Αγωνιζόμαστε για το δίκαιο. Υπερασπιζόμαστε τους πρόσφυγες/ισσες.

Ο σκοπός μας: Αγώνας για τη δικαιοσύνη και τη δημοκρατία

Η RSA (Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο) είναι μια ανεξάρτητη νομική οργάνωση στην Ελλάδα. Δημιουργηθήκαμε το 2017 από μια ομάδα ανθρώπων με πολύχρονη εμπειρία στους κοινωνικούς αγώνες και στο πεδίο της προστασίας του ασύλου.

Λειτουργούμε με πλήρη οικονομική και θεσμική ανεξαρτησία από εθνικούς πόρους και ευρωπαϊκά προγράμματα, διασφαλίζοντας την αυτονομία του δημόσιου λόγου μας και την προσήλωσή μας στο έργο που είναι πραγματικά αναγκαίο.

Ο αγώνας για τα δικαιώματα των προσφύγων/ισσών είναι αναπόσπαστο κομμάτι του αγώνα για τα δικαιώματα τις ελευθερίες και τη δικαιοσύνη που αφορούν όλες και όλους μας.

• Εξαντλούμε κάθε νόμιμο μέσο για την υπεράσπιση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας: αποκαλύπτουμε παραβιάσεις, διεκδικούμε δικαίωση, ασκούμε πίεση στους θεσμούς και αντιπαλεύουμε την αδικία.
• Αντιλαμβανόμαστε την αλληλεγγύη ως πολιτική πράξη και ως αναπόσπαστο μέρος των ευρύτερων διεκδικήσεων για δικαιοσύνη, δημοκρατία και ισότητα.
• Αγωνιζόμαστε μαζί με τις προσφύγισσες και τους πρόσφυγες, αναγνωρίζοντάς τους ως ενεργά υποκείμενα και όχι ως παθητικούς αποδέκτες βοήθειας ή θύματα.

Τι κάνουμε

Παρεμβαίνουμε δραστικά στο πεδίο, στα δικαστήρια και στους θεσμούς μέσα από διαφορετικούς, αλληλένδετους πυλώνες: 

• Μαχητική, στρατηγική νομική δράση (strategic litigation): Παρέχουμε εξειδικευμένη νομική συνδρομή σε προσφύγισσες και πρόσφυγες, εστιάζοντας σε κομβικές υποθέσεις που μπορούν να επιφέρουν ευρύτερες θεσμικές και νομολογιακές αλλαγές.
• Έρευνα και τεκμηρίωση στο πεδίο (data-driven research): Καταγράφουμε συστηματικά και ανεξάρτητα τις παραβιάσεις δικαιωμάτων στα σύνορα και την επικράτεια. Έχουμε διαρκή παρουσία στο πεδίο: στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, την Κρήτη και την ενδοχώρα. Συγκεντρώνουμε πρωτογενή στατιστικά στοιχεία και επίσημα έγγραφα, βασιζόμαστε σε διασταυρωμένα δεδομένα και τεκμηριώνουμε επιστημονικά κάθε μας παρέμβαση ασκώντας πίεση προς τους θεσμούς.
• Κοινωνική συνδρομή και ενδυνάμωση: Υποστηρίζουμε έμπρακτα τα άτομα και ιδιαίτερα τις πλέον ευάλωτες ομάδες (επιζώσες και επιζώντες βασανιστηρίων, ναυαγίων, συστημικής ή έμφυλης βίας, ασυνόδευτα παιδιά) με στόχο την ενδυνάμωση και την αυτόνομη, αξιοπρεπή διαβίωσή τους.
• Συνηγορία (advocacy) και υπεράσπιση του Κράτους Δικαίου: Παρεμβαίνουμε δυναμικά στον δημόσιο διάλογο αλλά και στους θεσμούς, αναδεικνύοντας τις συστημικές αδικίες και προασπίζοντας τις δημοκρατικές ελευθερίες, το δικαίωμα σε μια δίκαιη διαδικασία ασύλου, την καθολική εφαρμογή των αρχών της μη διάκρισης, την αυστηρή τήρηση της αρχής της μη επαναπροώθησης (non-refoulement) και την απόλυτη απαγόρευση των βασανιστηρίων.
• Ανάδειξη των βιωμάτων και δημόσιος λόγος: Δίνουμε βήμα στις ίδιες τις προσφύγισσες και τους πρόσφυγες να ακουστούν, ανατροφοδοτώντας τον δημόσιο διάλογο με τις δικές τους φωνές και ιστορίες, μακριά από λογικές θυματοποίησης και εργαλειοποίησης του ανθρώπινου πόνου. Στο επίκεντρό μας βρίσκονται οι άνθρωποι και οι ιστορίες τους, συμβάλλοντας ως ένα ακόμη βήμα που δυναμώνει την απήχηση της φωνής τους. Συνδέουμε τα ζητήματα του προσφυγικού με την προάσπιση των δημοκρατικών κεκτημένων ολόκληρης της κοινωνίας.

