Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας 2026
«Κι όμως, όπως η σκόνη, εγώ πάλι θα υψωθώ».
Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας 2026
«Κι όμως, όπως η σκόνη, εγώ πάλι θα υψωθώ».
Οι ιστορίες δύο αναγνωρισμένων προσφυγισσών που επιστράφηκαν στην Ελλάδα από άλλες χώρες της ΕΕ
Δύο γυναίκες που έχουν αναγνωριστεί ως προσφύγισσες στην Ελλάδα επιστράφηκαν βίαια από άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και βρέθηκαν τελικά άστεγες στην Αθήνα. Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας, μοιράζονται τις εμπειρίες, τα συναισθήματα και τους προβληματισμούς τους.
Η Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας, στις 8 Μαρτίου, είναι μια παγκόσμια έκκληση σε δράση για έμφυλη ισότητα και ενδυνάμωση. Είναι μια ημέρα για να ακουστούν οι φωνές και οι εμπειρίες των γυναικών.
Το 2025, 13.629 γυναίκες υπέβαλαν αίτηση ασύλου στην Ελλάδα (22% του συνόλου των αιτήσεων). Δεν υπάρχουν επίσημα, δημόσια διαθέσιμα στατιστικά στοιχεία για τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα. Η Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο (RSA) δίνει φωνή σε δύο γυναίκες από διαφορετικά υπόβαθρα: μια τρανς γυναίκα και μητέρα, και μια μονογονέας μητέρα τεσσάρων παιδιών. Και οι δύο έχουν βιώσει σοβαρές δυσκολίες στην Ευρώπη, αλλά παραμένουν δυνατές. Και οι δύο προσπαθούν να προχωρήσουν μπροστά, ακόμη κι όταν δεν είναι σαφές πού θα τις οδηγήσει ο δρόμος τους.
Τις ρωτήσαμε τι σημαίνει για τις ίδιες να είναι γυναίκες, τι τους δίνει δύναμη και ποια στιγμή της ζωής τους τις σημάδεψε και τις άλλαξε. Ως αναγνωρισμένες προσφύγισσες στην Ελλάδα που επιστράφηκαν εδώ, αναστοχάζονται πάνω στο τι σημαίνει να σε απελαύνουν πίσω, να ζεις χωρίς έγκυρα έγγραφα, χωρίς εργασία και χωρίς σπίτι. Περιγράφουν τις συγκεκριμένες δυσκολίες που αντιμετωπίζουν, καθώς και την ανθεκτικότητα που τις βοηθά να συνεχίζουν.
Αυτές είναι οι ιστορίες τους
Σημείωση: Η φράση του τίτλου προέρχεται από το ποίημα της Μάγια Αγγέλου Still I rise (1978), έναν ισχυρό ύμνο στην εσωτερική δύναμη και στην ικανότητα υπέρβασης της καταπίεσης.
«Η ειλικρινής μου ευχή για όλους και όλες, είτε άνδρες είτε γυναίκες είτε οτιδήποτε άλλο, είναι να έχουν έναν ασφαλή τόπο να ζουν.»
Σχετικά με τη Mariella*
Η Mariella* (44) από το Ιράν είναι τρανς γυναίκα και μητέρα, η οποία απελάθηκε πριν από σχεδόν έναν χρόνο από τη Γερμανία βάσει του προσφυγικού καθεστώτος που είχε λάβει στην Ελλάδα. Έχει αναγκαστεί να αφήσει την ανήλικη κόρη της στο Ιράν, μαζί με τη μητέρα της. Όταν επιστράφηκε αναγκαστικά στην Αθήνα, η ελληνική άδεια διαμονής της είχε ήδη λήξει. Υπέβαλε αμέσως αίτηση ανανέωσης, όμως σχεδόν έναν χρόνο μετά ακόμη περιμένει. Χωρίς έγκυρα έγγραφα δεν μπορεί να έχει πρόσβαση σε βασικά δικαιώματα ή σε εργασία, ώστε να υποστηρίξει τον εαυτό της και την οικογένειά της πίσω στο Ιράν.
Τη μέρα που απελάθηκα από τη Γερμανία δεν είχα χρήματα και δεν είχα πουθενά να πάω. Πήγα σε ένα αστυνομικό τμήμα στο κέντρο της Αθήνας και ζήτησα βοήθεια. Τους είπα: «Τι πρέπει να κάνω τώρα, ως άστεγη τρανς γυναίκα που στέκομαι μπροστά σας;». Μου είπαν απλώς να ανανεώσω την ταυτότητά μου. Τίποτα άλλο.
