολεία που λειτουργούν Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις, έχουν σταματήσει λόγω των περιοριστικών μέτρων για τον COVID-19. Σύμφωνα με δημοσιεύματα και αναφορές προσφύγων, αυτοσχέδια σχολεία οργανώνονται από τους ίδιους τους πρόσφυγες μέσα σε σκηνές.

Μετά την επιβολή περιορισμών κυκλοφορίας (lockdown) στο γενικό πληθυσμό της χώρας από τις 7 Νοέμβριου και έπειτα, έχει καταστεί δυσχερέστερη και η έξοδος των προσφύγων από τον καταυλισμό. Σύμφωνα με τα ισχύοντα μέτρα, οι αιτούντες άσυλο και οι πρόσφυγες επιτρέπεται να μετακινούνται μέσα και έξω στον καταυλισμό μόνο για ουσιαστικούς λόγους, και για λίγες μόνο ώρες την εβδομάδα.

Η Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο επαναλαμβάνει το αίτημά της για την άμεση μεταφορά των προσφύγων από τα νησιά σε δομές αξιοπρεπούς διαβίωσης στην ενδοχώρα και την μετεγκατάστασή τους σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Είναι ανεπίτρεπτο και επικίνδυνο χιλιάδες άνθρωποι να αναγκάζονται εν μέσω χειμώνα και πανδημίας να επιβιώνουν χωρίς θέρμανση, ζεστό νερό, επαρκή ηλεκτροδότηση, και εγκαταστάσεις υγιεινής. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, βάσει της ανειλημμένης ευθύνης συνδιαχείρισης των δομών φιλοξενίας προσφύγων στη Λέσβο, καθώς και της πάγιας θεσμικής υποχρέωσης εποπτείας της τήρησης της ευρωπαϊκής νομοθεσίας, οφείλει να συμβάλει έμπρακτα στην άμεση βελτίωση των άθλιων συνθηκών που επικρατούν στον καταυλισμό και στην εξασφάλιση των βασικών αναγκών των ανθρώπων.

*’Όλα τα ονόματα έχουν αλλάξει για την προστασία και την ασφάλεια των προσφύγων.

Σημειώσεις

 

  1. Γραπτή απάντηση 27 Νοεμβρίου 2020 στην Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο
  2. Προφορική απάντηση 27 Νοεμβρίου 2020 στην Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο
  3. Γραπτή απάντηση 27 Νοεμβρίου 2020 στην Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο
  4. Από την καταστροφή του ΚΥΤ της Μόριας έως τα μέσα Νοεμβρίου, μόλις 2.900 άτομα είχαν μεταφερθεί από το νησί στην ενδοχώρα
  5. Γραπτή απάντηση 27 Νοεμβρίου 2020 στην Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο
Ένα μήνα μετά τη δημιουργία της προσωρινής δομής υποδοχής και ταυτοποίησης στο Καρά Τεπέ της Λέσβου, οι συνθήκες παραμένουν υποτυπώδεις, ενώ πρόσφατες αποφάσεις της κυβέρνησης αναμένεται να περιορίσουν σημαντικά τις εναλλακτικές λύσεις υποδοχής στο νησί. Ο νέος καταυλισμός δεν διαθέτει καν ντουζιέρες για τους περισσότερους από 7.600 πρόσφυγες που ζουν εκεί, με μόνη εναλλακτική σε συνθήκες πανδημίας το θαλασσινό νερό, παρά τις χαμηλότερες θερμοκρασίες! Η Ύπατη Αρμοστεία πριν λίγες ημέρες αναφέρθηκε σε “κρίσιμες ελλείψεις σε θέματα αποστράγγισης, ύδρευσης, αποχέτευσης, υγιεινής και ιατρικών υπηρεσιών, τα οποία θα πρέπει να αντιμετωπιστούν χωρίς καθυστέρηση”.

