Ετήσια Έκθεση 2025 του Μηχανισμού Καταγραφής Περιστατικών Άτυπων Αναγκαστικών Επιστροφών

Μηχανισμός Καταγραφής Περιστατικών Άτυπων Αναγκαστικών Επιστροφών

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Δημοσιοποίηση της Ετήσιας Έκθεσης 2025

Η αποτελεσματική διερεύνηση των καταγγελιών για άτυπες αναγκαστικές επιστροφές και η σχετική λογοδοσία παραμένουν κρίσιμα ζητούμενα για την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων και του κράτους δικαίου.

Αθήνα, 16/07/2026

Ο Μηχανισμός Καταγραφής Περιστατικών Άτυπων Αναγκαστικών Επιστροφών (Μηχανισμός Καταγραφής) που δημιουργήθηκε από την Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΕΔΑ),¹ προκειμένου να ενισχύσει τα εχέγγυα αντικειμενικότητας και αξιοπιστίας σε αναφορές περιστατικών άτυπων αναγκαστικών επιστροφών² (ΑΑΕ) από την ελληνική επικράτεια, δημοσιοποιεί σήμερα την Ετήσια Έκθεσή του για το 2025. 

Η Ετήσια Έκθεση 2025 βασίζεται σε 23 προσωπικές μαρτυρίες και αφορά 21 περιστατικά ΑΑΕ, που φέρεται να έλαβαν χώρα κατά την περίοδο Ιανουαρίου 2023 – Δεκεμβρίου 2025. Ο αριθμός των φερόμενων θυμάτων στα εν λόγω περιστατικά υπολογίζεται κατ’ ελάχιστον σε 359 άτομα, μεταξύ των οποίων τουλάχιστον 94 γυναίκες, 90 παιδιά και 42 άτομα με ιδιαίτερες ανάγκες. 

Παρότι ο αριθμός των καταγεγραμμένων περιστατικών παρουσιάζεται μειωμένος σε σύγκριση με προηγούμενους καταγραφικούς κύκλους, η Έκθεση επισημαίνει ότι η εξέλιξη αυτή δεν μπορεί να ερμηνευθεί ως ένδειξη ουσιαστικής αντιμετώπισης του φαινομένου. Αντιθέτως, τα ευρήματα καταδεικνύουν μετασχηματισμό των επιχειρησιακών πρακτικών προς πιο πυκνές, ταχύτερες και λιγότερο ορατές μορφές υλοποίησης, ενώ η μείωση των καταγραφών φαίνεται να συνδέεται με ένα σύνθετο πλέγμα παραγόντων, όπως η μείωση των μεταναστευτικών ροών από το Αν. Αιγαίο, η μετατόπιση των μεταναστευτικών διαδρομών και οι περιορισμοί που αντιμετωπίζουν οι φορείς παρακολούθησης και οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών στην καταγραφή του φαινομένου.

Η Ετήσια Έκθεση 2025 περιέχει λεπτομερή στατιστικά στοιχεία και ποιοτική ανάλυση των ευρημάτων που προκύπτουν από τις μαρτυρίες των φερόμενων θυμάτων που καταγράφηκαν σύμφωνα με τη Μεθοδολογία του Μηχανισμού Καταγραφής. Συγκεκριμένα:

• Τα φερόμενα θύματα συνεχίζουν να προέρχονται από χώρες καταγωγής, από τις οποίες προέρχεται σημαντικό ποσοστό ατόμων που αναγνωρίζονται ως δικαιούχοι διεθνούς προστασίας. 
• Ανάμεσα στα φερόμενα θύματα υπάρχει ένα (1) άτομο που είχε αναγνωριστεί στην Ελλάδα ως πρόσφυγας.
• Η παρουσία τεσσάρων (4) Τούρκων αιτούντων άσυλο μεταξύ των φερόμενων θυμάτων καταδεικνύει άμεσες παραβιάσεις της αρχής της μη-επαναπροώθησης.
• Στις μαρτυρίες τα φερόμενα θύματα συνεχίζουν να περιγράφουν πράξεις που συνδέονται με εξαιρετικά σοβαρές παραβιάσεις της αρχής της μη-επαναπροώθησης, όπως ορίζονται στη Σύμβαση της Γενεύης του 1951 για το Καθεστώς των Προσφύγων, καθώς και παραβιάσεις της απαγόρευσης της απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης, του δικαιώματος στην προσωπική ελευθερία, του δικαιώματος στη ζωή, του δικαιώματος στο άσυλο και της απαγόρευσης των συλλογικών απελάσεων, όπως ορίζονται στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ) και τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ (ΧΘΔΕΕ), ενώ παράλληλα αποτελούν πράξεις που κατά το ελληνικό Δίκαιο είναι ποινικά αδικήματα. 
• Οι ανωτέρω πράξεις φέρεται να στρέφονται συχνά εναντίον προσώπων που φέρουν εμφανή ευαλωτότητα, όπως άτομα με σοβαρές ασθένεια, άτομα με αναπηρία, εγκυμονούσες γυναίκες, υπερήλικες και παιδιά.
• Στις μαρτυρίες που έχει καταγράψει ο Μηχανισμός Καταγραφής αναφέρεται ότι συμμετείχαν ως δράστες τόσο ένστολοι όσο και άτομα με πολιτικά ρούχα. Σε κάποιες μαρτυρίες για περιστατικά του Έβρου αναφέρθηκε ότι κατά το στάδιο της απομάκρυνσης από την ελληνική επικράτεια συμμετείχαν ως δράστες και πολίτες τρίτων χωρών που μιλούσαν γλώσσες των φερόμενων θυμάτων και ενεργούσαν με τη συνεργασία ή υπό τις εντολές ένστολου προσωπικού. 