Ταξίδεψα στην Πάτρα για να βρω έναν παλιό φίλο, τον μόνο άνθρωπο που ήξερα, ελπίζοντας ότι θα μπορούσε να μου δώσει στέγη. Δεν τον βρήκα και γύρισα στην Αθήνα χωρίς καθόλου χρήματα. Πήγα σε ένα άτυπο χόστελ, ένα “mosaferkhana”, όπου πολλοί άνθρωποι κοιμούνται σε κοινόχρηστα δωμάτια με 10 ευρώ τη βραδιά. Εκείνο το βράδυ, τρεις ή τέσσερις άνδρες προσπάθησαν να με βιάσουν. Φώναξα και ο ιδιοκτήτης χτύπησε την πόρτα και με βοήθησε. Το πρωί έφυγα γιατί δεν ένιωθα ασφαλής. Μετά από αυτό, αναγκάστηκα να κοιμηθώ στον δρόμο. Είναι πολύ δύσκολο για μια γυναίκα να κοιμάται στον δρόμο στην Αθήνα, όμως υπάρχουν πολλές γυναίκες και τρανς γυναίκες που ζουν στους δρόμους.
Για κάποιο διάστημα κοιμόμουν σε ένα πάρκο στο κέντρο της Αθήνας. Ένα βράδυ, μερικοί άνδρες μου επιτέθηκαν και προσπάθησαν να μου κλέψουν τα έγγραφα και το κινητό. Φώναξα και μια γυναίκα ήρθε τρέχοντας· οι άνδρες έφυγαν. Μετά από αυτό κοιμήθηκα για δύο εβδομάδες σε ένα υπόγειο τούνελ κάτω από έναν κεντρικό δρόμο, χωρίς φώτα. Ξυπνούσα με κάθε ήχο.
Πριν φύγω από την Ελλάδα για τη Γερμανία, η ζωή μου εδώ ήταν ήδη πολύ δύσκολη λόγω της έλλειψης εργασίας και στέγης. Όμως τότε κανείς δεν με παρενοχλούσε λόγω του φύλου μου. Τότε, δεν μπορούσα ακόμη να είμαι ο εαυτός μου και ζούσα εμφανισιακά ως άνδρας. Τώρα που είμαι γυναίκα, πολλοί άνθρωποι με κοιτούν με έναν τρόπο που με κάνει να νιώθω ότι θέλουν να με εκμεταλλευτούν. Πιστεύω ότι πολλοί άνθρωποι στην Ελλάδα δεν καταλαβαίνουν τι σημαίνει να είσαι τρανς γυναίκα. Νιώθω συχνά ότι υπόκειμαι διάκριση. Κάποιοι άνθρωποι από τη δική μου κοινότητα μου είπαν να επιστρέψω σε ανδρική εμφάνιση και τότε θα με βοηθούσαν. Όμως χρειάζομαι υποστήριξη ως τρανς γυναίκα. Μπόρεσα επιτέλους να είμαι εγώ και να εκφραστώ ως γυναίκα. Δεν μπορώ απλώς να σταματήσω να είμαι αυτή που είμαι.
Από όταν επέστρεψα στην Ελλάδα, έχω ζητήσει βοήθεια από οργανώσεις και έχω στείλει emails σε εργοδότες, όμως εδώ και έντεκα μήνες δεν έχω βρει δουλειά. Όταν ζούσα παλαιότερα εδώ, επιβίωνα μαζεύοντας σκουπίδια και πουλώντας τα σε εταιρείες ανακύκλωσης. Περπατούσα πολλά χιλιόμετρα κάθε μέρα με ένα καρότσι. Τώρα όμως, ως τρανς γυναίκα, δεν μπορώ να εργαστώ σε αυτόν τον τομέα ούτε σε αγροτικές δουλειές, όπου θα αντιμετώπιζα παρενόχληση. Η εργασία είναι απαραίτητη και χρειάζομαι επειγόντως χρήματα, αλλά δεν μπορώ να αλλάξω την ταυτότητά μου για τη δουλειά.
Χωρίς έγκυρη άδεια διαμονής δεν μπορώ να αποκτήσω ΑΦΜ, να ανοίξω τραπεζικό λογαριασμό ή να εργαστώ νόμιμα. Δεν μπορώ να εγγραφώ ως άνεργη ούτε να έχω πρόσβαση σε κοινωνικά επιδόματα, όπως σε δωρεάν κάρτα μετακίνησης, κοινωνικά παντοπωλεία ή φαρμακεία.