Μετά την ολοσχερή καταστροφή του ΚΥΤ της Μόριας στις 8 και 9 Σεπτεμβρίου από τις φωτιές, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διέθεσε 750.000 ευρώ ως έκτακτη χρηματοδότηση στην Ελλάδα και αρκετά κράτη-μέλη απέστειλαν προμήθειες για το νέο καταυλισμό, η τοποθεσία του οποίου θεωρείται ιδιαιτέρως ακατάλληλη, καθώς είναι εκτεθειμένη σε όλα τα καιρικά φαινόμενα. Έως τώρα έχει πλημμυρίσει δυο φορές μετά τις πρώτες φθινοπωρινές βροχοπτώσεις που σημειώθηκαν στη Λέσβο, καθώς δεν υπάρχει κατάλληλη αποστράγγιση. Σε μία απέλπιδη προσπάθεια να προστατέψουν τις σκηνές τους από την πλημμύρα, οι πρόσφυγες σκάβουν αυλάκια για το νερό και λάκκους τριγύρω από αυτές. Πρόσφυγες με τους οποίους συνομιλήσαμε εξέφρασαν επίσης την ανησυχία τους όσον αφορά την ασφάλεια των καλωδίων παροχής ηλεκτρικού ρεύματος που βρίσκονται έξω από τις σκηνές και είναι εκτεθειμένα στις καιρικές συνθήκες.

H Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες την περασμένη εβδομάδα παρέδωσε στον καταυλισμό υλικό αποστράγγισης για να μειωθεί ο κίνδυνος πλημμυρών στις σκηνές και τους κοινόχρηστους χώρους, τοποθέτησε δάπεδα κάτω από 216 σκηνές και άρχισε να παραδίδει πακέτα με υλικό μόνωσης για τις οικογενειακές σκηνές. Στις 16 Οκτωβρίου, το Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου ανακοίνωσε ότι θα ξεκινήσουν άμεσα τα έργα αντιπλημμυρικής προστασίας και αναβάθμισης των εγκαταστάσεων στη δομή μετά την ολοκλήρωση σχετικού διαγωνισμού και ότι αναμένει έγκριση για την χρηματοδότηση του συνολικού ποσού του διαγωνισμού από ευρωπαϊκούς πόρους.

Χωρις στρωματα και κρεβατια

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, στον νέο καταυλισμό βρίσκονται αυτή στη στιγμή 7.660 άτομα και έχει χωρητικότητα για 10.000. Στο χώρο υπάρχουν πάνω από 1.100 οικογενειακές σκηνές με χωρητικότητα για 6-8 άτομα και πάνω από 8 μεγάλες σκηνές (rubhalls) οι οποίες λειτουργούν και σαν χώροι έκτατης ανάγκης. H Ύπατη Αρμοστεία έχει διανείμει βασικά είδη πρώτης ανάγκης. Καμία από τις οικογενειακές σκηνές δεν διαθέτει κρεβάτια. Οι πρόσφυγες είναι αναγκασμένοι να κοιμούνται στο έδαφος πάνω σε πλαστικά υποστρώματα ή πάνω σε κουβέρτες.

«Και εγώ και οι γονείς μου που είναι ηλικιωμένοι, ήμαστε αναγκασμένοι να κοιμόμαστε στο έδαφος. Βάζουμε μουσαμάδες και από πάνω μία κουβέρτα. Το έδαφος είναι ανώμαλο και το πρωί που σηκωνόμαστε ήμαστε πιασμένοι», λέει ο Ali Mohamedi* από το Αφγανιστάν που μένει σε σκηνή με συνολικά 8 άτομα.

Ιδιαίτερα δύσκολη είναι η κατάσταση στα rubhalls όπου κοιμούνται έως και 150 μόνοι άνδρες σε διώροφα κρεβάτια, τα οποία – σε συνθήκες πανδημίας – είναι τοποθετημένα το ένα δίπλα στο άλλο.

Καταφωρες ελλειψεις σε εγκαταστασεις υγιεινης

Η έλλειψη εγκαταστάσεων ντους αποτελεί ένα από τα βασικότερα προβλήματα τα οποία αντιμετωπίζουν αυτή τη στιγμή οι πρόσφυγες με τους οποίους μιλήσαμε.

«Κάποιες φορές περνάνε 3-4 ημέρες χωρίς να έχουμε κάνει μπάνιο. Μετά πηγαίνουμε στη θάλασσα όπου το νερό είναι κρύο και κάνουμε μπάνιο», λέει ο Νaser* από τη Συρία, ο οποίος είναι θύμα βασανιστηρίων.

«Πολλές από τις γυναίκες αναγκάζονται να πηγαίνουν το βράδυ στη θάλασσα για να κάνουν μπάνιο, γιατί την ημέρα υπάρχουν τριγύρω πολλοί άνδρες και θέλουν να αποφύγουν τα αδιάκριτα βλέμματα», λέει η Shafigheh* μία νεαρή γυναίκα από το Αφγανιστάν που ζει μαζί με την μητέρα της και τον αδελφό της σε μία σκηνή.