Στην Ετήσια Έκθεση 2025 περιέχεται αποτύπωση και ανάλυση επιπλέον κρίσιμων στοιχείων για το modus operandi των άτυπων αναγκαστικών επιστροφών. Συγκεκριμένα:

• Παρουσιάζεται και αναλύεται η πρακτική της διαδοχικής κράτησης και της συγκλίνουσας απομάκρυνσης.
• Προκύπτει από μαρτυρίες που καταγράφηκαν για περιστατικά του Έβρου η ύπαρξη επιχειρησιακού πλέγματος δευτερογενών ενεργειών στην ενδοχώρα (Θεσσαλονίκη, Κομοτηνή), δηλαδή εντοπισμοί φερόμενων θυμάτων πέραν της συνοριακής ζώνης, στοιχείο που αποτυπώνεται για τέταρτη συνεχή χρονιά και αναδεικνύει την έκταση και την οργανωτική δομή των επιχειρήσεων.
• Από τις μαρτυρίες που καταγράφηκαν προέκυψε ποιοτική διαφοροποίηση στη βία που φέρεται να ασκήθηκε στα θύματα, καθώς στα περιστατικά του Έβρου η βία φαίνεται να έχει τιμωρητικό χαρακτήρα και μεγαλύτερη σωματική ένταση, ενώ στα περιστατικά της θάλασσας παίρνει τη μορφή πράξεων παρεμπόδισης της πλευστότητας και της αποβίβασης στα νησιά και χαρακτηρίζεται από μεγαλύτερη επικινδυνότητα, με καταγεγραμμένα θανατηφόρα περιστατικά.

Η Ετήσια Έκθεση 2025 περιέχει σειρά συστάσεων προς τις αρμόδιες ελληνικές Αρχές με στόχο την πλήρη συμμόρφωση με την αρχή της μη επαναπροώθησης, τη διασφάλιση της πρόσβασης στο άσυλο και στη διεθνή προστασία, την αποτελεσματική διερεύνηση των καταγγελιών για άτυπες αναγκαστικές επιστροφές και άλλες σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων στα σύνορα, την ενίσχυση της λογοδοσίας και της πρόσβασης των θυμάτων στη δικαιοσύνη. Την Ετήσια Έκθεση 2025 του Μηχανισμού Καταγραφής μπορείτε να τη βρείτε εδώ.

Στον Μηχανισμό Καταγραφής μετέχουν οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, που δραστηριοποιούνται στο πεδίο προσφέροντας νομικές, ιατρικές, ψυχοκοινωνικές ή άλλες υπηρεσίες σε πολίτες τρίτων χωρών, όλες με νομική υπόσταση και εκπροσώπηση στην Ελλάδα. Η Αντιπροσωπεία της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (ΥΑ/ΟΗΕ) στην Ελλάδα παρέχει στον Μηχανισμό Καταγραφής ως συνεργαζόμενος φορέας τεχνική υποστήριξη και τεχνογνωσία σε ζητήματα προσφυγικής προστασίας.

Οι αναφορές που καταγράφει ο Μηχανισμός Καταγραφής προέρχονται από ανθρώπους μη σχετιζόμενους μεταξύ τους, εκτός εάν πρόκειται για οικογένειες ή μέλη ίδιας ομάδας, οι οποίοι έρχονται σε επαφή με οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, προκειμένου να λάβουν υπηρεσίες, και συναινούν στην καταγραφή της μαρτυρίας τους από τον Μηχανισμό Καταγραφής.   

Ο Μηχανισμός Καταγραφής δεν εμπλέκεται με οποιονδήποτε τρόπο σε νομικές διαδικασίες που πιθανόν να έχουν ξεκινήσει είτε με πρωτοβουλία των φερόμενων θυμάτων και των νομικών τους εκπροσώπων είτε με πρωτοβουλία των διωκτικών Αρχών. Ο Μηχανισμός Καταγραφής με τον εντοπισμό των φερόμενων θυμάτων και την ασφάλεια της καταγραφής ενθαρρύνει την καταφυγή των φερόμενων θυμάτων στις αρμόδιες Αρχές και τη Δικαιοσύνη.