Στην Ελλάδα μπορείς να δεις την ομορφιά, όπως την Ακρόπολη, τον ήλιο, τη θάλασσα, αλλά μπορείς και να πεινάς και να είσαι άστεγη. Κάποτε τράβηξα μια φωτογραφία δύο δέντρων δίπλα-δίπλα σε ένα πάρκο. Το ένα ήταν πράσινο και ζωντανό, το άλλο εντελώς ξερό. Δεν θα έπρεπε να είναι ξερό την άνοιξη, όταν όλα ανθίζουν. Το ίδιο συμβαίνει και με τους ανθρώπους που απελαύνονται εδώ. Μπορεί να γίνεις σαν εκείνο το ξερό δέντρο.
Η Ελλάδα με αναγνώρισε ως προσφύγισσα και μου έδωσε προστασία. Δεν θα έπρεπε να υπάρχει έστω και μια ελάχιστη υποστήριξη; Αν χάσω το προσωρινό μέρος όπου μένω τώρα, χωρίς έγγραφα, δουλειά ή επιδόματα, θα ξαναβρεθώ άστεγη και εκτεθειμένη σε κακοποίηση;
Παρά τις δυσκολίες, βρίσκω δύναμη μέσα μου. Το να ξέρω ότι είμαι γυναίκα μου δίνει δύναμη. Αυτό είμαι και δεν με νοιάζει τι λένε οι άλλοι. Το να μπορώ να ζω αυτή που είμαι, μου δίνει εσωτερική γαλήνη. Σημαίνει ελευθερία. Θυμάμαι ακόμη την πρώτη μέρα που ντύθηκα όπως είμαι πραγματικά. Ένιωσα μια βαθιά ηρεμία. Αυτή ήταν η μεγαλύτερη αλλαγή στη ζωή μου και με βοηθά να συνεχίζω.
Η μεγαλύτερη ευχή μου για όλους, είτε άνδρες είτε γυναίκες είτε οτιδήποτε άλλο, είναι να έχουν έναν ασφαλή τόπο να ζουν. Η προσωπική μου ευχή είναι να έχω το δικό μου καταφύγιο και να επανενωθώ με την κόρη μου. Έχουν περάσει οκτώ ή εννέα χρόνια από την τελευταία φορά που την είδα. Μου λείπει.
«Κανείς δεν μου έδωσε τα δικαιώματά μου στην Ευρώπη. Τα έδωσα μόνη μου στον εαυτό μου!»
Σχετικά με τη Nilab*
Η Nilab* (39) από το Αφγανιστάν είναι μόνη μητέρα τεσσάρων παιδιών με σοβαρή αναπηρία, η οποία απελάθηκε στα τέλη Ιανουαρίου 2026 από τη Γερμανία, παρά τα πολλά χρόνια διαμονής της εκεί και το γεγονός ότι τα παιδιά της ήταν πλήρως ενταγμένα στο σχολείο και στην καθημερινή ζωή. Τα ελληνικά της έγγραφα έχουν λήξει εδώ και καιρό. Καμία κρατική ή στεγαστική υποστήριξη δεν ήταν διαθέσιμη για εκείνη μετά την επιστροφή της. Η οικογένεια υποστηρίζεται ανθρωπιστικά μόνο από Γερμανούς γείτονες/ισσες και φίλους/ες που αγωνίζονται για την επιστροφή τους στη Γερμανία, ενώ η RSA τους παρέχει νομική υποστήριξη.
Ως γυναίκα, αυτό που θυμάμαι κάθε μέρα είναι το αίσθημα της ευθύνης. Τα παιδιά μου. Πρωινό, μεσημεριανό, βραδινό. Τι να μαγειρέψω; Τι θα φάνε όταν ξυπνήσουν; Το μυαλό μου είναι συνεχώς εκεί.
Το να φέρνεις παιδιά στη ζωή, να τα μεγαλώνεις, να μένεις ξύπνια για αυτά, να σκέφτεσαι το μέλλον τους, ο πόνος που υπομένεις για χάρη τους· αυτά σε κάνουν δυνατή.
Η ζωή μου άλλαξε εξαιτίας της χιτζάμπ μου. Στην αρχή, όταν ζούσα στη Γερμανία, τη φορούσα ακόμη. Αρχικά ένιωθα άβολα, γιατί πολλοί άνθρωποι με κοιτούσαν. Μετά κατάλαβα ότι κι εγώ δεν ένιωθα άνετα. Μου πήρε περίπου έναν χρόνο να τη βγάλω, γιατί τη φορούσα για περισσότερα από τριάντα χρόνια. Όμως τη μέρα που την αφαίρεσα, το έκανα για τον εαυτό μου. Ένιωσα ελεύθερη.
Δεν λέω ότι η χιτζάμπ είναι καλή ή κακή. Σημασία έχει πώς αισθάνεται κάθε άνθρωπος, και η δική του επιλογή. Κανείς δεν πρέπει να εξαναγκάζει μια γυναίκα να φορέσει ή να αφαιρέσει κάτι. Η απόφαση πρέπει να είναι δική της.