Οι πρόσφυγες αναγκάζονται να πλένουν και τα ρούχα τους στη θάλασσα, καθώς η παροχή νερού είναι περιορισμένη και αναγκάζονται να περιμένουν αρκετές ώρες στην ουρά στις βρύσες για να γεμίσουν τα μπιτόνια. Γεγονός είναι επίσης ότι αρκετοί δεν διαθέτουν αρκετό ρουχισμό, καθώς τα υπάρχοντα τους κάηκαν στη φωτιά της Μόριας. Όσον αφορά τις τουαλέτες αναφέρουν ότι ο αριθμός τους είναι ανεπαρκής και τις περισσότερες φορές είναι υπερβολικά βρώμικες. Σύμφωνα με δημοσιεύματα που παραπέμπουν σε κυβερνητικές δηλώσεις, την περασμένη εβδομάδα υπήρχαν 400 τουαλέτες στον καταυλισμό και ο καθαρισμός τους από συνεργεία γίνεται μία φορά την ημέρα.

Παντου ουρες

Οι πρόσφυγες αναγκάζονται και πάλι να περιμένουν έως και τρείς ώρες στην ουρά για το φαγητό. Η διανομή φαγητού γίνεται μία φορά την ημέρα, όπου δίνονται τα γεύματα για ολόκληρη την ημέρα, συμπεριλαμβανομένων τριών λίτρων νερού, όπως αναφέρουν.

«Το φαγητό δεν είναι καλής ποιότητας. Όταν το τρώμε αρρωσταίνουμε. Όταν έχουμε ρεύμα μαγειρεύουμε οι ίδιοι», λέει η Shafigheh.

Στην ουρά πρέπει να περιμένουν και για να επισκεφτούν γιατρό εντός της δομής.

«Υπάρχουν περιπτώσεις που πας στις 8 η ώρα το πρωί που ανοίγει το ιατρείο και φεύγεις στις πέντε το απόγευμα…. Έχω ζητήσει επανειλημμένως να μιλήσω με ψυχολόγο και το μόνο που μου λένε είναι «περίμενε». Όμως έως πότε;», λέει η νεαρή Αφγανή.

Σύμφωνα με αναφορές, μέσα στη δομή αυτή τη στιγμή ιατρικές υπηρεσίες παρέχουν, υπό τον συντονισμό του ΕΟΔΥ, οι οργανώσεις Κίτρινος, οι Γιατροί του Κόσμου, ο Ερυθρός Σταυρός και το Norwegian Emergency Medical Team. Έξω από τη δομή βρίσκονται, μεταξύ άλλων, οι δύο κλινικές των Γιατρών Χωρίς Σύνορα, η μία στη Μυτιλήνη και η άλλη έξω από το κατεστραμμένο ΚΥΤ της Μόριας, ενώ δραστηριοποιούνται και η International Rescue Commitee (IRC) και οι Medical Volunteers International (MVI). Το Γενικό Νοσοκομείο Μυτιλήνης «Βοστάνειο», που είναι νοσοκομείο αναφοράς για τον COVID-19, έχει μειώσει την πρόσβαση στα εξωτερικά ιατρεία. Σύμφωνα με τις πληροφορίες της Ύπατης Αρμοστείας, την Παρασκευή στο χώρο καραντίνας του νέου καταυλισμού βρίσκονταν 24 άτομα τα 19 εκ των οποίων είχαν διαγνωστεί θετικά.

Χωρις επαρκη προστατευτικα μεσα απο τον COVID-19

Οι πρόσφυγες αναφέρουν ότι δεν τους έχουν δοθεί επαρκή προστατευτικά μέσα προστασίας από τον COVID-19 και ότι το μέτρο της κοινωνικής αποστασιοποίησης είναι αδύνατο να εφαρμοστεί.

«Απλά φοράμε μάσκα. Δεν μας μοίρασαν τίποτα άλλο. Όταν πρωτομπήκαμε στον καταυλισμό μας έδωσαν οδοντόπαστα και οδοντόβουρτσα, 5 μάσκες και ένα μπιτόνι για να γεμίζουμε νερό», λέει ο Naser από τη Συρία.

Οι πρόσφυγες μπορούν να βγουν από τον καταυλισμό από τις 8 το πρωί έως τις 8 το βράδυ, εκτός Κυριακής, όπως αναφέρουν. Όταν επιστρέφουν είναι αναγκασμένοι να περιμένουν αρκετές ώρες στην ουρά για να μπορέσουν να εισέλθουν, καθώς στις πύλες γίνεται εξονυχιστικός έλεγχος στα πράγματα που έχουν μαζί τους.