Σημαντικές συμβολές και κομβικές παρεμβάσεις

Μαζί με τους πρόσφυγες/ισσες, μέχρι τη δικαίωση.

Η παρουσία μας στο πεδίο και στα δικαστήρια μετουσιώνεται σε συγκεκριμένες, πολιτικές και θεσμικές παρεμβάσεις με ουσιαστικό αντίκτυπο. Παρακάτω παρουσιάζονται ορισμένες από τις πλέον εμβληματικές υποθέσεις, τις ερευνητικές εκθέσεις και τα εργαλεία που συνδιαμορφώνουμε:

Δικαστικές μάχες και δικαίωση στο ΕΔΔΑ, στο ΔΕΕ και στο ΣτΕ

• Παραβιάσεις στη θάλασσα και ευθύνη του Λιμενικού Σώματος: Την τελευταία δεκαετία, έχουμε εκπροσωπήσει νομικά πρόσφυγες που καταγγέλλουν σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων (δικαίωμα στη ζωή, απαγόρευση βασανιστηρίων, απάνθρωπης και εξευτελιστικής μεταχείρισης) σε επιχειρήσεις του Λιμενικού Σώματος. Έχουμε κερδίσει ιστορικές προσφυγές στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ), όπως οι υποθέσεις στην Ψέριμο (Alkhatib κατά Ελλάδας), τη Σύμη (Almukhlas κατά Ελλάδας) και το Αγαθονήσι (F.M. κατά Ελλάδας), καθώς και την εμβληματική απόφαση για το Φαρμακονήσι (Safi κατά Ελλάδας) μαζί με μια ευρεία συμμαχία οργανώσεων. Συμβάλλουμε ενεργά και συστηματικά στον έλεγχο της εκτέλεσής τους στη χώρα μας.
• Νομική συνδρομή σε ναυάγια, από το Αιγαίο ως την Πύλο: Παρέχουμε συστηματική νομική συνδρομή σε πολλαπλά περιστατικά ναυαγίων με νεκρές/ούς ή αγνοούμενες/ους (Λέσβος, Χίος, Αγαθονήσι κ.ά.). Η συνδρομή μας περιλαμβάνει τις διαδικασίες ταυτοποίησης και ταφής, την καταγραφή αγνοουμένων, τη νομική εκπροσώπηση επιζωσών/όντων και συγγενών στο άσυλο, καθώς και ενέργειες για τη διερεύνηση πιθανών παραβιάσεων και απόδοση ευθυνών. Στο πολύνεκρο ναυάγιο της Πύλου, έχουμε αναλάβει την εκπροσώπηση επιζώντων και οικογενειών των θυμάτων, συμμετέχοντας ενεργά σε μια ευρεία συμμαχία δικηγόρων και οργανώσεων.
• «Ασφαλής τρίτη χώρα»: Έχουμε εκπροσωπήσει, μαζί με το Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες (ΕΣΠ), την πρώτη υπόθεση ελληνικού προδικαστικού ερωτήματος στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) σε θέματα ασύλου, σχετικά με την απόρριψη αιτημάτων λόγω του χαρακτηρισμού της Τουρκίας ως «ασφαλούς τρίτης χώρας» για προσφύγισσες και πρόσφυγες. Μετά την απόφαση του ΔΕΕ (C-134/23 Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες), το ΣτΕ έβαλε τέλος στην παράνομη πρακτική των ελληνικών αρχών, με την οποία απορρίπτονταν χιλιάδες αιτήσεις ασύλου παρότι η Τουρκία δεν δεχόταν την επιστροφή των ανθρώπων στο έδαφός της.