Η μεγαλύτερη δυσκολία για μια γυναίκα που αναγκάζεται να μεταναστεύσει είναι η μοναξιά. Όταν κανείς δεν καταλαβαίνει τα λόγια, τους αγώνες, τους φόβους σου, νιώθεις μόνη. Ποιος μπορεί να καταλάβει πώς νιώθω ως μόνη μητέρα χωρίς έγγραφα, σε μια άγνωστη χώρα, χωρίς να καταλαβαίνω τη γλώσσα και τους κανόνες;
Κανείς δεν μου έδωσε τα δικαιώματά μου στην Ευρώπη. Τα έδωσα μόνη μου στον εαυτό μου. Έδωσα στον εαυτό μου αξία. Για χρόνια στη Γερμανία ζούσα υπό καθεστώς «Duldung» [νομικό καθεστώς ανοχής, όπου μπορείς να απελαθείς ανά πάσα στιγμή], πάντα με τον κίνδυνο απέλασης. Έπρεπε να αγωνιστώ για όλα μόνη μου· για τα έγγραφα, για το διαζύγιο, για τα παιδιά μου. Έμαθα ότι αν δεν υποστηρίξω εγώ τον εαυτό μου, κανείς δεν θα το κάνει.
Όταν μας απέλασαν από τη Γερμανία πριν από έναν μήνα, ήταν σοκ.
Δεν μου έδωσαν χρόνο να υπερασπιστώ τον εαυτό μου.
Πήγαμε σε ένα ραντεβού νομίζοντας ότι αφορούσε έγγραφα. Αντί γι’ αυτό ήρθε η αστυνομία. Στη μεγαλύτερη κόρη μου δόθηκαν δεκαπέντε λεπτά για να μαζέψει τα πράγματά μας.
Δεκαπέντε λεπτά για να αφήσουμε πίσω τη νέα μας ζωή για ακόμη μια φορά. Τα παιδιά είχαν σχολείο, προπονήσεις ποδοσφαίρου, σχέδια για την επόμενη μέρα. Είχαμε μόλις αγοράσει τρόφιμα και γεμίσει το ψυγείο. Δεν είχα προλάβει καν να πλύνω τα πιάτα, πιστεύοντας ότι θα επέστρεφα σε λίγες ώρες και θα το έκανα τότε. Σχεδίαζα τα γενέθλιά μου με τους φίλους μου.
Ξαφνικά, όλα σταμάτησαν. Το σπίτι μας έμεινε εγκαταλειμμένο, στη μέση της καθημερινής μας ζωής.
Αυτή η απέλαση με έκανε πιο δυνατή, αλλά η καρδιά μου ράγισε για τα παιδιά μου. Εγώ μπορώ να αντέξω πολλά. Εκείνα είναι ακόμη παιδιά. Μετά από όλα αυτά έγιναν πιο ευάλωτα. Λένε, δεν θα μπορέσουμε ποτέ να επιστρέψουμε στο σχολείο μας.
Όλες οι γυναίκες στον κόσμο, ακόμη και όσες ξέρουν πώς να υπερασπίζονται τα δικαιώματά τους, έχουν υπάρξει σε καταστάσεις αντιμέτωπες με τον σεξισμό. Όλες καταλαβαίνουν κάποια στιγμή ότι το να είσαι γυναίκα πονάει, παρά τις διαφορές μεταξύ μας. Ίσως γι’ αυτό οι γυναίκες γίνονται πιο δυνατές. Υπάρχει ένας πόνος που κουβαλούν οι γυναίκες· στα σώματά τους, στις ευθύνες, στον τρόπο που τις κοιτάζει η κοινωνία. Στον τρόπο που μας κοιτούν οι άνδρες. Αντιμετωπίζουμε σεξισμό και κριτική. Γι’ αυτό έμαθα να προστατεύω τον εαυτό μου, να κρατώ αποστάσεις. Όμως το πιο σημαντικό είναι πώς βλέπεις εσύ τον εαυτό σου. Πόσο τον σέβεσαι. Κανείς δεν θα έπρεπε να σε κάνει να νιώθεις μικρή.
Δεν έχω μεγάλες επιθυμίες. Όταν μια φίλη με ρώτησε πρόσφατα τι εύχομαι, απάντησα υγεία για όλους. Προτιμώ να προσπαθώ να πετυχαίνω τα πράγματα μόνη μου, παρά να μένω μόνο στις ευχές.
*Τα ονόματα των προσώπων που αναφέρονται σε αυτό το κείμενο έχουν αλλάξει για λόγους προστασίας της ασφάλειας και της ιδιωτικής ζωής.