«Ακόμα και εάν θες να πάς στο σούπερ μάρκετ, όταν επιστρέψεις πρέπει να περιμένεις σε αυτήν την τεράστια ουρά. Για το λόγο αυτό αποφεύγουμε να βγαίνουμε. Βγαίνουμε μόνο μία φορά την εβδομάδα», λέει η Shafigheh.

Η ευρυτερη υποβαθμιση του συστηματος υποδοχης στη Λεσβο

Οι υπάρχουσες συνθήκες στον καταυλισμό του Καρά Τεπέ δημιουργούν πολλές ανησυχίες αλλά και ερωτηματικά, ιδιαίτερα αν λάβει κανείς υπόψη την ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στα τέλη Σεπτεμβρίου για τη δημιουργία μίας ομάδας δράσης, με αποστολή να βελτιώσει την κατάσταση στην Λέσβο και την συνεπικούριση στην δημιουργία επαρκών συνθηκών διαβίωσης για τους πρόσφυγες.

Σε αυτόν τον ανεπαρκή καταυλισμό η κυβέρνηση, σύμφωνα με αναφορές, θα μεταφέρει ευάλωτους πρόσφυγες που φιλοξενούνται στον αυτό-οργανωμένο χώρο αλληλεγγύης ΠΙΚΠΑ, του οποίου έχει ζητηθεί η εκκένωση, αλλά και τους πρόσφυγες από τη δημοτική δομή στέγασης στον Καρά Τεπέ, που σχεδιάζεται να κλείσει στα τέλη Δεκεμβρίου. Το επικείμενο κλείσιμο των δύο αυτών χώρων έχει κινητοποιήσει χιλιάδες ανθρώπους στον κόσμο και μεγάλο αριθμό ελληνικών και διεθνών δικαιωματικών οργανώσεων. Την Τετάρτη, ο Γενικός Γραμματέας Κοινωνικής Αλληλεγγύης και Καταπολέμησης της Φτώχειας του Υπουργείου Εργασίας ανακοίνωσε προφορικά την προσωρινή αναστολή της απόφασης του κλεισίματος του χώρου, χωρίς να προσδιορίσει για πόσο χρονικό διάστημα.

Σε κινδυνο η ασφαλεια και η υγεια χιλιαδων προσφυγων

Υπενθυμίζεται ότι, λαμβάνοντας υπόψη τις ανωτέρω συνθήκες, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου υπέδειξε ασφαλιστικά μέτρα στην ελληνική κυβέρνηση για τη διασφάλιση της ζωής και της σωματικής ακεραιότητας δύο αιτούντων άσυλο, οι οποίοι είχαν προηγουμένως εντοπιστεί ως ευάλωτοι από την Υπηρεσία Υποδοχής και Ταυτοποίησης.

Οι υπάρχουσες ανεπαρκείς συνθήκες στον καινούργιο προσωρινό καταυλισμό , και η έλευση του χειμώνα θα θέσουν σε ακόμη μεγαλύτερο κίνδυνο τη ζωή, την υγεία και την ασφάλεια των χιλιάδων προσφύγων που διαμένουν εκεί. Ο Υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου ανέφερε ότι η νέα μόνιμη δομή αναμένεται να είναι έτοιμη το ερχόμενο καλοκαίρι, δηλαδή σε περισσότερο από οκτώ μήνες. Μετά τις φωτιές που κατέστρεψαν τη Μόρια μόλις 2.500 άτομα απομακρύνθηκαν από το νησί, ενώ αναμένεται να αποχωρήσουν επιπλέον 1.300 για μετεγκατάσταση στο εξωτερικό.

Η Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο επαναλαμβάνει το αίτημά της για την άμεση μεταφορά των προσφύγων από τα νησιά σε αξιοπρεπείς δομές στην ενδοχώρα και την μετεγκατάστασή τους σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, καθώς και τη διατήρηση των υπάρχουσων δομών στο νησί, όπως το ΠΙΚΠΑ και η δημοτική δομή του Καρά Τεπέ, οι οποίες διασφαλίζουν τις προσήκουσες συνθήκες υποδοχής.

*Ολα τα ονόματα έχουν αλλάξει για την προστασία και την ασφάλεια των προσφύγων.