Θανατηφόρα επιχείρηση του Λιμενικού στη Χίο: Τι κάνουμε τώρα;

Επώδυνα ερωτήματα έχουν κατακλύσει τη χώρα από τη νύχτα της 3ης Φεβρουαρίου, που οδήγησε 15 άτομα στον θάνατο και 24 σε σοβαρό τραυματισμό μετά από σύγκρουση σκάφους του Λιμενικού Σώματος με βάρκα που κουβαλούσε πρόσφυγες στα ανοιχτά της Χίου. Επιτακτικότερη είναι η απλούστερη: τί κάνουμε τώρα;

Ένα: Παροχή υποστήριξης στις/στους επιζώσες/ώντες για να ανακάμψουν με ασφάλεια και αξιοπρέπεια. Ορισμένες/οι νοσηλεύονται ακόμη σε κρίσιμη κατάσταση στη Χίο, ενώ μερικές/οι έχουν ήδη μεταφερθεί για καταγραφή. Άλλες/οι μεταφέρθηκαν στην Αθήνα χωρίς καταγραφή και χωρίς χαρτιά, διατρέχοντας δηλαδή κίνδυνο αυθαίρετης σύλληψης, ακόμη και φυλάκισης μετά τις νέες ποινικές διατάξεις για την ποινικοποίηση της «παράνομης παραμονής». Στους ανθρώπους που νοσηλεύονται, οι αρμόδιες υπηρεσίες δεν έχουν επιτρέψει επισκέψεις και πρόσβαση μέχρι και των δικηγόρων τους, στους οποίους ζητήθηκε γραπτή εξουσιοδότηση για να συναντήσουν τους εντολείς τους.

Δύο: Σεβασμός και αξιοπρεπής μεταχείριση των θυμάτων και των οικείων τους. Διασφάλιση της ενημέρωσης των συγγενών σχετικά με τις εξελίξεις που τις/τους αφορούν στις εν εξελίξει διαδικασίες ταυτοποίησης.

Τρία: Διασφάλιση και απονομή δικαιοσύνης. Το περιστατικό πρέπει να διερευνηθεί από εισαγγελικές αρχές ανεξάρτητες από τα εμπλεκόμενα μέρη. Τα αποδεικτικά στοιχεία πρέπει να προστατευτούν και να αξιολογηθούν διεξοδικά, από τις καταθέσεις των μαρτύρων έως την επιθεώρηση των σκαφών και το οπτικοακουστικό υλικό των συσκευών καταγραφής.

Τέσσερα: Αμφισβήτηση της πολιτικής που μας έφερε εδώ, εγχώριας και πέρα από τα σύνορα. Η Ελλάδα έχει καταδικαστεί τέσσερις φορές την τελευταία τριετία από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου για επιχειρήσεις του Λιμενικού που δεν έδωσαν τη δέουσα σημεία στην προστασία ανθρώπινων ζωών στη θάλασσα και για θανάτους προσφύγων που δεν διερευνήθηκαν ποτέ όπως έπρεπε. Παραβιάσεις του δικαιώματος στη ζωή διαπιστώθηκαν τόσο στην παράλειψη διεξαγωγής έρευνας και διάσωσης (Safi κατά Ελλάδας, F.M. κατά Ελλάδας) όσο και σε παράνομη χρήση πυρών σε βάρος προσφύγων στη θάλασσα (Alkhatib κατά Ελλάδας, Almukhlas & Al-Maliki κατά Ελλάδας). Λιγότερο από μία τριετία πριν, χάθηκαν πάνω από 600 άνθρωποι στο ναυάγιο της Πύλου.

Η απουσία λογοδοσίας για τους θανάτους στη θάλασσα είναι αναπόσπαστη συνέπεια της κρατικής – και ενωσιακής – εμμονής στην αποτροπή της άφιξης των προσφύγων σε ευρωπαϊκό έδαφος πάση θυσία. Στην Ελλάδα, η εμμονή αυτή εκφράζεται με τη «συστηματική πρακτική επαναπροωθήσεων» (λόγια της A.R.E. κατά Ελλάδας and G.R.J. κατά Ελλάδας, όχι του γράφοντος) και ο διαρκώς αυξανόμενος όγκος των ερευνών που τίθενται στο αρχείο των εισαγγελικών υπηρεσιών. Καμία υπόθεση δεν έχει οδηγήσει σε ποινική δίωξη, πόσο μάλλον σε καταδίκη των δραστών, καμία, δε, εσωτερική έρευνα του Λιμενικού δεν έχει οδηγήσει σε πειθαρχικές διώξεις. Για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αυτό εκδηλώνεται με την άρνηση κίνησης νομικών διαδικασιών παρά την πληθώρα αποδεικτικών στοιχείων, και με την  αδιάσειστη πεποίθηση ότι οι έρευνες των ελληνικών αρχών κάποια στιγμή θα φέρουν αποτελέσματα.