Έρευνα, στατιστικά στοιχεία και συστηματικές εκθέσεις

• Ετήσια έκθεση για αναγνωρισμένες/ους πρόσφυγες: Δημοσιεύουμε κάθε χρόνο, μαζί με το ίδρυμα PRO ASYL, την ετήσια έκθεση για την κατάσταση και τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν τα άτομα με προσφυγικό καθεστώς στην Ελλάδα. Οι εκθέσεις αναφέρονται σε τακτική βάση σε δικαστικές αποφάσεις άλλων κρατών σε υποθέσεις απελάσεων αναγνωρισμένων προσφύγων.
• Εξαμηνιαία στατιστικά δελτία: Δημοσιοποιούμε και αναλύουμε συστηματικά πρωτογενή δεδομένα (στατιστικά) ανά εξάμηνο για την υποδοχή, το άσυλο, την κράτηση και την ποινικοποίηση της παραμονής.
• Συνθήκες διαβίωσης & έμφυλα ζητήματα: Διεξάγουμε συστηματικές έρευνες πεδίου και δημοσιεύουμε εκθέσεις για τις συνθήκες στα δομές/καμπς των νησιών και της ενδοχώρας, με ειδική, διαρκή παρακολούθηση των συνθηκών για τις γυναίκες προσφύγισσες και τα έμφυλα ζητήματα.
• Πρωτοβουλίες για το Κράτος Δικαίου: Δημιουργήσαμε και συντονίζουμε τη συμμαχία 8 οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στην Ελλάδα για τη συστηματική παρακολούθηση και καταγραφή των υποχωρήσεων του Κράτους Δικαίου. Συνυποβάλλουμε ετήσια αναφορά προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στο πλαίσιο του ετήσιου μηχανισμού ελέγχου της Κομισιόν για το Κράτος Δικαίου, ενώ αναλαμβάνουμε κοινές θεσμικές και επικοινωνιακές πρωτοβουλίες καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου.

Εργαλεία για τη νομική κοινότητα

• Δελτίο Νομολογίας Ασύλου: Μια σταθερή εξαμηνιαία πρωτοβουλία των οργανώσεων RSA, ΕΣΠ και HIAS Ελλάδος, που συγκεντρώνει, ταξινομεί και αναδεικνύει κομβικά αποσπάσματα αποφάσεων των Διοικητικών Δικαστηρίων, των Ανεξάρτητων Επιτροπών Προσφυγών και της Υπηρεσίας Ασύλου στον τομέα της διεθνούς προστασίας. Από την έναρξη της πρωτοβουλίας, έχουμε συγκεντρώσει αποσπάσματα από πάνω από 800 αποφάσεις ελληνικών δικαστηρίων και αρχών.

Αγωνιζόμαστε μαζί: Συνεργασίες και δικτυώσεις

Πιστεύουμε ακράδαντα στη δύναμη των συλλογικών αγώνων. Για την ενίσχυση του αντικτύπου μας, συνεργαζόμαστε στενά σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο με άλλες οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, εθνικά και ευρωπαϊκά δίκτυα, φορείς και πρωτοβουλίες βάσης:

• Το Ίδρυμα PRO ASYL: Η RSA διατηρεί θεσμική, επιχειρησιακή και νομική αυτοτέλεια συνδεόμενη ωστόσο με μακρόχρονη σχέση συνεργασίας και αλληλεγγύης με το γερμανικό ίδρυμα PRO ASYL. Το ίδρυμα PRO ASYL, που ιδρύθηκε το 1986 και είναι μια ανεξάρτητη φωνή υπεράσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και προστασίας προσφύγων στην Γερμανία με μακρόχρονη πανευρωπαϊκή δραστηριότητα, αποτελεί σταθερό εταίρο, χρηματοδότη και υποστηρικτή του έργου μας στην Ελλάδα, μέσα από το πρόγραμμα «RSPA-Refugee Support Program Aegean».
• Ευρωπαϊκές και διεθνείς δικτυώσεις: Η RSA είναι μέλος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για τους Πρόσφυγες και τους Εξόριστους (ECRE). Διατηρούμε σταθερή επιχειρησιακή συνεργασία και ανοιχτό δίαυλο επικοινωνίας με διεθνείς οργανισμούς όπως η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR) και η Διεθνής Επιτροπή του Ερυθρού Σταυρού (ICRC), αλλά και μη κυβερνητικές οργανώσεις όπως οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα (MSF), για την παραπομπή υποθέσεων, την καταγραφή αναγκών και την κοινή παρέμβαση στο πεδίο.
• Εθνικά δίκτυα και μηχανισμοί προστασίας: Συμμετέχουμε στον Μηχανισμό Καταγραφής Άτυπων Αναγκαστικών Επιστροφών και στο Δίκτυο Καταγραφής Περιστατικών Ρατσιστικής Βίας. Συμμετέχουμε και οργανώνουμε εθνικές πρωτοβουλίες και ομάδες εργασίας δικηγόρων και οργανώσεων για τον συντονισμό της νομικής υποστήριξης στα νησιά και την ενδοχώρα, με συντονιστικό ρόλο στην Ομάδα Εργασίας για τη Νομική Συνδρομή στο Άσυλο (Legal Aid Working Group) από το 2024. Είμαστε μέλος της Καμπάνιας για την Πρόσβαση στο Άσυλο.
• Κοινές νομικές μάχες, συλλογικές πρωτοβουλίες και καμπάνιες: Συμμετέχουμε ενεργά σε ευρύτερες συμμαχίες οργανώσεων για κομβικές νομικές υποθέσεις (όπως το ναυάγιο στην Πύλο και η υπόθεση του Φαρμακονησίου) καθώς και σε συλλογικές πρωτοβουλίες, όπως η παρακολούθηση του Κράτους Δικαίου στην Ελλάδα.
• Πρωτοβουλίες βάσης και κοινότητες: Συνεργαζόμαστε στενά με προσφυγικές και μεταναστευτικές κοινότητες, ομάδες βάσης και τοπικές πρωτοβουλίες αλληλεγγύης. Στόχος μας είναι να συμβάλλουμε ώστε να ενισχυθεί η απήχηση της δικής τους φωνής, να συνδιαμορφώσουμε αιτήματα και να οικοδομήσουμε δεσμούς ισότιμης αλληλεγγύης στην κοινωνία.

Η ομάδα μας

Πίσω από τις δικαστικές μάχες, την έρευνα και την τεκμηρίωση βρίσκεται μια διεπιστημονική ομάδα δικηγόρων, ερευνητριών, πολιτικών επιστημόνων και κοινωνικών λειτουργών.

• Δημήτρης Τσούχλης – Διαχειριστής
• Νατάσα Στραχίνη – Δικηγόρος | Συντονίστρια ομάδας RSA και νομικής ομάδας
• Δέσποινα Αλεξίου – Δικηγόρος
• Ελένη Βεληβασάκη – Δικηγόρος
• Ελπινίκη Κουκούλα – Δικηγόρος
• Μίνως Μουζουράκης – Δικηγόρος | Υπεύθυνος Προάσπισης Δικαιωμάτων
• Ελένη Σπαθανά – Δικηγόρος
• Μαριάννα Τζεφεράκου – Δικηγόρος
• Mohamed Belhedi – Διερμηνέας
• Nasim Mohammadi – Διερμηνέας | Πιστοποιημένος πολιτιστικός Διαμεσολαβητής
• Ειρήνη Γαϊτάνου – Υπεύθυνη επικοινωνίας
• Έφη Λατσούδη – Κοινωνική επιστήμονας
• Χρύσα Βίλκενς – Ερευνήτρια
• Σαλίνια Στρουξ – Κοινωνική ανθρωπολόγος | Ερευνήτρια
• Ηλίας Χρονόπουλος – Συνεργαζόμενος ερευνητής | Ψηφιακή Στρατηγική
• Ειρήνη Κώτη – Διοικητική υπάλληλος

Θεσμικό Πλαίσιο & Καταστατικό

Η RSA (Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο) ιδρύθηκε το 2017 με έδρα τη Χίο και λειτουργεί ως Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία (ΑΜΚΕ).